Tổng thư ký LHQ nói các cường quốc không thể giải quyết vấn đề của thế giới

Theo báo Guardian, trong bài phát biểu cuối cùng của mình trước khi mãn nhiệm tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (LHQ) hôm 22/9, ông Guterres cho hay: “Trong thập kỷ qua, các cuộc xung đột đã nổ ra với những hậu quả tàn khốc và kéo dài với sự tàn bạo. Dân thường bị nhắm mục tiêu. Nhân quyền bị chà đạp. Nạn đói bị biến thành vũ khí. Các nhà hoạt động nhân đạo bị giết hại. Luật pháp quốc tế bị gạt bỏ.

Sự chia rẽ địa chính trị đã sâu sắc hơn. Bất bình đẳng đã gia tăng. Niềm tin đã bị lung lay. Khủng hoảng khí hậu đã từ lời cảnh báo xa vời trở thành hiện thực hàng ngày. Và trí tuệ nhân tạo (AI) đã phát triển với tốc độ khiến ngay cả những người tạo ra nó cũng phải bất ngờ”.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc (LHQ) António Guterres phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc hôm 22/9. Ảnh: VCG

Theo vị tổng thư ký LHQ sắp mãn nhiệm, những gì xảy ra sau cuộc đột kích xuyên biên giới của Phong trào Hồi giáo Hamas vào Israel hồi tháng 10/2023 “là một cuộc tàn sát người Palestine ở Dải Gaza, với quy mô giết chóc và tàn phá chưa từng thấy” trong suốt những năm ông giữ chức lãnh đạo LHQ.

Ông Guterres chỉ trích các công ty năng lượng trục lợi vì “coi thế giới như một cống rãnh lộ thiên”, mô tả việc châu Phi bị loại khỏi vị trí thường trực trong Hội đồng Bảo an LHQ là điều đáng kinh ngạc và kêu gọi một thỏa thuận mới để điều chỉnh AI.

Xuyên suốt bài phát biểu, chính trị gia kiêm nhà ngoại giao người Bồ Đào Nha 77 tuổi này lập luận rằng, một hệ thống đa phương tập trung vào một LHQ mới mang tính đại diện là cách duy nhất để giải quyết các vấn đề của thế giới. Tuy nhiên, ông Guterres cảnh báo: “Ngay tại thời điểm nhân loại đang đối mặt với sự hội tụ chưa từng có của các mối đe dọa, các cơ chế hành động tập thể của chúng ta đang chịu áp lực ngày càng tăng”.

Ông Guterres lưu ý điều cần thiết là “sự thừa nhận, đặc biệt từ các siêu cường rằng sức mạnh của họ không phải là siêu phàm. Sức mạnh của họ có giới hạn. Các sự kiện trong những năm gần đây đã làm rõ điều đó một cách không thể chối cãi. Sức mạnh quân sự đơn thuần không thể đảm bảo hòa bình. Sức mạnh kinh tế đơn thuần không thể duy trì ổn định. Và sức mạnh công nghệ đơn thuần không thể đảm bảo an ninh”.

Ông Guterres nhấn mạnh đến việc tránh các xu hướng bá quyền và “sự rạn nứt lớn”, chia rẽ thế giới thành hai khối đối địch với các hệ thống kinh tế, công nghệ và an ninh riêng biệt. Theo Tổng thư ký LHQ, thách thức lớn nhất của thời đại hiện nay là việc quản trị thế giới không thích ứng với cách thức phân bổ lại quyền lực giữa và trong các quốc gia.

“Đã có một sự chuyển giao quyền lực phi thường từ các chính phủ sang một số ít các tập đoàn tư nhân và cá nhân. Tầm ảnh hưởng của họ giờ đây trải rộng khắp chính trị, kinh tế, dòng chảy thông tin, phát triển công nghệ và không gian dân sự mà các xã hội phụ thuộc vào. Con người ngày càng trao quyền lực cho máy móc, với các tác nhân AI trở nên mất kiểm soát và vũ khí tự động gây chết người đang chuyển từ khoa học viễn tưởng thành hiện thực quân sự”, ông Guterres nhận định.

Theo ông, thế giới đang đối mặt với việc phải lựa chọn tiếp tục bị chia rẽ vì căng thẳng leo thang, chủ nghĩa giao dịch và sự hợp tác ngày càng thu hẹp hoặc sẽ thay đổi hướng đi sang một hệ thống đa phương tập trung vào LHQ. “Thử thách trước mắt chúng ta là liệu quyền lực sẽ được thực thi trong khuôn khổ pháp luật hay vượt ra ngoài pháp luật. Chúng ta phải vượt qua thử thách đó. Chúng ta phải bảo vệ hiến chương mà không có tiêu chuẩn kép. Bảo vệ thường dân mà không có ngoại lệ”, ông Guterres bày tỏ.

Ông Guterres kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới ngừng để thường dân phải trả giá cho các cuộc xung đột leo thang khắp Trung Đông, cuộc đối đầu giữa Nga - Ukraine…

Mặc dù thừa nhận một Hội đồng Bảo an LHQ của thế kỷ 21 thiếu vắng đại diện thường trực từ châu Phi là “điều bất công và không thể biện minh”, ông Guterres vẫn lên tiếng bảo vệ tổ chức đang gặp khó khăn về tài chính và thường xuyên bị chỉ trích này. Ông khẳng định LHQ là nơi buộc các cường quốc phải chịu trách nhiệm.

Ông Guterres thông báo LHQ đã "đạt được sự bình đẳng giới lần đầu tiên trong lịch sử ở mọi cấp lãnh đạo cấp cao... tại tất cả các trụ sở... và trong toàn bộ đội ngũ nhân viên chuyên môn".

"Bình đẳng không phải là giấc mơ. Đó là một quyết định. Nếu LHQ có thể thay đổi, thì các doanh nghiệp, nghị viện, chính phủ và các tiến trình hòa bình cũng có thể làm được điều đó", ông Guterres nói.