Tôi từng may mắn được ở trọ và có duyên với "Phố nhà binh" từ 45 năm trước

Hơn một tháng ở tòa soạn tạp chí Văn nghệ Quân đội năm ấy là quãng thời gian tuyệt vời, để lại những kỷ niệm không bao giờ quên đối với một anh lính trẻ ham mê viết lách, chập chững vào nghề.Tôi được bố trí ở trong một phòng nhỏ ở tầng một, chung với nhà thơ Thu Bồn (1935–2003). Phòng không có giường, chỉ có hai chiếc đệm. Đó là thời gian tác giả của trường ca “Bài ca chim Chơ Rao”, bài thơ “Gửi lòng con đến cùng cha”… đang làm thủ tục chuẩn bị bay sang Liên Xô và các nước Đông Âu học tập, công tác, nên ban ngày thường bận rộn, đi vắng suốt. Chỉ đêm đến, ông mới có thời gian ngồi uống trà hoặc nhâm nhi ly rượu với các bạn văn trong cơ quan tạp chí. Trong các cuộc ấy, tôi thường là thành phần “chầu rìa”, hóng chuyện các thần tượng của mình.

Nhận thư mời của Thư viện Quân đội tham dự chương trình “Văn hóa Việt Nam trong dòng chảy hiện đại”, nói chuyện và giao lưu với cán bộ, chiến sĩ trẻ về chủ đề “Giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam trong thời đại số” vào chiều 20/11/2026, tôi bỗng nhớ một mùa thu đã xa…

Vẫn phố Lý Nam Đế - “phố nhà binh” ấy, nhưng người lính trẻ năm nào nay tóc đã bạc. Bốn mươi lăm năm đi qua, có những chuyện tưởng đã quên. Nhưng chỉ cần đọc một địa chỉ quen thuộc, là cả quãng đời và một trời ký ức lại hiện về...

1. Từ những bài thơ đầu tiên và tập truyện ngắn đầu tay...

Tôi cầm bút rất sớm. Năm 1977, khi mới nhập ngũ chưa đầy một năm, tôi đã có những bài thơ đầu tiên được đăng trên báo Hà Bắc, tạp chí Sáng tác Hà Bắc, báo Tiền Phong.

Mùa thu năm 1981, tôi đang công tác tại Sư đoàn 347, đóng quân ở Bản Chu, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn. Hành trang văn chương của anh lính biên giới còn mỏng, nhưng niềm háo hức thì đầy. Những trang viết theo đường quân bưu về Hà Nội mang theo cả nỗi nhớ nhà và những điều chưa biết giãi bày cùng ai.

Kỷ niệm của Đặng Vương Hưng và nhà văn Phùng Văn Khai - Tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội, tại Hội thảo khoa học "Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với di sản văn hóa dân tộc" năm 2026.

Kỷ niệm của Đặng Vương Hưng và nhà văn Phùng Văn Khai - Tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội, tại Hội thảo khoa học "Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với di sản văn hóa dân tộc" năm 2026.

Trước đó, tháng 5/1980, tạp chí Văn nghệ Quân đội đăng bài thơ “Trên đỉnh đèo Bông Lau” của tôi. Tháng 8 năm ấy, tôi lại có truyện ngắn “Người bạn gái” được Văn nghệ Quân đội giới thiệu. Tôi nhớ cùng số tạp chí ấy có bút ký “Chim biển và bè bạn” của Lê Hoài Nam, “Người chủ hoàng cung” của Bùi Cát Vũ. Được thấy tên mình bên những người cầm bút đi trước, tôi sung sướng đến mức đọc đi đọc lại cả những trang đã thuộc.

Cũng tháng 8/1980, tập truyện ngắn đầu tay cùng tên “Người bạn gái”, in chung với Xuân Lục, được Sở Văn hóa và Thông tin Hà Bắc ấn hành với số lượng 4.000 bản. Thời ấy, xuất bản một cuốn sách riêng khó lắm. Bạn bè chúc mừng, đồng đội động viên, tôi càng say viết. Có thời gian, hầu như mỗi ngày tôi làm một bài thơ, mỗi tuần viết xong một truyện ngắn; bản thảo cứ nối nhau tìm đến các bàn biên tập ở Hà Nội.

