TP Hồ Chí Minh: Chiến lược xây dựng 5 tầng nhân lực, sẵn sàng cho kỷ nguyên lượng tử

Chiến lược "5 tầng nhân lực" từ góc nhìn quản lý

Phát biểu khai mạc tại Hội thảo TP Hồ Chí Minh Quantum-Ready, bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh khẳng định, thành phố không đặt mục tiêu sở hữu máy tính lượng tử bằng mọi giá. Thay vào đó, mục tiêu cốt lõi là chuẩn bị sẵn sàng năng lực tiếp nhận công nghệ này để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Năng lực ấy không nằm ở các thiết bị đắt tiền, mà cốt lõi nằm ở chính con người.

Bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh.

Để giải bài toán này, TP Hồ Chí Minh tiếp cận thông qua chiến lược xây dựng 5 tầng nhân lực, có vai trò riêng biệt nhưng luôn hỗ trợ lẫn nhau. Tầng đầu tiên là nâng cao nhận thức, hướng đến việc trang bị cho sinh viên, kỹ sư công nghệ thông tin và các doanh nghiệp hiểu đúng về công nghệ lượng tử, nhận diện rõ đâu là cơ hội và đâu là rủi ro.

Kế đến là tầng triển khai, tập trung xây dựng lực lượng kỹ sư, nhà khoa học có khả năng thực hành các dự án nhỏ như mô phỏng mạch lượng tử.

Để lan tỏa tri thức, tầng thứ ba nhằm mục đích nhân rộng sẽ nhắm tới đội ngũ giảng viên đại học, những người có thể giảng dạy các học phần nhập môn hoặc mở các khóa chứng chỉ ngắn hạn. Ở cấp độ chuyên sâu hơn, tại tầng năng lực lõi sẽ hình thành các nhóm nghiên cứu tập trung vào toán và tin học lượng tử. Cuối cùng là tầng hệ sinh thái, nơi tạo ra mạng lưới kết nối chặt chẽ giữa chính quyền, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, startup và nhà đầu tư nhằm phục vụ đào tạo, thử nghiệm, chuyển giao và hỗ trợ.

Bà Bảo Trân lưu ý rằng năm tầng nhân lực này không thể phát triển bền vững nếu thiếu đi sự liên kết. Do đó, mục tiêu lớn nhất được đặt ra lúc này là phải định hình được một mạng lưới giáo dục lượng tử liên trường đủ mạnh để kết nối các nguồn lực hiện có. Trong chiến lược này, Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh xác định không chỉ làm tốt vai trò quản lý nhà nước mà còn là đơn vị điều phối, đồng hành cùng các trường, viện và doanh nghiệp. Sở sẽ trực tiếp thu thập các sáng kiến, khuyến nghị, đồng thời đóng vai trò cầu nối huy động sức mạnh từ cả trong và ngoài nước.

Nhìn về tương lai, TP Hồ Chí Minh kỳ vọng sẽ sớm thành lập các nhóm công tác chuyên đề, triển khai các chương trình đào tạo sinh viên và xây dựng những dự án điểm bám sát thực tế. Với sự chung tay phối hợp nhịp nhàng giữa "kiềng ba chân" là nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, TP Hồ Chí Minh hoàn toàn có tiềm năng dẫn đầu cả nước trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực đón đầu kỷ nguyên lượng tử

Giải quyết bài toán thực tiễn: Đào tạo phải gắn với "đặt hàng"

Làm rõ hơn về cách thức hiện thực hóa chiến lược nhân lực trên, PGS. TS Đinh Trung Hòa - Trưởng ban đào tạo VNQuantum Network nhấn mạnh mức độ cấp bách của việc hiểu đúng và ứng dụng công nghệ này. Ông chỉ ra rằng, lãnh đạo cần là người hiểu về lượng tử để đưa ra quyết sách, trong khi các kỹ sư công nghệ thông tin (IT) cần biết cách chuyển đổi chuyên môn để ứng dụng vào các bài toán mới.

PGS. TS Đinh Trung Hòa -Trưởng ban đào tạo VNQuantum Network.

