Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Nghiên cứu giảm biên chế quản lý, tăng giáo viên trực tiếp giảng dạy

Đây là một trong những nội dung kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc về công tác chuẩn bị năm học 2026-2027 và tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. (Ảnh: TTXVN)

Xây dựng khu dân cư mới phải đi cùng trường học

Bên cạnh những kết quả đạt được, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng còn tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ.

Cụ thể, chi phí học tập, dạy thêm, học thêm, thi cử và tuyển sinh vẫn còn gây áp lực lớn cho gia đình và xã hội; còn tình trạng cạnh tranh vào trường công, trường chất lượng cao và việc chênh lệch chất lượng giữa các trường; môi trường giáo dục còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn, văn hóa ứng xử và sức khỏe tâm lý; bạo lực học đường diễn biến phức tạp.

Trong khi đó, quản lý giáo dục còn nặng hành chính; nhân lực chuyên trách về dữ liệu, chuyển đổi số, AI và an toàn thông tin còn thiếu, nhất là ở địa phương và các cơ sở giáo dục.

Để năm học mới 2026-2027 thực sự trở thành minh chứng cho năng lực triển khai Nghị quyết số 71, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Đảng ủy Chính phủ cần chỉ đạo bộ, ngành, địa phương, cơ sở giáo dục tổ chức đồng loạt lễ khai giảng năm học 2026-2027 và lễ khánh thành các trường phổ thông liên cấp nội trú xã biên giới đất liền vào sáng 5/9 (lễ khai giảng cần tổ chức trang trọng, vui tươi, an toàn, tiết kiệm, thiết thực).

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao Ban Tổ chức Trung ương phối hợp Bộ Nội vụ, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các địa phương khẩn trương đề xuất phương án biên chế, quản lý biên chế, chế độ, chính sách cho ngành giáo dục và đào tạo; linh hoạt điều động nhân sự, chấm dứt tình trạng thừa thiếu cục bộ, bảo đảm nguyên tắc "ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên".

Định hướng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra là nghiên cứu chuyển đổi cơ chế giao chỉ tiêu, biên chế "cứng" cho từng trường sang áp dụng biên chế linh hoạt, cho phép luân chuyển giáo viên giữa các trường trong cùng một địa bàn.

Bộ Nội vụ có nhiệm vụ chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu việc phân cấp giao tổng biên chế cho địa phương tự chủ tuyển dụng và sử dụng dựa trên định mức thực tế học sinh/lớp; phối hợp với các địa phương khẩn trương rà soát thực trạng đội ngũ công chức quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo cấp ở xã và đề xuất phương án xử lý (hoàn thành trong quý 3).

Đi kèm đó là tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuẩn hóa chuyên môn và điều tiết nhân sự hợp lý để nâng tỉ lệ công chức quản lý Nhà nước về giáo dục và đào tạo có trình độ chuyên môn, chấm dứt tình trạng xã trắng không có người phụ trách giáo dục trong năm 2026.

"Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì sửa đổi, hoàn thiện các quy định, tiêu chí, tiêu chuẩn công nhận trường chuẩn quốc gia; nghiên cứu cơ chế cho phép thí điểm nhiều mô hình quản trị đối với hệ thống trường công, trường tư trên cùng một địa bàn; nghiên cứu điều chuyển, giảm biên chế 'quản lý giáo dục', tăng biên chế 'trực tiếp giảng dạy'...; tùy điều kiện cụ thể, có thể tổ chức các trường có nhiều điểm trường", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước giao nhiệm vụ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, mọi phương án sắp xếp phải dựa trên đánh giá tác động về điều kiện địa lý, giao thông, số lượng học sinh, giáo viên, chất lượng giáo dục; thực hiện thí điểm để sơ kết, tổng kết, nhân rộng các phương án hiệu quả.

Đảng ủy Chính phủ cần chỉ đạo tiếp Bộ Tài chính ban hành cơ chế, chính sách, hướng dẫn việc chuyển đổi công năng các tòa nhà công vụ, trụ sở cơ quan nhà nước dôi dư thành cơ sở giáo dục, cơ sở y tế; không để lãng phí, xuống cấp các công trình, trụ sở sau sắp xếp trong khi thiếu nơi vui chơi, học tập, khám chữa bệnh.

UBND các cấp khi lập quy hoạch đô thị và nông thôn; xây dựng các khu dân cư mới phải quy hoạch, xây dựng đồng bộ các trường học, hạ tầng tương thích với quy mô dân số; tập trung tháo gỡ vướng mắc về quỹ đất, thủ tục đầu tư xây dựng trường học tại địa bàn tăng dân số cơ học, đô thị lớn, khu công nghiệp, vùng khó khăn, biên giới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với cơ quan liên quan hoàn thiện hồ sơ báo cáo cấp có thẩm quyền cho ý kiến đối với Đề án cải cách chính sách tiền lương, sớm xếp lương nhà giáo ở mức cao nhất trong thang bậc lương sự nghiệp; có cơ chế đặc thù để thu hút các chuyên gia giỏi, nhà khoa học đầu ngành tham gia giảng dạy, nghiên cứu.

