TP. Hồ Chí Minh: Khơi thông nguồn lực gắn với kỷ luật và hiệu quả

Mở rộng dư địa, khơi thông nguồn lực phát triển

Kỳ họp thứ Năm, HĐND TP. Hồ Chí Minh khóa XI

Không gian phát triển mới cùng yêu cầu tăng trưởng cao đang đặt TP. Hồ Chí Minh trước nhu cầu huy động nguồn lực rất lớn. Trong bối cảnh đó, việc cụ thể hóa các cơ chế từ Luật Phát triển đô thị không chỉ nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn hiện hữu mà còn tạo thêm công cụ để thành phố chủ động phân bổ ngân sách, khai thác đất đai, bảo đảm nguồn vật liệu, năng lượng và triển khai các dự án hạ tầng chiến lược.

Tinh thần này được thể hiện qua nhiều chính sách đang được thành phố hoàn thiện để trình HĐND thành phố xem xét. Điểm chung là tăng tính chủ động trong huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu rõ hơn về trách nhiệm, hiệu quả và khả năng kiểm soát trong quá trình thực hiện.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân sách, thành phố đang cụ thể hóa cơ chế sử dụng một số nguồn lực tài chính cho đầu tư phát triển, an sinh xã hội, liên kết vùng và những nhiệm vụ chi được Luật Phát triển đô thị cho phép. Qua đó, nguồn lực ngân sách có thêm dư địa để tập trung cho những nhiệm vụ quan trọng, phù hợp yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Cùng với ngân sách, đất đai là nguồn lực cần được khai thác hiệu quả hơn. Thành phố đang hoàn thiện cơ chế thu hồi cơ sở nhà, đất do cơ quan Trung ương quản lý nhằm minh bạch hóa trình tự, thủ tục và tạo điều kiện đưa những tài sản không còn nhu cầu sử dụng hoặc sử dụng chưa hiệu quả vào phục vụ phát triển.

Vấn đề quan trọng không chỉ là thu hồi được bao nhiêu cơ sở nhà, đất, mà là tài sản sau khi tiếp nhận được sử dụng như thế nào. Quỹ đất phải sớm có phương án khai thác phù hợp, ưu tiên cho hạ tầng, nhà ở xã hội và những nhu cầu thiết yếu, tránh tình trạng đã thu hồi nhưng tiếp tục bỏ trống, xuống cấp hoặc chậm đưa vào sử dụng.

Một điểm nghẽn khác được tập trung tháo gỡ là nguồn vật liệu xây dựng cho các công trình trọng điểm. Với cơ chế mới về thăm dò, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, quy trình dự kiến có thể cắt giảm 4 trong 5 nhóm thủ tục chính, rút ngắn khoảng 5 tháng để đưa mỏ vào khai thác. Đây là điều kiện quan trọng để chủ động nguồn cung, nhất là khi nhiều công trình hạ tầng lớn đồng loạt tăng tốc.

Không gian huy động nguồn lực cũng được mở rộng sang lĩnh vực năng lượng thông qua cơ chế mua bán điện trực tiếp, tạo thêm lựa chọn nguồn điện cho khu công nghiệp, khu công nghệ cao, trung tâm dữ liệu và những ngành sản xuất trọng điểm. Việc mở rộng phương thức tiếp cận năng lượng không chỉ phục vụ nhu cầu trước mắt mà còn gắn với yêu cầu nâng sức cạnh tranh và thu hút các ngành công nghệ, sản xuất có giá trị gia tăng cao.

Ở lĩnh vực đầu tư hạ tầng, quy mô nguồn lực đặt ra lớn hơn nhiều. Riêng 4 dự án chỉnh trang khu vực bờ Nam kênh Đôi có tổng chiều dài khoảng 8,8km, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 49.014 tỷ đồng. Các dự án bao gồm xây dựng kè, mở rộng đường Phạm Thế Hiển, cải tạo và xây mới cầu, hệ thống thoát nước, cây xanh, chiếu sáng và công viên dọc kênh; khoảng 5.807 trường hợp nhà ven kênh, rạch dự kiến bị ảnh hưởng.

Cùng với đó là dự án hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc thành phố, cầu Rạch Dơi kết nối TP. Hồ Chí Minh với Tây Ninh cùng một số dự án giao thông, đường sắt và khai thác vật liệu. Những dự án này cho thấy bài toán phát triển không còn nằm ở từng nguồn lực riêng lẻ mà đòi hỏi sự kết nối giữa ngân sách, đất đai, tài nguyên và hạ tầng để tạo thành nguồn lực tổng hợp cho tăng trưởng.