Đặc biệt trong lĩnh vực an toàn thông tin, các tiêu chuẩn bảo mật dự kiến sẽ phải chuyển sang hệ "hậu lượng tử". Điều này đặt ra áp lực lớn: Ai sẽ là người thực hiện chuyển đổi toàn bộ hệ thống cho các ngân hàng, doanh nghiệp trong khi lực lượng kỹ sư hiện tại mới chỉ quen với bảo mật cổ điển?

“Cần chuẩn bị nhân lực trước cơ sở hạ tầng. Khi máy tính lượng tử đủ mạnh, nó có thể giúp giải được nhiều bài toán. Chúng ta cần có người để áp dụng công nghệ lượng tử, để hiểu, bảo vệ mình và ứng dụng thật tốt”, PGS.TS Đinh Trung Hòa nhận định.

Theo ông, chiến lược đào tạo nhân lực lượng tử là không đào tạo một tầng duy nhất, cần đào tạo theo chuỗi: lãnh đạo ra quyết định, kỹ sư triển khai, giảng viên và nhà nghiên cứu, nhà đổi mới sáng tạo…

Để rút ngắn quá trình đào tạo, PGS. TS Đinh Trung Hòa cho rằng không thể dạy lý thuyết mông lung như quy trình đào tạo cũ mà phải dựa trên những bài toán cụ thể do địa phương hoặc doanh nghiệp đặt hàng. Ông lấy dẫn chứng từ mô hình cuộc thi Quantum Hackathon tại Gia Lai, nơi sinh viên được chuyên gia quốc tế hướng dẫn ngắn ngày, sau đó bắt tay vào giải quyết ngay các bài toán thực tiễn của tỉnh như ngập lụt hay logistics. Những nhóm làm tốt thậm chí sẽ được hỗ trợ để phát triển thành công ty khởi nghiệp (startup).

Đề xuất "Liên minh đại học" và thiết kế lộ trình đến 2030

Một thách thức lớn trong đào tạo nhân lực lượng tử hiện nay là thiếu hụt nguồn giảng viên. Đa số những người nghiên cứu sâu về thuật toán lượng tử lại xuất thân từ ngành vật lý, do đó việc chuyển giao để dạy cho kỹ sư công nghệ thông tin đòi hỏi phải có sự chuẩn hóa module giảng dạy phù hợp.

Thay vì mỗi trường đại học tự chạy một chương trình riêng lẻ gây lãng phí tài nguyên, PGS. TS Đinh Trung Hòa đưa ra đề xuất đột phá: Xây dựng một liên minh các trường đại học tại TP Hồ Chí Minh chuyên đào tạo khoa học công nghệ lượng tử. Liên minh này sẽ cho phép các trường chia sẻ chương trình học và đội ngũ giảng viên, từ đó giúp thành phố tăng tốc trên lộ trình chuẩn bị nguồn lực.

Tuy nhiên, quá trình đào tạo cần đặc biệt chú trọng đến kiến thức nền tảng của người học. Theo PGS. TS Hòa, việc chương trình phổ thông loại bỏ kiến thức về "số phức" đã gây ra lỗ hổng lớn, khiến sinh viên năm nhất gặp khó khăn khi tiếp cận công nghệ lượng tử. Điều này đòi hỏi những người thiết kế chương trình phải có sự điều chỉnh kịp thời.

Dựa trên các nền tảng đó, lộ trình hành động đến năm 2030 đã được định hình: Năm 2026 sẽ tập trung tăng cường nhận thức, năm tiếp theo là thiết kế các chứng chỉ và chương trình đào tạo thí điểm, mở rộng tăng tốc để đến năm 2029 - 2030 kịp thời đón lứa kỹ sư lượng tử đầu tiên.

Nhìn chung, để dẫn đầu kỷ nguyên lượng tử, TP Hồ Chí Minh cần phát huy vai trò là một "hub" kết nối toàn diện. Như lời PGS. TS Đinh Trung Hòa đúc kết: "Việc đầu tiên không phải là mua công nghệ... mà chúng ta cần phải xây dựng nguồn lực biết hiểu, biết làm, biết dạy và biết nghiên cứu".