Xây dựng cơ chế khuyến khích sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, giáo viên giỏi ở thành phố, đô thị luân chuyển công tác về các trường ở địa bàn nông thôn, vùng khó khăn.

Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các địa phương và cơ quan có liên quan giải quyết tình trạng bạo lực học đường, chú trọng công tác giáo dục lịch sử dân tộc, đạo đức, lối sống lành mạnh cho học sinh, sinh viên, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2026-2027; có giải pháp hiệu quả nhằm xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kỷ cương, nhân văn...

Một lưu ý quan trọng khác đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo và UBND các tỉnh, thành phố là kiểm soát chi phí học tập, chấn chỉnh các hiện tượng tiêu cực trong dạy thêm, học thêm và bệnh thành tích; công khai các khoản thu, chi trong nhà trường, không lạm dụng xã hội hóa giáo dục làm tăng các khoản đóng góp của phụ huynh hoặc thay cho phần ngân sách phải bảo đảm.

Cùng đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ đạo xử lý nghiêm tình trạng ép học, gợi ý học, gây áp lực với học sinh và phụ huynh; nâng cao chất lượng giờ học chính khoa, giảm áp lực thi cử, minh bạch tuyển sinh, điều chỉnh chương trình phù hợp và cải thiện động lực của giáo viên.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chủ trì cuộc làm việc về công tác chuẩn bị năm học 2026-2027 và tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị.

Xây dựng đại học tinh hoa và trung tâm đào tạo xuất sắc

Định hướng phát triển giáo dục và đào tạo trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục", giáo dục phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực có kỹ năng nghề, nhân lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các ngành chiến lược của đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát các quy định, định mức đã lạc hậu, cắt giảm thủ tục hành chính, báo cáo hình thức để giáo viên có thêm thời gian cho chuyên môn và tập trung cho học sinh.

Nhấn mạnh quan điểm giáo dục nghề nghiệp phải được đặt đúng vị trí là trụ cột phát triển nhân lực quốc gia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, học nghề không phải là lựa chọn thứ hai mà là con đường thiết thực để có việc làm, thu nhập, cơ hội học tiếp và phát triển lâu dài.

Trong đó, cần sắp xếp lại mạng lưới giáo dục nghề nghiệp, khắc phục tình trạng phân tán, trùng lắp, chất lượng thấp. Nhà nước đặt hàng đào tạo theo nhu cầu phát triển. Doanh nghiệp tham gia từ xây dựng chương trình, tổ chức thực tập đến đánh giá kỹ năng và tuyển dụng. Hỗ trợ của Nhà nước phải gắn với chất lượng đầu ra, việc làm và khả năng đáp ứng thị trường lao động.

"Tập trung đổi mới giáo dục đại học, xây dựng đại học tinh hoa và trung tâm đào tạo xuất sắc. Giáo dục đại học phải đi trước trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ chiến lược", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Theo định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, tự chủ đại học phải bao gồm tự chủ về tài chính, học phí, học thuật, tổ chức, nhân sự, hợp tác và nghiên cứu, đi đôi với trách nhiệm giải trình, kiểm định chất lượng, công khai kết quả, công bằng cơ hội học tập. Lựa chọn một số cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, trung tâm, phòng thí nghiệm trọng điểm... trên cơ sở có cạnh tranh về kết quả, hiệu quả.

Đi kèm đó, nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực xã hội đầu tư cho giáo dục, mở rộng hợp tác công-tư, đặt hàng đào tạo theo nhiệm vụ quốc gia, sản phẩm đầu ra, hiệu quả sử dụng nguồn lực, liên kết nghiên cứu, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm trong các cơ sở công lập.

Đại học phải gắn chặt với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhu cầu địa phương. Đồng thời, cần đầu tư thích đáng cho khoa học cơ bản, khoa học xã hội và nhân văn, để phát triển công nghệ luôn đi cùng phát triển con người, văn hóa, thể chế và giá trị...

Một lưu ý quan trọng khác được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề ra là coi trọng việc bảo đảm công bằng về giáo dục trong giai đoạn mới.

Đối với vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo, cần ưu tiên giáo dục mầm non, tăng cường dạy tiếng Việt trước lớp 1, tổ chức trường lớp bán trú, bữa ăn học đường, nhà công vụ giáo viên, đường đến trường an toàn; cần chú ý trường học không chỉ "dạy chữ" mà còn là thiết chế cộng đồng, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, củng cố niềm tin và bảo vệ biên cương Tổ quốc.

Đối với trẻ khuyết tật, trẻ có hoàn cảnh đặc biệt, phải phát triển giáo dục hòa nhập cộng đồng thực chất. Cần có giáo viên hỗ trợ, thiết bị trợ giúp, chương trình phù hợp và kết nối y tế - xã hội, không để trẻ em chỉ "có tên trong lớp" nhưng không được học trong điều kiện phù hợp.