Một hôm, tôi rất bất ngờ khi nhận được công văn của tạp chí Văn nghệ Quân đội gửi về đơn vị: nhà thơ Hữu Thỉnh, khi ấy phụ trách Ban Thơ, mời tôi về số 4 Lý Nam Đế dự trại viết, thời gian 45 ngày. Hồi đó, tạp chí Văn nghệ Quân đội còn duy trì một hình thức bồi dưỡng nghiệp vụ sáng tác, chăm sóc các cây bút trẻ trong toàn quân độc đáo như thế.

Một anh lính trẻ được mời về Hà Nội sáng tác hơn một tháng! Chuyện khiến đơn vị xôn xao. Đại úy Nguyễn Văn Chi, Trưởng ban Tuyên huấn, đã báo cáo Chủ nhiệm Chính trị Nguyễn Huy Lai. Vì chưa có tiền lệ, lại vướng chuyện tiêu chuẩn, tem phiếu thời bao cấp, đồng chí Chủ nhiệm phải xin ý kiến Đại tá Hà Kiểng, Sư đoàn trưởng. Cuối cùng, Đại tá Nguyễn Văn Giang, Chính ủy Sư đoàn, ký giấy công tác cho tôi đi tới 45 ngày.

Bây giờ nhớ lại, tôi càng biết ơn những người chỉ huy ấy. Giữa bộn bề nhiệm vụ nơi biên giới, các ông vẫn dành sự quan tâm cho một người lính mới tập viết. Tờ giấy công tác đưa tôi về Hà Nội còn mang theo niềm tin của đơn vị.

2. Đến hơn một tháng được ngủ ở nhà số 4, ăn bếp tập thể số 6 “phố nhà binh”

Trước khi được đến ở tạp chí Văn nghệ Quân đội, nhà số 4 Lý Nam Đế đã là một địa chỉ thiêng liêng trong trí tưởng tượng của tôi. Nhiều nhà văn Việt Nam coi đây là một “ngôi đền văn chương”. Sau này, đọc hồi ức “Đường về nhà số 4” của nhà thơ Xuân Sách, tôi nhận ra nhiều người lính mê văn chương từng có chung sự hồi hộp ấy: tìm đến tòa soạn, mang theo bản thảo và mong được nghe một lời chỉ bảo. Ngôi nhà đã đón biết bao bước chân rụt rè như thế từ những năm đầu tạp chí phát hành rộng rãi.

Hơn một tháng ở tòa soạn tạp chí Văn nghệ Quân đội năm ấy là quãng thời gian tuyệt vời, để lại những kỷ niệm không bao giờ quên đối với một anh lính trẻ ham mê viết lách, chập chững vào nghề.

Tôi được bố trí ở trong một phòng nhỏ ở tầng một, chung với nhà thơ Thu Bồn (1935–2003). Phòng không có giường, chỉ có hai chiếc đệm. Đó là thời gian tác giả của trường ca “Bài ca chim Chơ Rao”, bài thơ “Gửi lòng con đến cùng cha”… đang làm thủ tục chuẩn bị bay sang Liên Xô và các nước Đông Âu học tập, công tác, nên ban ngày thường bận rộn, đi vắng suốt. Chỉ đêm đến, ông mới có thời gian ngồi uống trà hoặc nhâm nhi ly rượu với các bạn văn trong cơ quan tạp chí. Trong các cuộc ấy, tôi thường là thành phần “chầu rìa”, hóng chuyện các thần tượng của mình.

Cạnh tòa soạn có bếp ăn tập thể ở số 6 Lý Nam Đế. Nộp giấy tờ cùng tiêu chuẩn tem phiếu xong, tôi yên tâm ngày ba bữa, từ nhà số 4 chỉ mấy bước chân đã sang nhà số 6. Người từng sống qua thời bao cấp hẳn hiểu: muốn ngồi yên với trang giấy, trước hết cũng phải thu xếp được chuyện cơm ăn.

