Tổng thống Trump đối mặt những khác biệt căn bản với Nga về kế hoạch Ukraine
Thỏa thuận càng trở nên chấp nhận được đối với Ukraine thì lại càng khó chấp nhận đối với Nga.
Nỗ lực thuyết phục ông Trump của Nga và Ukraine
Một số nội dung trong kế hoạch ngừng bắn do Tổng thống Donald Trump thúc đẩy sẽ làm gia tăng vai trò của Mỹ và châu Âu tại Ukraine, bao gồm đề xuất trao cho Kiev các bảo đảm an ninh “tương tự NATO”; phương án thiết lập một “khu kinh tế tự do” phi quân sự dọc theo giới tuyến hiện nay, có khả năng do lực lượng phương Tây giám sát; cùng với vai trò của Mỹ trong việc vận hành nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia - cơ sở mà Nga đã chiếm giữ từ năm 2022. Tất cả những yếu tố này gần như chắc chắn sẽ bị Tổng thống Putin bác bỏ, dù ông vẫn khẳng định sẵn sàng cho một thỏa thuận.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc gặp ở Mar-a-Lago ngày 28/12. Ảnh: Reuters
Giới quan sát nhận định, bất chấp những tín hiệu lạc quan ban đầu sau cuộc gặp giữa ông Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Mar-a-Lago hôm 28/12, Ukraine và Nga bước sang đầu năm 2026 trong bối cảnh Moscow tiếp tục tìm cách tác động đến quan điểm của ông Trump về cuộc xung đột, đồng thời kéo dài thời gian để duy trì các bước tiến quân sự khi tiến trình hòa bình tiếp theo bị đẩy lùi sang cuối tháng 1.
Dù ban đầu ông Trump bày tỏ phẫn nộ trước tuyên bố của ông Putin rằng máy bay không người lái Ukraine đã nhắm vào nơi ở của nhà lãnh đạo Nga, đến 31/12, ông Trump đã đăng lại trên mạng xã hội một bài xã luận của tờ New York Post cáo buộc Nga đang cản trở tiến trình hòa bình tại Ukraine.
Trước đó, Nga tìm cách đi trước một bước khi ông Putin điện đàm với ông Trump ngay trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ và Tổng thống Ukraine hôm 28/12.
Kể từ giữa tháng 11, Ukraine đã gấp rút tham gia các cuộc đàm phán nhằm viết lại một đề xuất hòa bình gồm 28 điểm, trong đó có nhiều nhượng bộ lớn dành cho Nga, và theo yêu cầu của Nhà Trắng, Kiev phải ký trước Lễ Tạ ơn nếu không muốn mất toàn bộ sự ủng hộ từ Mỹ.
Chiến dịch ngoại giao dồn dập sau đó đã phần nào giúp giảm áp lực từ phía Washington đối với Kiev, đồng thời dẫn tới một bản kế hoạch rút gọn còn 20 điểm. Dù vẫn chưa phải là phương án lý tưởng đối với Ukraine, bản đề xuất mới này không còn yêu cầu Kiev phải đơn phương từ bỏ những vùng lãnh thổ mà Nga chưa chiếm được. Tổng thống Volodymyr Zelensky và các lãnh đạo châu Âu ngày càng bày tỏ sự lạc quan, trong đó có Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk, người cho biết trong tuần này rằng ông tin Tổng thống Trump có thể sẵn sàng triển khai binh lính Mỹ như một phần của các bảo đảm an ninh.
Nga và Ukraine còn xa mới đạt được thỏa thuận?
Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu tiến triển đó, một thực tế ít được nói tới là: Thỏa thuận càng trở nên chấp nhận được đối với Ukraine thì lại càng khó chấp nhận đối với Nga. Dù Ukraine và Nga đều có thể phải chấp nhận một số thỏa hiệp, nhưng những trở ngại then chốt nhiều khả năng vẫn không thể vượt qua, cho thấy hai bên còn rất xa mới đạt được một thỏa thuận.
Ngay cả ông Trump - người từng tuyên bố có thể chấm dứt xung đột trong vòng 24 giờ cũng thừa nhận sau cuộc gặp với ông Zelensky hôm 28/12 rằng: “Đây không phải là một thỏa thuận có thể đạt được trong một ngày. Đây là vấn đề vô cùng phức tạp”.
Một trong những mục tiêu chính của Tổng thống Zelensky là chứng minh với ông Trump rằng Ukraine không phải là trở ngại đối với hòa bình. Chỉ riêng việc có cuộc gặp tại Mar-a-Lago cũng đã được xem là một bước tiến. Tại đây, ông Zelensky đề nghị kéo dài thời hạn các bảo đảm an ninh dành cho Ukraine từ 15 năm lên 50 năm và sau đó cho biết ông Trump nói sẽ cân nhắc đề xuất này.
Điện Kremlin đã đẩy mạnh hoạt động vận động và gây ảnh hưởng ngay từ trước cuộc gặp hôm 28/12, khi cố vấn đối ngoại hàng đầu của Tổng thống Nga khẳng định rằng ông Trump và ông Putin “có cùng cách nhìn”, đồng thời cho rằng một thỏa thuận ngừng bắn, chẳng hạn như đề xuất đình chiến 60 ngày của Ukraine chỉ khiến cuộc xung đột bị kéo dài.
