Tổng kết Diễn đàn tháng 7: Để việc sinh đủ 2 con trở thành mong muốn, khát vọng tự nhiên

Những chia sẻ từ nhiều góc nhìn cho thấy, phía sau quyết định sinh thêm một đứa trẻ không chỉ là câu chuyện riêng của mỗi gia đình, nó phản ánh những vấn đề lớn về an sinh, bình đẳng giới và chất lượng phát triển xã hội.

Nếu trước đây, sinh hai con gần như là lựa chọn tự nhiên của đa số gia đình Việt Nam thì ngày nay, quyết định ấy ngày càng trở thành một phép tính nhiều ẩn số. Điều đáng chú ý là qua các ý kiến gửi về Diễn đàn, hầu như không ai nói rằng họ không yêu trẻ em hay không muốn có gia đình đông vui. Điều khiến họ chần chừ lại là nỗi lo không đủ khả năng mang đến cho con một cuộc sống tốt đẹp.

Chính vì vậy, câu hỏi "Làm sao để vợ chồng không ngại sinh đủ hai con?" thực chất không chỉ là câu chuyện khuyến sinh, đây là câu hỏi về chất lượng của môi trường sống, của chính sách an sinh và của sự sẻ chia trong mỗi gia đình.

Người trẻ không ngại sinh con, họ chỉ sợ không đủ điều kiện để nuôi con

Một trong những thông điệp nổi bật xuyên suốt diễn đàn là: mức sinh thấp không xuất phát từ việc người trẻ quay lưng với gia đình, mà từ những áp lực hiện hữu của cuộc sống hiện đại.

Nhiều bạn đọc đã kể những câu chuyện rất đời thường nhưng cũng rất ám ảnh. Đó là những khoản chi cho sữa, bỉm, học phí, tiền nhà, tiền vay ngân hàng, những ngày nghỉ làm chăm con ốm, hay nỗi lo mất việc sau thời gian nghỉ sinh.

Chị Nguyễn Viết Hiền

Câu chuyện của chị Nguyễn Viết Hiền là một ví dụ điển hình. Từ một gia đình có thu nhập 40-50 triệu đồng mỗi tháng, sau khi có hai con, thu nhập giảm còn khoảng 25-30 triệu đồng vì cả hai vợ chồng đều không còn thời gian làm thêm, trong khi chi phí nuôi con lên tới khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng. Với chị, việc nuôi con giống như một hành trình "rút dần" nguồn lực tài chính theo thời gian, bởi khi con lớn lên, chi phí không giảm mà chỉ chuyển từ bỉm sữa sang học hành, kỹ năng, ngoại ngữ.

Ở góc độ nghiên cứu xã hội học, TS. Trương Thị Yến, Phó Trưởng khoa Xã hội học và Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế, cũng chỉ ra rằng quyết định sinh con của các cặp vợ chồng hiện nay đã thay đổi rất nhiều. Người trẻ không còn coi việc sinh con là điều hiển nhiên mà cân nhắc kỹ trên cơ sở điều kiện kinh tế, khả năng chăm sóc và chất lượng cuộc sống dành cho con. Điều đó cho thấy, từ "khuyến sinh" đến "dám sinh" là cả một khoảng cách rất lớn.

Rào cản lớn nhất không chỉ là tiền bạc mà còn là gánh nặng đặt lên vai người phụ nữ

Nếu các con số về chi phí khiến người ta giật mình thì những câu chuyện của các bà mẹ trẻ lại khiến người đọc không khỏi trăn trở.

Bạn đọc Thùy An kể về việc phải rời bỏ công việc sau khi sinh con thứ hai. Từ một nhân viên có thu nhập ổn định, chị trở thành người nội trợ phụ thuộc hoàn toàn vào đồng lương của chồng. Không chỉ mất nguồn thu nhập, chị còn mất dần sự tự chủ, cơ hội nghề nghiệp và nhiều khi cảm thấy những hy sinh của mình bị coi là điều hiển nhiên. Với chị, nỗi sợ lớn nhất không phải sinh thêm một đứa trẻ mà là đánh đổi cả sự nghiệp và vị thế của người phụ nữ.

Trong khi đó, câu chuyện của bạn đọc Hải Vân lại phản ánh một áp lực khác. Chồng bận công việc, con nhỏ thường xuyên ốm đau, một mình chị gồng gánh việc chăm con suốt nhiều năm. Chính sự kiệt sức kéo dài khiến hai vợ chồng cuối cùng lựa chọn dừng lại ở một con, không phải vì không yêu con trẻ mà vì không còn đủ năng lượng để bắt đầu lại một hành trình tương tự.

Những chia sẻ ấy gặp nhau ở một điểm chung: gánh nặng chăm sóc con cái vẫn chủ yếu đặt lên vai người phụ nữ.