Khơi thông nguồn lực phải đi cùng kiểm soát

Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND TP. Hồ Chí Minh khảo sát dự án chỉnh trang đô thị khu vực bờ Nam Kênh Đôi

Việc mở rộng dư địa huy động và sử dụng nguồn lực đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về kiểm soát. Quyền chủ động càng lớn thì trách nhiệm đối với từng quyết định phân bổ ngân sách, khai thác tài sản công và triển khai dự án càng phải rõ, gắn với kỷ luật tài chính, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Theo đó, những nhiệm vụ chi mới chỉ được thực hiện sau khi ngân sách đã bảo đảm đầy đủ các nhiệm vụ theo quy định. Việc bố trí và sử dụng nguồn lực phải tuân thủ trình tự, thủ tục, bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả và xác định rõ trách nhiệm kiểm tra, giám sát trong quá trình thực hiện.

Yêu cầu này thể hiện rõ đối với cơ chế sử dụng ngân sách thành phố để thực hiện nghĩa vụ chi trả, bồi thường theo các bản án, quyết định đã có hiệu lực. Qua rà soát bước đầu, nhu cầu kinh phí dự kiến để thi hành 29 bản án hành chính và 4 quyết định, tính đến ngày 14/9/2026, khoảng 1.099 tỷ đồng. Với nguồn lực đáng kể này, từng trường hợp phải được xác định rõ chủ thể có nghĩa vụ, số tiền phải chi trả, nguồn kinh phí và trách nhiệm của cơ quan liên quan, bảo đảm không phát sinh nghĩa vụ ngân sách ngoài phạm vi luật định.

Kiểm soát nguồn lực cũng phải bắt đầu ngay từ khâu chuẩn bị dự án. Với 4 dự án chỉnh trang bờ Nam kênh Đôi, bên cạnh tổng mức đầu tư, phương án tài chính, thiết kế và khả năng tiêu thoát nước, vấn đề quan trọng là chuẩn bị quỹ nhà, đất tái định cư và phương án tạm cư cho người dân bị ảnh hưởng.

Mục tiêu không chỉ là bố trí được chỗ ở sau thu hồi đất mà phải hướng tới điều kiện sống tốt hơn. Vì vậy, hiệu quả của một dự án chỉnh trang đô thị không thể chỉ đo bằng số kilômét kè, tuyến đường được xây dựng hay tiến độ giải ngân, mà còn phải thể hiện ở môi trường sống, không gian công cộng và chất lượng cuộc sống của người dân sau chỉnh trang.

Tương tự, đối với Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc thành phố, đầu tư hạ tầng phải gắn với kiểm soát tác động đến khu dân cư, nguồn nước, đất, không khí, mùi và nước rỉ rác; đồng thời ưu tiên công nghệ xử lý chất thải tiên tiến, giảm dần phụ thuộc vào chôn lấp.

Yêu cầu sử dụng nguồn lực tiết kiệm, đúng mức cần thiết cũng được đặt ra đối với tài nguyên rừng. Ba dự án liên quan đến đường Nguyễn Văn Linh tại đặc khu Côn Đảo, tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ và khai thác đá xây dựng tại mỏ Lô 14A núi Thị Vải có tổng diện tích rừng đề nghị chuyển mục đích khoảng 5,464ha. Việc chuyển đổi phải xác định chính xác ranh giới, diện tích, hiện trạng, chỉ thực hiện đối với phần thực sự cần thiết và bảo đảm nghĩa vụ trồng rừng thay thế.

Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Công Danh phát biểu tại Kỳ họp thứ Năm, HĐND TP. Hồ Chí Minh khóa XI

Theo Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Công Danh, các cơ chế mới cần tạo điều kiện để thành phố chủ động hơn trong huy động và sử dụng nguồn lực, nhưng phải gắn với kỷ luật ngân sách, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đối với dự án quy mô lớn, hiệu quả không chỉ được nhìn từ tiến độ xây dựng mà còn phải tính đến môi trường, kết nối hạ tầng và cuộc sống của người dân sau tái định cư.

Nhìn tổng thể, việc cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị đang mở thêm dư địa để TP. Hồ Chí Minh chủ động huy động và phân bổ nguồn lực cho những mục tiêu phát triển lớn. Tuy nhiên, cơ chế mới chỉ thực sự phát huy giá trị khi nguồn lực được đưa đúng nơi cần thiết, tháo gỡ đúng điểm nghẽn và tạo ra hiệu quả có thể đo đếm trong thực tiễn.

Bởi vậy, khơi thông nguồn lực cần được đặt song hành với kiểm soát nguồn lực. Mỗi khoản ngân sách, quỹ đất, nguồn tài nguyên hay dự án đầu tư phải xác định rõ mục tiêu, trách nhiệm và hiệu quả đầu ra; qua đó chuyển những thẩm quyền, cơ chế mới thành động lực phát triển thực chất và bền vững cho TP. Hồ Chí Minh.