Tuy vậy, sau những tuyên bố đó và cuộc điện đàm với ông Putin, ông Trump vẫn tỏ ra thận trọng nhưng có phần lạc quan sau cuộc gặp với Tổng thống Volodymyr Zelensky, dựa trên niềm tin lâu nay rằng chỉ ông mới có thể chấm dứt xung đột.
Đến 29/12, khi ông Zelensky đang trên đường trở về Kiev và các kế hoạch cho những cuộc họp tiếp theo với các cố vấn an ninh quốc gia cũng như các cuộc trao đổi nhằm tập hợp ủng hộ cho khả năng triển khai lực lượng quốc tế tại Ukraine sau xung đột đang được xúc tiến, ông Putin và ông Trump lại điện đàm với nhau.
Chính trong cuộc gọi này, ông Putin dường như đã thuyết phục được ông Trump rằng ngay sau khi cuộc gặp tại Mar-a-Lago kết thúc, Ukraine đã tiến hành một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm trực tiếp vào nơi ở của ông ở Tây Bắc nước Nga. Moscow đến nay vẫn chưa cho biết liệu ông Putin có mặt tại địa điểm này vào thời điểm bị cho là xảy ra vụ tấn công hay không.
Tuy nhiên, trong cuộc họp báo ngay sau cuộc điện đàm, cố vấn đối ngoại của ông Putin là Yuri Ushakov nói với các phóng viên rằng ông Trump “tức giận” và bày tỏ sự nhẹ nhõm vì trước đó không chấp thuận đề nghị của Ukraine về việc cung cấp tên lửa tầm xa Tomahawk. Vài giờ sau, ông Trump lặp lại cáo buộc của phía Nga trước báo giới Mỹ, đồng thời nhắc lại việc ông đã từ chối yêu cầu của Ukraine về tên lửa Tomahawk.
Trong khi đó, Kiev khẳng định cả công khai lẫn qua các kênh ngoại giao với phái đoàn Mỹ rằng không hề có vụ tấn công nào như vậy xảy ra, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế không tin vào những tuyên bố của Moscow. Tổng thống Zelensky và các quan chức cấp cao khác của Ukraine đã ngay lập tức cảnh báo rằng những cáo buộc từ phía Nga đang tạo tiền đề cho một cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào Kiev trong những ngày tới.
“Hiện nay là thời điểm cực kỳ mong manh đối với chúng tôi, bởi về mặt ngoại giao, chúng tôi đang phần nào giành thế chủ động khi chấp nhận những nhượng bộ với phía Mỹ trong tiến trình hòa bình”, ông Oleksandr Merezhko, Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội Ukraine nói.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tuyên bố Moscow sẽ trả đũa và đã lựa chọn các mục tiêu, làm dấy lên làn sóng cảnh báo rộng rãi về khả năng xảy ra một đợt tấn công lớn nhằm vào Kiev.
Đến 31/12, The Wall Street Journal đưa tin, ông Trump đã được Giám đốc CIA John Ratcliffe báo cáo và biết được đánh giá tình báo của Mỹ kết luận rằng không hề có cuộc tấn công nào nhằm vào ông Putin.
Một tướng lĩnh cấp cao của quân đội Nga hôm 1/1 đã trao cho tùy viên quân sự Mỹ một bộ phận mà ông cho là của máy bay không người lái Ukraine, kèm theo dữ liệu mà theo phía Nga chứng minh rằng các lực lượng Kiev đã nhắm vào một dinh thự của Tổng thống Vladimir Putin tuần này.
Rào cản lớn chấm dứt xung đột
Bỏ qua các cáo buộc liên quan đến máy bay không người lái, những khác biệt sâu sắc và khó dung hòa giữa Nga và Ukraine mới là rào cản chính đối với việc chấm dứt xung đột.
Nga nhiều khả năng sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa hiệp nào mà Kiev coi là thiết yếu cho tương lai của mình, bởi phần lớn các điều kiện đó đều gắn với việc tăng cường quan hệ của Ukraine với châu Âu và Mỹ.
Các đề xuất cho phép Ukraine và Nga cùng chia sẻ nguồn điện từ nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia sẽ ảnh hưởng đến nỗ lực của Moscow nhằm kết nối nhà máy này vào lưới điện của Nga, đồng thời ngăn cản việc cắt nguồn điện mà Ukraine đang rất cần và nhiều khả năng đòi hỏi sự hiện diện của một cơ chế giám sát quốc tế.
Đề xuất thành lập một “khu kinh tế tự do” cũng sẽ ảnh hưởng tới mục tiêu của Moscow trong việc kiểm soát hoàn toàn vùng Donbass, đồng thời mở đường cho dòng vốn đầu tư phương Tây mới vào Ukraine. Một lực lượng gìn giữ hòa bình gồm binh lính từ các quốc gia trong “liên minh tự nguyện” cũng đi ngược lại một trong những yêu cầu cốt lõi của ông Putin. Nga đã nhiều lần cảnh báo sẽ coi bất kỳ lực lượng nước ngoài nào hiện diện tại Ukraine là mục tiêu tấn công hợp pháp.
