TP Hồ Chí Minh đẩy mạnh số hóa, bảo tồn di sản

Một tiết mục trình diễn 3D mapping trước trụ sở UBND TP Hồ Chí Minh.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh, trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, thành phố định hướng dùng công nghệ quét 3D để ghi lại kiến trúc di tích, đồng thời số hóa hình ảnh, bản đồ, tư liệu và hiện vật. Dữ liệu sẽ được chuẩn hóa và lưu trữ tập trung để phục vụ nghiên cứu, quản lý và tu bổ di tích. Thành phố cũng chú trọng đào tạo nhân lực và hợp tác quốc tế để tiếp cận công nghệ, phương pháp bảo tồn mới.

Tư liệu số cũng có thể được sử dụng để tái hiện không gian, sự kiện lịch sử và phát triển các triển lãm, bảo tàng trực tuyến. Tại các điểm di sản, Thành phố khuyến khích xây dựng bản đồ số, hệ thống thuyết minh tự động và các tuyến tham quan tương tác. Những hình thức này giúp người dân, du khách chủ động tìm hiểu hiện vật, kiến trúc và câu chuyện lịch sử gắn với từng điểm đến, đồng thời mở thêm cách tiếp cận di sản cho người trẻ.

Không gian trải nghiệm 3D tăng tính tương tác cho công chúng.

Khi ứng dụng công nghệ, Thành phố xác định bảo tồn là nền tảng, giá trị nguyên gốc là căn cứ để tái hiện và giới thiệu di sản, còn cộng đồng giữ vai trò chủ thể. Hoạt động khai thác phục vụ du lịch và công nghiệp văn hóa phải bảo vệ giá trị lịch sử, văn hóa lâu dài của di sản. Thành phố cũng chú trọng đào tạo nhân lực và mở rộng hợp tác quốc tế để tiếp cận phương pháp, công nghệ và kinh nghiệm bảo tồn.

Theo đề xuất của Sở Văn hóa và Thể thao, khoản ngân sách dự kiến hơn 6.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ dành cho việc bảo quản, tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa, ưu tiên các công trình xuống cấp hoặc có nguy cơ bị xâm hại. Thành phố cũng khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tham gia thông qua tài trợ và các hình thức hợp tác công - tư phù hợp.

Đến năm 2030, thành phố phấn đấu hoàn thành tu bổ 100% di tích quốc gia đặc biệt và ít nhất 70% di tích quốc gia, di tích cấp thành phố bị xuống cấp. Cùng với việc tu bổ, thành phố sẽ lập quy hoạch bảo quản, tu bổ di tích quốc gia đặc biệt và tổ chức thăm dò, khai quật khảo cổ theo quy định.

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đổi mới cách trưng bày hiện vật và ứng dụng số hoá trong công tác hướng dẫn viên, tăng trải nghiệm cho du khách.

Thành phố đặt mục tiêu xếp hạng 70 công trình, địa điểm trong danh mục kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa. Thành phố cũng sẽ lập hồ sơ đề nghị xếp hạng quốc gia đối với 5 di tích cấp thành phố và xếp hạng quốc gia đặc biệt đối với 2 di tích quốc gia, đồng thời triển khai các thủ tục đề nghị công nhận Địa đạo Củ Chi là Di sản thế giới.

Với di sản văn hóa phi vật thể, thành phố phấn đấu lập hồ sơ khoa học đề nghị đưa 3 - 5 di sản vào danh mục quốc gia và xây dựng đề án quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị đối với 50 - 70% di sản đã được ghi danh. Thành phố cũng đặt mục tiêu có 1 - 2 di sản tư liệu được đưa vào danh mục quốc gia. Trong lĩnh vực bảo tàng, thành phố định hướng đầu tư xây dựng mới, cải tạo và mở rộng các cơ sở hiện có, đồng thời nâng cao chất lượng chuyên môn và giữ bản sắc riêng của từng bảo tàng.

Để tháo gỡ vướng mắc khi triển khai, Sở Văn hóa và Thể thao đề xuất hoàn thiện quy trình thẩm định, phê duyệt và thực hiện dự án tu bổ, tôn tạo di tích. Sở cũng đề xuất tăng phân cấp, phân quyền và lập danh mục ưu tiên dựa trên giá trị lịch sử, văn hóa, mức độ xuống cấp và tính cấp thiết của từng công trình.

Học sinh tìm hiểu về các di sản văn hoá phi vật thể qua các hình thức biểu diễn trực quan kết hợp ứng dụng công nghệ hiện đại.

Theo đề xuất, cơ quan quản lý nhà nước phụ trách tham mưu chính sách, định hướng quy hoạch, hướng dẫn chuyên môn, thẩm định, kiểm tra và giám sát. Chính quyền địa phương và đơn vị trực tiếp quản lý di tích chịu trách nhiệm bảo vệ hiện trạng, tổ chức bảo quản và kịp thời đề xuất sửa chữa, tu bổ. Các tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp tham gia khai thác di sản phải tuân thủ quy định và cam kết gìn giữ giá trị lịch sử, văn hóa của di tích.