Tổng thống Trump cân nhắc ba phương án với Iran
Sau khi ra lệnh triển khai lực lượng quân sự lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông kể từ thời điểm bùng nổ cuộc chiến tại Iraq, Tổng thống Donald Trump đang đứng trước một quyết định hệ trọng liên quan đến Iran: tiếp tục con đường ngoại giao hay sử dụng sức mạnh quân sự ở những cấp độ khác nhau.
Ảnh minh họa: Anadolu Agency
Theo CNN, các phương án đang được Nhà Trắng cân nhắc trải dài từ kiềm chế tối đa cho tới hành động quân sự quy mô lớn nhằm thay đổi chế độ tại Tehran. Tuy nhiên, điều chưa rõ ràng là ông Trump thực sự muốn đạt được mục tiêu cuối cùng nào, cũng như căn cứ pháp lý nào có thể được viện dẫn nếu Washington mở thêm một cuộc tấn công nhằm vào Iran chỉ trong vòng tám tháng.
Trong các phát biểu gần đây, ông Trump để ngỏ khả năng đạt được một thỏa thuận, song đồng thời cảnh báo hậu quả nghiêm trọng nếu đàm phán đổ vỡ. “Tôi là người đưa ra quyết định. Tôi muốn có một thỏa thuận hơn là không, nhưng nếu không đạt được, đó sẽ là một ngày rất tồi tệ cho đất nước đó và, đáng buồn thay, cho người dân của họ”, ông viết trên mạng xã hội Truth Social.
Giới quan sát cho rằng phía sau những tuyên bố công khai là các cuộc tranh luận gay gắt trong nội bộ chính quyền Mỹ về rủi ro của một cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông.
Đặt cược vào ngoại giao
Lựa chọn đầu tiên - được một số quan chức Nhà Trắng nhấn mạnh là ưu tiên - là tiếp tục để tiến trình đàm phán diễn ra. Đặc phái viên Steve Witkoff và con rể tổng thống Jared Kushner đã tiến hành các cuộc tiếp xúc gián tiếp với phía Iran trong nhiều tuần qua và dự kiến trở lại Geneva (Thụy Sĩ) để nối lại đối thoại.
Tuy nhiên, bất đồng cốt lõi vẫn xoay quanh vấn đề làm giàu uranium. Ông Trump khẳng định Iran không nên được phép làm giàu uranium dưới bất kỳ hình thức nào. Ngược lại, Tehran coi đây là quyền chủ quyền và nhấn mạnh chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ mục đích hòa bình.
Lãnh tụ tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei, được cho là người có tiếng nói quyết định trong việc chấp thuận hay bác bỏ bất kỳ thỏa thuận nào. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố việc từ bỏ hoàn toàn làm giàu uranium “không nằm trên bàn đàm phán”, coi đây là vấn đề danh dự và niềm tự hào quốc gia.
Một số nguồn tin khu vực nhận định hai bên đang cố gắng tìm giải pháp “sáng tạo” hơn, chẳng hạn cho phép Iran làm giàu uranium ở mức rất thấp và chỉ phục vụ mục đích y tế. Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy Tehran sẵn sàng đưa ra nhượng bộ đáng kể so với các đề xuất trước đây, vốn từng bị phá vỡ khi Mỹ tiến hành các đòn không kích bất ngờ hồi năm ngoái.
Tấn công giới hạn để gây sức ép
Phương án thứ hai là thực hiện một đòn tấn công có giới hạn nhằm vào các mục tiêu quân sự cụ thể trong lãnh thổ Iran, qua đó gia tăng áp lực buộc Tehran chấp nhận thỏa thuận theo điều kiện của Washington.
Các mục tiêu tiềm năng có thể bao gồm cơ sở tên lửa đạn đạo, hạ tầng liên quan đến chương trình hạt nhân hoặc các địa điểm thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Ông Trump thừa nhận ông đang cân nhắc khả năng này.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn là liệu một cuộc tấn công giới hạn có khiến Iran quay lại bàn đàm phán hay ngược lại, củng cố lập trường cứng rắn của Tehran. Giới chức khu vực cảnh báo nguy cơ Iran đáp trả bằng cách nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông. Trong các cuộc họp nội bộ, nhiều quan chức đã nhấn mạnh với tổng thống Mỹ rằng bất kỳ hành động quân sự nào cũng tiềm ẩn nguy cơ leo thang ngoài tầm kiểm soát.
Hiện Mỹ đã triển khai hai tàu sân bay, hàng chục chiến hạm và hàng trăm máy bay chiến đấu xung quanh khu vực, đủ năng lực thực hiện các phương án tấn công khác nhau nếu tổng thống ra lệnh.
Kịch bản mạnh tay nhằm thay đổi chế độ
Phương án thứ ba - và cũng là phương án rủi ro nhất - là mở chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm trực tiếp đe dọa sự tồn tại của chính quyền Iran. Theo các nguồn tin am hiểu, Washington đã bố trí đủ hỏa lực trong khu vực để triển khai cả những lựa chọn “cực đoan” nhất.
Kịch bản này có thể bao gồm nhiều đợt không kích đồng thời nhằm vào lãnh đạo Iran, các cơ sở quân sự chủ chốt, hệ thống phòng không, nhà máy sản xuất tên lửa và các cơ sở hạt nhân. IRGC gần như chắc chắn sẽ là mục tiêu trọng điểm nếu chiến dịch được triển khai.
Tuy nhiên, các tướng lĩnh cấp cao, trong đó có Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, đã bày tỏ lo ngại về quy mô, độ phức tạp cũng như nguy cơ thương vong nếu Mỹ sa lầy trong một chiến dịch kéo dài. Ngoài ra, chiến dịch quy mô lớn còn có thể gây áp lực lên nguồn dự trữ vũ khí của Mỹ, trong bối cảnh Washington vẫn đang hỗ trợ Israel và Ukraine.
Một ẩn số lớn khác là kịch bản “hậu thay đổi chế độ”. Chính quyền Trump được cho là chưa có bức tranh rõ ràng về lực lượng nào có thể thay thế giới lãnh đạo hiện tại nếu chế độ Iran sụp đổ, cũng như chưa có bảo đảm chắc chắn rằng một chiến dịch quân sự lớn sẽ đạt được mục tiêu này.
Trong bối cảnh đó, các cuộc họp tại Phòng Tình huống Nhà Trắng diễn ra với cường độ cao, khi tổng thống Mỹ cân nhắc giữa rủi ro leo thang xung đột và cơ hội đạt được một thỏa thuận. Một số cố vấn tin rằng Iran đang suy yếu và đây là thời điểm thích hợp để hành động. Số khác hy vọng ngoại giao vẫn có thể mở ra lối thoát, dù con đường phía trước còn nhiều bất định.
