TP.HCM miễn phí tầm soát ung thư: Những bệnh nào được ưu tiên?

Ngày 8/6, Thành ủy TP.HCM đã có buổi làm việc với Sở Y tế TP.HCM về đề án thí điểm tầm soát ung thư tại các xã, phường, đặc khu trên địa bàn.

Đây là bước đi chủ động của thành phố nhằm chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân theo tinh thần chỉ đạo sâu sát của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, đảm bảo an sinh xã hội và mang lại cuộc sống hạnh phúc, khỏe mạnh cho mỗi người dân.

Đề xuất dùng AI quét tổn thương, trả kết quả sau 2 phút

Phát biểu tại buổi làm việc, PGS.TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, nhấn mạnh thành phố cần song song triển khai hoạt động tầm soát bệnh lý trong cộng đồng bên cạnh chương trình khám sức khỏe toàn dân định kỳ hiện tại. Dù cả hai nội dung này đều đã được đề cập rõ trong các nghị quyết và định hướng phát triển, bản chất và vai trò của chúng hoàn toàn khác nhau.

"Đề xuất trước mắt là ưu tiên triển khai tầm soát ung thư cổ tử cung cho nhóm đối tượng phụ nữ có nguy cơ, theo hướng nhân văn, dễ tiếp cận và có tính khả thi cao", bác sĩ Thượng cho biết.

PGS.TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Nhật Thành.

Theo kế hoạch, ngành y tế dự kiến đến năm nay sẽ trình UBND và HĐND TP.HCM để triển khai chương trình tầm soát ung thư cổ tử cung trên phạm vi toàn thành phố. Tuy nhiên, do khoảng thời gian từ nay đến đó còn tương đối dài, Sở Y tế kiến nghị cần có giải pháp thí điểm sớm.

Về chiến lược phòng bệnh, bác sĩ Thượng phân tích đối với dự phòng cấp một (tiêm vaccine HPV), Bộ Y tế đã đưa vào chương trình tiêm chủng và đang từng bước mở rộng miễn phí. Do đó, trong giai đoạn thí điểm này, TP.HCM sẽ tập trung toàn lực vào dự phòng cấp hai là tầm soát, phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư.

TP.HCM sẽ thí điểm tầm soát ung thư cổ tử cung cho phụ nữ. Ảnh: Duy Hiệu.

Báo cáo tại cuộc họp, PGS.TS Hoàng Thị Diễm Tuyết, Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương, chỉ ra thực trạng phần lớn bệnh nhân hiện nay đều khám theo hình thức thụ động. Tức là chỉ tự đến cơ sở y tế khi đã có triệu chứng hoặc quá lo lắng về sức khỏe. Ngược lại, nếu triển khai chiến dịch chủ động trong cộng đồng, quy mô tiếp cận sẽ lớn hơn rất nhiều, đòi hỏi cách tổ chức đồng bộ.

Đối với tầm soát ung thư ở phụ nữ, dù ung thư vú và ung thư cổ tử cung là hai căn bệnh có tỷ lệ tử vong cao nhất, bác sĩ Tuyết đề xuất thành phố nên ưu tiên chọn ung thư cổ tử cung để đi trước một bước trong giai đoạn thí điểm. Lý do là căn bệnh này có khả năng dự phòng cực kỳ hiệu quả ở cả hai cấp độ.

Đáng chú ý, thay vì các phương pháp truyền thống như Pap smear, tế bào nhúng dịch (liquid-based cytology) hay xét nghiệm HPV, Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương đề xuất lựa chọn phương pháp tầm soát bằng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích hình ảnh tổn thương.

Chi phí thực hiện phương pháp này tương đối thấp so với các phương pháp xét nghiệm chuyên sâu khác, phù hợp với chiến dịch cộng đồng quy mô lớn.

Bên cạnh đó, thời gian trả kết quả gần như ngay lập tức. Sau khi dùng camera quét hình ảnh và phân tích bằng hệ thống AI, chỉ mất khoảng 1-2 phút là có kết quả cho người bệnh, giúp bác sĩ đưa ra hướng xử trí kịp thời tại chỗ.

Đông kín người bệnh chờ đăng ký khám tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM cơ sở 2 hồi tháng 5/2024. Ảnh: Duy Hiệu.

