Tổng thống Mỹ đặt hạn chót tấn công Iran

Tổng thống Donald Trump ngày 30-1 công khai xác nhận đã đặt “hạn chót” cho Iran nhằm đạt được một thỏa thuận theo các điều kiện do Washington đưa ra, nếu không Mỹ sẽ hành động quân sự. Theo The Times of Israel, trong cuộc trao đổi với các phóng viên tại Phòng Bầu dục hôm 30-1, Tổng thống Donald Trump xác nhận ông đã trực tiếp thông báo thời hạn cho Tehran, nhưng không cho biết thời điểm cụ thể và cho biết chỉ có Iran “mới biết chắc chắn điều đó”.

Tàu sân bay Shahid Bagheri của Iran (ảnh minh họa). Ảnh: Militarnyi

Dù không tiết lộ thời điểm cụ thể, tuyên bố của Tổng thống Donald Trump đi kèm việc Mỹ điều động lực lượng hải quân quy mô lớn tới khu vực, trong đó có các tàu khu trục và nhóm tác chiến tàu sân bay hoạt động gần Iran, cho thấy sức ép không chỉ dừng ở mức lời nói.

Thông điệp của Washington nhằm vào Nhà nước Hồi giáo, tập trung ở hai yêu cầu cốt lõi đó là Iran phải chấm dứt chương trình hạt nhân và ngừng trấn áp biểu tình trong nước. Mỹ đồng thời mở rộng các điều kiện đàm phán, bao gồm hạn chế chương trình tên lửa và cắt đứt hỗ trợ đối với các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực-những “lằn ranh đỏ” mà Tehran nhiều lần tuyên bố không thể chấp nhận.

Song song với áp lực ngoại giao trực tiếp lên Iran, Mỹ phê duyệt hàng loạt thương vụ bán vũ khí quy mô lớn cho Israel và Saudi Arabia, với tổng trị giá lên tới hàng chục tỷ USD. Theo AP, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã phê duyệt một loạt thương vụ bán vũ khí mới quy mô lớn cho Israel với tổng trị giá 6,67 tỷ USD và cho Saudi Arabia với trị giá 9 tỷ USD. Việc tăng cường năng lực quân sự cho các đồng minh then chốt tại Trung Đông không chỉ củng cố thế bao vây Iran mà còn tạo nền tảng cho các kịch bản quân sự nếu xung đột bùng phát.

Trong khi đó, trên thực địa, sự xuất hiện hiếm hoi của tàu chiến Mỹ tại cảng Eilat (Israel), cùng tần suất hoạt động ngày càng dày của hải quân Mỹ ở Biển Đỏ và vùng Vịnh cho thấy Washington đang hoàn tất các phương án răn đe để sẵn sàng chuyển hóa thành hành động khi cần thiết.

Trước sức ép ngày càng gia tăng, Iran vừa phát tín hiệu sẵn sàng đàm phán, vừa chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất. Ngoại trưởng Abbas Araghchi khẳng định Tehran chỉ chấp nhận đối thoại trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và kiên quyết loại trừ việc đàm phán về năng lực tên lửa, quốc phòng. Đáng chú ý, việc Iran triển khai tàu Shahid Bagheri, được truyền thông nước này gọi là “tàu sân bay đầu tiên”, tới khu vực gần eo biển Hormuz mang ý nghĩa biểu tượng rõ nét. Dù năng lực tác chiến thực tế của con tàu còn gây tranh cãi, động thái này phản ánh thông điệp răn đe rằng Iran sẵn sàng đáp trả nếu bị tấn công.

Khả năng Mỹ tiến hành hành động quân sự nhằm vào Iran không thể loại trừ, đặc biệt trong bối cảnh Washington coi việc gia tăng sức ép là công cụ buộc Tehran nhượng bộ. Tuy nhiên, một cuộc tấn công, dù giới hạn, cũng có nguy cơ kích hoạt phản ứng dây chuyền gây leo thang xung đột tại vùng Vịnh, đe dọa an ninh hàng hải ở eo biển Hormuz-tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược của thế giới, đồng thời làm bùng phát các điểm nóng thông qua mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran tại nhiều quốc gia Trung Đông.

Cho dù thế nào, kịch bản đối đầu quân sự Mỹ-Iran cũng sẽ làm xói mòn các nỗ lực ngoại giao, gia tăng chia rẽ trong khu vực và đặt cộng đồng quốc tế trước nguy cơ bất ổn kéo dài. Ngay cả các đồng minh của Mỹ cũng thận trọng, khi nhiều quốc gia Trung Đông tuyên bố không cho phép sử dụng lãnh thổ và căn cứ của mình để tấn công Iran.

Thực tế cho thấy, chiến lược “tối đa hóa sức ép” của Mỹ đang đặt Iran trước lựa chọn khó khăn, hoặc nhượng bộ theo các điều kiện khắt khe, hoặc chuẩn bị cho kịch bản đối đầu. Tuy nhiên, lịch sử Trung Đông cho thấy, leo thang quân sự hiếm khi mang lại giải pháp bền vững.

Trong bối cảnh đó, nguy cơ hành động quân sự của Mỹ nhằm vào Iran không chỉ là vấn đề song phương mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị khủng hoảng của cộng đồng quốc tế. Ranh giới giữa răn đe và xung đột đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết, đòi hỏi các bên liên quan phải hết sức kiềm chế để tránh đẩy khu vực vào vòng xoáy bất ổn mới.