Gọi là dự trại viết cho “danh chính ngôn thuận”, nhưng ngày tháng của tôi khá lặng lẽ. Khi sang Thư viện Quân đội đọc sách báo, khi ngồi một mình với cuốn sổ tay, khi chỉ đứng bên cạnh nghe các nhà văn, nhà thơ trò chuyện. Những người trước đó tôi chỉ biết qua tác phẩm, nay có thể gặp hằng ngày. Tôi nghe chăm chú, cố nhớ cả những câu nói tưởng như bâng quơ.

Buổi tối, tôi thường sang pha trà, rót nước cho nhà thơ Thanh Tịnh (1911–1988). Đến giờ, nghĩ về ông, tôi vẫn nhớ những buổi tối bình dị ấy. Với một người trẻ, đôi khi được ngồi gần người mình kính trọng, nghe họ kể chuyện, đã là một cách học. Tôi nhớ tác giả của “Tôi đi học”, “Quê mẹ”, “Hận chiến trường” và “Đi từ giữa một mùa sen”… có giọng đọc thơ nhẹ nhàng, nói chuyện rì rầm và thường thức rất khuya.

Nhà thơ Duy Khán (1934–1993) lại để trong tôi một kỷ niệm rất riêng. Nhiều lần, tác giả của “Tuổi thơ im lặng” đã nhờ tôi cầm chai nhỏ đi bộ ra một quán cóc ở cạnh vườn hoa Bốt Hàng Đậu để mua rượu chịu từ một bà cụ. Không đưa tiền, ông chỉ viết mấy chữ: “Duy Khán 0,5 lít”, rồi ký tên. Thế là tôi đi. Mẩu giấy nhỏ đủ để người bán hàng tin cậy. Bốn mươi lăm năm sau, bao chuyện lớn đã nhạt nhòa, mà nét chữ ghi món nợ nửa lít rượu ấy vẫn còn trong trí nhớ tôi, gợi lại cả một thời nghèo khó, xuề xòa và thân tình.

Một tối, nhà thơ Thu Bồn chuẩn bị tư trang để sáng hôm sau ra sân bay. Ông thức rất khuya viết gì đó. Tôi ngủ trước, chỉ mơ màng biết rằng trời chưa sáng, Thu Bồn đã dậy kéo va li ra xe. Đến trưa, mở túi xách, tôi bất ngờ thấy hai lá thư tình của ông để nhầm vào đó. Mỗi lá chỉ hơn một trang giấy nhỏ, chữ nhỏ và bay bướm, viết cho hai người con gái khác nhau. Khi ấy, tôi đoán họ là những người yêu thơ, mến mộ ông; thực hư thế nào, tôi không biết.

Chỉ tiếc rằng sau đó, trên đường trở về Lạng Sơn, ngồi ngủ gật ở bến tàu, tôi đã bị kẻ trộm lấy mất túi xách, làm thất lạc cả hai bức thư nói trên. Đến nay, tôi vẫn tiếc những kỷ vật văn chương mình đã không giữ được.

3. Chùm thơ được giải “thủ khoa” cuộc thi của Trung ương Đoàn

Hơn một tháng ở nhà số 4, tôi hoàn thành hơn chục bài thơ. Những điều mang từ biên giới về, qua những ngày đọc, nghe và ngồi lại với mình, dần thành câu chữ. Tôi nghĩ đến mẹ, đến đồng đội, những đêm ngủ rừng, dáng núi và ánh trăng trên chốt…

Được nhà thơ Hữu Thỉnh đồng ý, tôi đã gửi chùm thơ tham dự cuộc vận động sáng tác văn, thơ và ca khúc cho thanh niên, 1981–1983, do Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức.

Thật bất ngờ, chùm bốn bài “Thư gửi mẹ”, “Dáng núi”, “Ngủ rừng”, “Trăng trên chốt” đã được trao giải A duy nhất của cuộc vận động. Vì văn xuôi và ca khúc không có giải A, nên tác giả của chùm thơ trên được coi là "thủ khoa" của cuộc thi.