Bài toán kinh phí hàng nghìn tỷ đồng

Thông tin thêm về định hướng dài hạn, PGS.TS Nguyễn Anh Dũng, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết trong giai đoạn tiếp theo, thành phố sẽ sàng lọc cộng đồng đối với nhóm 5 bệnh ung thư ưu tiên gồm: Cổ tử cung, vú, đại trực tràng, gan và tuyến tiền liệt.

Tuy nhiên, bài toán lớn nhất chính là nguồn lực tài chính. Với dân số hơn 10 triệu người (chưa tính lực lượng lao động vãng lai), nếu triển khai đồng loạt toàn bộ chương trình cho toàn dân, tổng kinh phí ước tính có thể lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

"Nếu triển khai đồng loạt, cần tính toán kỹ giữa nguồn lực tài chính, khả năng thực hiện và hiệu quả mang lại. Tuy nhiên, xét về lợi ích sức khỏe lâu dài, đây là chương trình không thể trì hoãn. Chúng ta nên làm ngay theo hướng thí điểm rồi từng bước mở rộng, thay vì chờ đợi đủ điều kiện hoàn chỉnh mới thực hiện", bác sĩ Dũng nhận định.

Chương trình tầm soát ung thư cổ tử cung sẽ tập trung vào đối tượng mục tiêu là phụ nữ trong độ tuổi lao động từ 25 đến 65 tuổi với quy mô ước tính đạt hơn 1,2 triệu người. Song song đó, đối với chương trình tầm soát ung thư vú, nhóm đối tượng hướng đến là phụ nữ trong độ tuổi từ 40 đến 70 tuổi với quy mô bao phủ dự kiến đạt hơn 1 triệu người.

Theo tính toán sơ bộ từ Sở Y tế, nếu cộng gộp cả hai chương trình tầm soát ung thư cổ tử cung và ung thư vú trong giai đoạn thí điểm, tổng kinh phí dự kiến sẽ rơi vào khoảng hơn 143 tỷ đồng (tùy thuộc vào phạm vi và mức độ bao phủ cụ thể).

Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Phước Lộc chỉ đạo tại buổi làm việc. Ảnh: Nhật Thành.

Chỉ đạo tại buổi làm việc, Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Phước Lộc yêu cầu chương trình sẽ tập trung chăm lo trước hết cho nhóm chính sách, người có công, đối tượng yếu thế và trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo.

Trước mắt, hoạt động thí điểm áp dụng ngay tại 14 xã trọng điểm bao gồm An Long, Phước Thạnh, Long Hòa, Minh Thạnh, Hòa Hội, Hòa Hiệp, Bàu Lâm, Thạnh An, Bình Lợi, Châu Đức, Côn Đảo, Nhuận Đức, Thái Mỹ và một xã thuộc Hóc Môn sẽ chọn sau khi có dữ liệu.

"Thành phố sẽ ưu tiên ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các giải pháp y tế thông minh để nâng cao hiệu quả triển khai, giảm chi phí, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng ngay tại địa phương", Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Phước Lộc cho biết.

Ông Lộc cũng phân công nhiệm vụ cụ thể cho các bệnh viện tuyến đầu của thành phố. Trong đó, Bệnh viện Ung Bướu phụ trách huyện Côn Đảo và mở rộng dần ra các xã; Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Liên đoàn Lao động tầm soát cho 1 triệu nữ công nhân; Bệnh viện Từ Dũ chịu trách nhiệm điều phối địa bàn được phân công.

Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Phước Lộc nhấn mạnh việc phát hiện sớm các bệnh lý ung thư và các bệnh không lây nhiễm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm chi phí y tế, giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng dân số và chất lượng nguồn nhân lực của thành phố.

Song song đó, lãnh đạo thành phố hoan nghênh Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố đã nhận nhiệm vụ vận động nguồn lực xã hội để đứng ra đỡ đầu cho tất cả trẻ em bị bệnh hiểm nghèo tại các bệnh viện nhi, Bệnh viện Ung Bướu và Bệnh viện Huyết học.

Sau giai đoạn thí điểm, lãnh đạo thành phố sẽ khẩn trương hoàn thiện tờ trình để trình Ban Thường vụ Thành ủy và HĐND Thành phố ban hành cơ chế, chính sách chính thức sử dụng ngân sách nhà nước, đưa TP.HCM dẫn đầu cả nước về mô hình tầm soát ung thư cộng đồng có tính bao phủ rộng và đồng bộ.