ThS. Lê Thị Thùy Linh, giảng viên Phân hiệu Học viện Phụ nữ Việt Nam tại TPHCM

Đây cũng là điều ThS. Lê Thị Thùy Linh, giảng viên Phân hiệu Học viện Phụ nữ Việt Nam tại TPHCM, phân tích, muốn nâng mức sinh bền vững thì trước hết phải xây dựng một môi trường bình đẳng hơn trong gia đình. Khi người chồng cùng chia sẻ việc chăm con, việc nhà và trách nhiệm gia đình, người phụ nữ mới có thể yên tâm tiếp tục phát triển nghề nghiệp và sẵn sàng sinh thêm con.

Nói cách khác, bình đẳng giới cũng là một giải pháp cho bài toán dân số.

Muốn khuyến sinh phải tạo được một hệ sinh thái thân thiện với gia đình

Qua diễn đàn, có thể thấy người trẻ không chờ đợi những khoản hỗ trợ quá lớn, nhưng họ rất cần một môi trường sống giúp việc sinh con trở nên khả thi hơn.

Tại Hội nghị hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026, ông Bùi Hữu Hồng Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Thành đoàn TPHCM, đã chỉ ra hàng loạt vấn đề mà thanh niên quan tâm trước khi quyết định sinh con: việc làm ổn định, khả năng mua hoặc thuê nhà, chi phí nuôi dạy con, điều kiện gửi trẻ, cơ hội phát triển nghề nghiệp của phụ nữ sau sinh và sự chia sẻ trách nhiệm trong gia đình. Theo ông, nếu những điều kiện này chưa được cải thiện thì tuyên truyền thôi sẽ rất khó tạo chuyển biến rõ rệt.

Thực tế ấy cũng được chị Hồ Thị Mỹ Duyên, một công nhân trẻ tại TPHCM, chia sẻ rất chân thành. Gia đình chị cuối cùng quyết định sinh đủ hai con nhưng đó là cả một quá trình đắn đo. "Sinh thì dễ nhưng nuôi một đứa trẻ tốn nhiều chi phí từ bỉm sữa đến tiêm vaccine", chị nói.

Ở góc độ quản lý, ông Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM, cũng nhìn nhận các chính sách khuyến sinh hiện nay đã tạo chuyển biến bước đầu nhưng chưa đủ mạnh trong bối cảnh chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt tại đô thị vẫn rất cao.

Những ý kiến trên cho thấy, khuyến sinh không thể chỉ là những khẩu hiệu vận động mà cần được đặt trong một hệ sinh thái gồm nhà ở, trường học, nhà trẻ, dịch vụ y tế, việc làm, môi trường làm việc thân thiện với gia đình và các chính sách an sinh đủ sức nâng đỡ các cặp vợ chồng trẻ.

Đừng để áp lực cuộc sống làm mất "thời điểm vàng" sinh con

Một khía cạnh khác được diễn đàn đề cập là sức khỏe sinh sản. Theo ThS.BS Nguyễn Thị Minh Tâm, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản Quốc gia, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, số lượng các cặp vợ chồng bị vô sinh thứ phát - tức đã từng có con nhưng khó có thêm con - đang gia tăng. Nguyên nhân quan trọng là xu hướng kết hôn muộn, trì hoãn sinh con vì áp lực công việc và kinh tế. Khi điều kiện đã thuận lợi hơn thì tuổi sinh sản lại không còn như trước.

Theo bác sĩ Minh Tâm, rất nhiều người vẫn lầm tưởng rằng đã từng sinh con thì chắc chắn sẽ tiếp tục sinh được. Trong khi đó, khả năng sinh sản của cả nam và nữ đều suy giảm theo tuổi. Vì vậy, nếu đã có kế hoạch sinh con, đặc biệt là con thứ hai, các cặp vợ chồng cần chủ động khám sức khỏe sinh sản, chuẩn bị từ sớm thay vì chờ đến khi gặp khó khăn mới tìm đến bác sĩ.

Đây là lời khuyến nghị rất đáng lưu tâm trong bối cảnh nhiều gia đình đang trì hoãn việc sinh con vì những áp lực trước mắt.

Cần nhiều hơn những lời động viên

Điểm gặp nhau của các chuyên gia, nhà quản lý và bạn đọc là một nhận thức chung: không ai có thể yêu cầu người trẻ sinh đủ hai con nếu những nỗi lo của họ vẫn còn nguyên đó.

TS Xã hội học, Ths Tâm lý trị liệu Phạm Thị Thúy

Như ý kiến của TS Xã hội học, Ths Tâm lý trị liệu Phạm Thị Thúy, muốn mức sinh được duy trì bền vững, cần nhiều hơn những lời kêu gọi. Đó phải là những chính sách đủ mạnh về nhà ở, giáo dục, chăm sóc trẻ em, bảo đảm việc làm, hỗ trợ phụ nữ sau sinh; là những doanh nghiệp thân thiện với gia đình; là những người chồng sẵn sàng chia sẻ việc nhà và chăm con; là một xã hội coi việc nuôi dạy trẻ em không chỉ là trách nhiệm của từng gia đình mà còn là đầu tư cho tương lai quốc gia.