Cuộc thi vinh dự được nhà thơ Xuân Diệu làm Chủ tịch Hội đồng Chung khảo. Nhà thơ Vũ Quần Phương, Thường trực Giám khảo, đã thay mặt Ban tổ chức đọc bài tổng kết “Chất trẻ trong hồn thơ”, dành những lời động viên quý báu cho anh lính trẻ Đặng Vương Hưng. Các tác phẩm đoạt giải sau đó được giới thiệu trong cuốn “Bản nhạc xanh” của Nhà xuất bản Thanh niên.

Tôi còn có hai bài thơ “Ngày cưới chúng mình” và “Nỗi nhớ” lần lượt đăng trên tạp chí Văn nghệ Quân đội sau đó, được nhiều chiến sĩ biên giới chép vào sổ tay. Với người viết trẻ, biết câu thơ mình có mặt trong hành trang đồng đội là một niềm vui khó tả. Những trang sổ ấy theo người lính lên chốt, qua mùa mưa rét, có khi nằm cạnh một lá thư nhà.

4. Một chút duyên và dư âm với ngôi nhà số 4 “phố nhà binh”

Những năm 1986–1989, khi học khóa 3 Trường Viết văn Nguyễn Du, thỉnh thoảng tôi vẫn mang xe đạp đến gửi ở phòng của nhà thơ Nguyễn Đức Mậu, trên tầng hai của tòa soạn tạp chí, để đi bộ ra ga Hàng Cỏ, lên tàu về Thái Nguyên.

Cuối năm 1989, tôi đã trực tiếp cầm lái chiếc xe máy Simson S51 màu xanh đu đủ, rất mốt thời đó, đưa chàng lính trẻ Nguyễn Văn Bình từ Quân khu 1 về dự thi khóa 4 Trường Viết văn Nguyễn Du. Bình không chỉ may mắn thi đỗ vào học, anh còn giỏi tán được cô con gái xinh đẹp của nhà phê bình Hoàng Ngọc Hiến làm vợ.

Rồi tôi còn trực tiếp tổ chức biên tập, in cho Bình tập thơ và tập truyện ngắn đầu tiên. Không ai nghĩ rằng sau này, chàng lính trẻ ấy lại trở thành Đại tá, nhà văn Nguyễn Bình Phương, Tổng biên tập tạp chí Văn nghệ Quân đội và Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam…

Bốn mươi lăm năm sau, trở lại phố Lý Nam Đế theo lời mời của Thư viện Quân đội, tôi mang theo những món nợ ân tình. Gần đây, được thư viện kết nối đến giao lưu, nói chuyện tại các đơn vị, gặp những người lính trẻ và các văn nghệ sĩ từng mặc áo lính, tôi lại thấy mình may mắn và vinh dự được nhận thêm thật nhiều tình cảm của đồng đội.

Cuộc giao lưu chiều 20/11 này dành cho câu chuyện giữ gìn bản sắc văn hóa trong thời đại số. Tôi muốn bắt đầu từ những gì gần gũi nhất: một cuốn sách đã đọc, một lá thư được giữ lại, một người đi trước chịu lắng nghe người mới cầm bút. Công nghệ giúp câu chuyện đi xa; người kể vẫn phải biết nâng niu sự thật và tình người trong đó.

Năm xưa, tôi đến phố nhà binh với cuốn sổ tay, chiếc ba lô khoác sau lưng cùng niềm mong mỏi được viết. Hôm nay, tóc bạc rồi, tôi vẫn mong giữ được sự háo hức của anh lính ấy.

Tôi chỉ “ở trọ phố nhà binh” hơn một tháng. Nhưng ký ức và sự đùm bọc của ngôi nhà số 4 đã theo tôi suốt bốn mươi lăm năm.

Hà Nội, 20/11/2026
Đặng Vương Hưng

Đặng Vương Hưng

Nguồn VHPT: https://vanhoavaphattrien.vn/toi-tung-may-man-duoc-o-tro-va-co-duyen-voi-pho-nha-binh-tu-45-nam-truoc-a35953.html