TP Hồ Chí Minh mở hạ tầng trạm sạc, tạo đòn bẩy cho xe máy điện

Xóa độc quyền tủ đổi pin xe máy điện

Đầu năm 2026, UBND TP Hồ Chí Minh chính thức bật “đèn xanh” cho việc lắp đặt tủ đổi pin xe máy điện trên vỉa hè và các không gian công cộng, trong phạm vi bảo vệ kết cấu hạ tầng đường bộ. Chủ trương này được ban hành trên cơ sở đề xuất của Sở Xây dựng, nhằm hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero), đồng thời tạo lực đẩy cho quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh tại đô thị lớn nhất cả nước.

TP Hồ Chí Minh sẽ giao cho nhiều doanh nghiệp lắp đặt tủ đổi pin xe máy điện. Ảnh: Lưu Niệm

Tuy mở rộng không gian cho hạ tầng xe điện, lãnh đạo Thành phố nhấn mạnh đây không phải là sự “nới lỏng vô điều kiện”. Việc sử dụng tạm thời lòng đường, hè phố để lắp đặt tủ đổi pin vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định hiện hành về thu phí, quản lý trật tự đô thị và an toàn hạ tầng. Mục tiêu là bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, tránh tình trạng tận dụng không gian công cộng một cách tràn lan, thiếu kiểm soát.

Điểm then chốt của chủ trương lần này nằm ở nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng. UBND TP Hồ Chí Minh yêu cầu không phân biệt đối xử, không hình thành độc quyền trong đầu tư, lắp đặt, quản lý và vận hành tủ đổi pin xe máy điện. Sở Xây dựng được giao công bố công khai tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp, danh sách các tuyến đường có vỉa hè đủ điều kiện, bảo đảm minh bạch ngay từ khâu tiếp cận hạ tầng. Theo đó, mọi doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tài chính và pháp lý đều có thể tham gia, thay vì “đóng khung” trong một số đơn vị nhất định.

Song song với việc mở cửa thị trường, Thành phố cũng siết chặt trách nhiệm của nhà đầu tư. Cơ chế quản lý sau đầu tư, phương án vận hành, bảo trì, bảo dưỡng tủ đổi pin phải được làm rõ ngay từ đầu. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm toàn diện về an toàn điện, phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự, vệ sinh môi trường và mỹ quan đô thị; đồng thời phải chủ động xử lý sự cố, bồi thường thiệt hại nếu xảy ra rủi ro trong quá trình khai thác.

Thực tế cho thấy, quyết sách này xuất phát từ áp lực thiếu hụt hạ tầng hiện hữu. Theo số liệu của Sở Xây dựng, TP Hồ Chí Minh hiện có khoảng 100.000 xe máy điện đang lưu hành, trong khi toàn thành phố mới chỉ có khoảng 300 trụ sạc nhanh và gần 50 điểm đổi pin công cộng. Nếu đối chiếu với khuyến cáo quốc tế, trung bình một trụ sạc hoặc tủ đổi pin phục vụ khoảng 40 - 50 xe máy điện thì hệ thống hiện nay vẫn còn khoảng cách khá xa so với nhu cầu thực tế.

Việc lắp đặt trụ sạc công cộng không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thiếu trạm sạc mà còn nhằm bảo đảm phòng, chống cháy nổ nếu sạc tại nhà.

Chính khoảng trống đó đã thúc đẩy các đề xuất đầu tư quy mô lớn từ khu vực tư nhân. Trước thời điểm Thành phố ban hành chủ trương, Công ty Great Wealth và Công ty V-Green đã đề xuất tự đầu tư lắp đặt khoảng 20.000 tủ đổi pin gắn cạnh cột đèn chiếu sáng tại các tuyến đường có vỉa hè phù hợp. Các tủ đổi pin này được thiết kế để phục vụ nhiều dòng xe máy điện phổ biến như Honda, Yadea, Yamaha… hướng tới nhóm người dùng có cường độ di chuyển cao như tài xế xe công nghệ và giao hàng.

Theo đánh giá của lãnh đạo Thành phố, nếu được triển khai đúng quy hoạch và tuân thủ nghiêm các tiêu chuẩn kỹ thuật, mô hình này sẽ nhanh chóng gia tăng mật độ điểm đổi pin, qua đó giảm áp lực sạc tại nhà, vốn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn điện và cháy nổ, đặc biệt tại các khu chung cư, khu dân cư đông đúc. Quan trọng hơn, việc “mở khóa” hạ tầng theo hướng cạnh tranh, minh bạch sẽ đặt nền móng cho một mạng lưới năng lượng phục vụ giao thông xanh, tạo tiền đề để xe máy điện bứt tốc mạnh mẽ trong những năm tới.

Hạ tầng sẵn sàng - cú hích cho thị trường xe máy điện

Việc “mở khóa” hạ tầng trạm sạc và tủ đổi pin đang tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ lên thị trường xe máy điện. