Tour đạp xe trải nghiệm làng nghề truyền thống mở ra hành trình ấn tượng vùng di sản

Khi bánh xe nối nhịp di sản và làng nghề

CVĐC toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng có diện tích hơn 3.683 km², trải rộng trên toàn bộ hoặc một phần địa giới hành chính của 3 phường và 33 xã, lưu giữ hơn 130 điểm di sản địa chất, minh chứng cho hơn 500 triệu năm lịch sử tiến hóa của trái đất. Song giá trị của vùng di sản không chỉ nằm ở núi đá, hang động; trên tuyến phía Đông “Trải nghiệm văn hóa bản địa ở xứ sở thần tiên”, các làng nghề thủ công của đồng bào các dân tộc, nhất là người Nùng An hiện diện trong nhịp sống thường ngày với lò rèn đỏ lửa, sân nhà phơi hương, phơi giấy, vải nhuộm chàm, là những di sản cần được bảo tồn, khai thác du lịch.

Ban Quản lý di tích và Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng khảo sát, đánh giá cơ sở trải nghiệm tại làng hương Phja Thắp, xã Quảng Uyên.

Thực hiện Kế hoạch số 447/KH-UBND, ngày 23/02/2026 của UBND tỉnh về công tác xây dựng và phát triển CVĐC năm 2026, ngày 17/8/2026, Ban Quản lý di tích và CVĐC toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng phối hợp với UBND xã Quảng Uyên, xã Hạnh Phúc khảo sát, hoàn thiện lộ trình và thống nhất phương án xây dựng tour đạp xe kết nối các làng nghề. Trên cơ sở đó, ngày 15/10/2026, Ban Quản lý ban hành và tổ chức chạy thử tuyến. Hành trình bắt đầu từ Nùng An Homestay tại làng hương Phja Thắp (xã Quảng Uyên), nghề làm hương của người Nùng An nơi đây có lịch sử hơn 100 năm; rời làng hương, đoàn qua làng đan lát Lạn Thắng, dừng chân tại điểm “cây cô đơn”, rồi tới làng nón Hoàng Diệu và làng ngói Lũng Rì (xã Hạnh Phúc). Nghề làm ngói âm dương ở Lũng Rì đã có hơn 200 năm với nhiều công đoạn công phu: đất sét ngâm khoảng 10 ngày, cho trâu quần 4 - 5 ngày, ngói mộc phơi 30 - 40 ngày mới vào lò nung. Hiện làng còn khoảng 22 hộ theo nghề.

Chặng sau, đoàn khảo sát qua làng giấy bản Dìa Trên, nơi du khách được xem và thực hành các công đoạn giã bột, seo giấy, phơi giấy ngay tại nhà dân; tiếp đó là làng rèn Phúc Sen. Nghề rèn của người Nùng An đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019; khu vực Phúc Sen hiện có gần 200 lò rèn, hơn 220 hộ với khoảng 550 thợ có tay nghề cao. Điểm cuối trước khi trở về Phja Thắp là Nùng Indigo ở xóm Khào để du khách tìm hiểu các công đoạn dệt vải, nhuộm chàm, vẽ sáp ong giàu bản sắc.

Hai phương án cho những nhóm khách khác nhau

Bà Hoàng Thị Huệ, Phó Giám đốc Ban Quản lý di tích và CVĐC toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng cho biết: Trên cơ sở kết quả chạy thử, Ban Quản lý đề xuất 2 phương án lịch trình. Phương án 1 ngày dành cho khách có thể lực tốt, có kinh nghiệm đạp xe và nhiều thời gian, quãng đường 45 km, xuất phát lúc 7 giờ 30 phút, kết thúc khoảng 17 giờ 15 phút, kết nối 7 làng nghề thủ công truyền thống với điểm ngắm cảnh và cơ sở dịch vụ. Phương án 1/2 ngày dành cho khách có quỹ thời gian hạn chế, sử dụng xe đạp thông thường, quãng đường 16 km, từ 7 giờ 30 phút đến 10 giờ 30 phút, theo hướng Phja Thắp - Dìa Trên - cơ sở rèn Minh Tuấn (khu vực làng rèn Phúc Sen) - Nùng Indigo, tập trung vào 3 điểm tiêu biểu là làm giấy bản, rèn và nhuộm chàm.

"Mỗi nhóm khách có nhu cầu, thể lực và quỹ thời gian khác nhau nên chúng tôi xây dựng 2 phương án linh hoạt về thời gian, số điểm dừng và nội dung trải nghiệm. Tour 1 ngày giúp du khách đi qua nhiều làng nghề; tour nửa ngày gọn hơn, thuận lợi để phát triển thành sản phẩm trải nghiệm ngắn. Phương án nào được đưa vào khai thác phải căn cứ vào điều kiện tuyến đường, thời gian di chuyển và chất lượng dịch vụ tại từng điểm" - Bà Hoàng Thị Huệ cho biết thêm.

Điểm khác biệt của tour nằm ở nhịp đi. Trên xe đạp, du khách có thời gian dừng lại ở những nơi ô tô thường lướt qua: ngồi bên khuôn seo giấy, cầm thử con dao vừa rèn, nhúng tấm vải vào vại chàm. Việc kết nối làng nghề với điểm ngắm cảnh và cơ sở dịch vụ tạo nên một sản phẩm kết hợp vận động, khám phá cảnh quan, tìm hiểu văn hóa và tham gia hoạt động sản xuất của cộng đồng là điều mà các chương trình tham quan theo điểm khó đáp ứng.

Tour đạp xe trải nghiệm làng nghề truyền thống trên địa bàn xã Quảng Uyên và Hạnh Phúc mở ra một sản phẩm du lịch mới cho vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng.

Với người làm nghề, mỗi đoàn khách là thêm một cơ hội. Chị Nông Thị Xanh ở điểm trải nghiệm giấy bản Dìa Trên, xóm Quốc Dân, xã Quảng Uyên chia sẻ: Có giai đoạn nghề giấy gần như chỉ còn người lớn tuổi làm, thanh niên phải đi làm ăn xa. Mấy năm gần đây khách đến tham quan, trải nghiệm nhiều hơn, nhiều bạn trẻ đã ở lại quê giữ nghề. Có thêm tour xe đạp trải nghiệm đưa khách về đều đặn, bà con càng có động lực, mong nghề giấy trở thành nghề chính để không phải rời quê.

Chuẩn bị kỹ để tour đi đường dài

Tour đạp xe làng nghề được xây dựng khi du lịch Cao Bằng đang cần chuyển từ tăng trưởng về số lượng sang nâng cao chất lượng. Theo báo cáo tại cuộc họp Ban Chỉ đạo Chương trình phát triển du lịch bền vững tỉnh ngày 15/10/2026, 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh đón 2,6 triệu lượt khách, đạt gần 93% mục tiêu cả năm (2,8 triệu lượt); tổng thu du lịch gần 3.000 tỷ đồng, tăng 27% so với cùng kỳ. Tuy vậy, khách quốc tế mới đạt khoảng 50% kế hoạch; thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách còn thấp. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Nhật Lệ yêu cầu ưu tiên khắc phục hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ để kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của du khách. Một hành trình kéo dài từ nửa ngày đến cả ngày trong vùng làng nghề là cách trực tiếp để giữ chân khách, đồng thời, đưa nguồn thu về với hộ làm nghề.

Yêu cầu ấy càng đặt ra rõ hơn sau khi CVĐC Non nước Cao Bằng là 1 trong 44 công viên vượt qua kỳ tái thẩm định, tiếp tục được UNESCO trao “thẻ xanh” - mức đánh giá cao nhất tại lễ trao chứng nhận tối 27/4/2026 (giờ Việt Nam) ở Trụ sở UNESCO (Paris); danh hiệu được gia hạn thêm 4 năm. Mô hình CVĐC toàn cầu UNESCO đặt cộng đồng địa phương ở vị trí trung tâm, gắn bảo tồn di sản với phát triển sinh kế bền vững. Tour xe đạp làng nghề, vì thế, vừa là sản phẩm du lịch vừa là cách đưa di sản vào đời sống kinh tế của người dân. Hình thức di chuyển bằng xe đạp góp phần khuyến khích du lịch xanh, giảm tác động đến môi trường, đồng thời, tạo điều kiện để du khách tiếp cận cảnh quan và đời sống địa phương ở khoảng cách gần hơn.

Du khách trải nghiệm, tìm hiểu nghề dệt vải truyền thống của người Nùng trong hành trình tour đạp xe qua các làng nghề xã Quảng Uyên.

Để đưa tour vào khai thác hiệu quả, bên cạnh hoàn thiện lịch trình, cần tiếp tục đánh giá chất lượng mặt đường, mức độ an toàn giao thông, hệ thống biển chỉ dẫn, điểm dừng nghỉ, dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật và phương án xử lý các tình huống phát sinh. Công tác thuyết minh, giới thiệu điểm đến cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm thông tin chính xác, hấp dẫn và có chiều sâu. Đặc biệt, cần xây dựng quy chế phối hợp giữa đơn vị quản lý du lịch, chính quyền địa phương, các hộ làm nghề và doanh nghiệp lữ hành để hình thành chuỗi dịch vụ đồng bộ.

Một tour du lịch chỉ thực sự có sức sống khi du khách tìm thấy những trải nghiệm đáng nhớ, người dân nhận được lợi ích thiết thực và các giá trị văn hóa được gìn giữ, trao truyền. Vì vậy, việc phát triển tour xe đạp không nên chỉ dừng ở việc tạo thêm một tuyến tham quan mà cần hướng tới xây dựng sản phẩm du lịch có bản sắc, trong đó, cộng đồng địa phương là trung tâm và di sản là nền tảng.

Từ những vòng xe đầu tiên trên các cung đường làng nghề xã Quảng Uyên và Hạnh Phúc, một cách khám phá mới vùng CVĐC toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng đang được gợi mở. Ở đó, hành trình không chỉ được đo bằng số kilômét đã đi qua mà còn bằng những câu chuyện được lắng nghe, những nét văn hóa được khám phá và sự kết nối được tạo dựng giữa du khách với cộng đồng bản địa. Đi chậm hơn để nhìn sâu hơn, ở lâu hơn để hiểu nhiều hơn cũng chính là giá trị mà sản phẩm du lịch trải nghiệm này hướng tới. Khi mỗi cung đường trở thành một câu chuyện, mỗi làng nghề là một điểm chạm văn hóa, vùng di sản sẽ có thêm sức hấp dẫn.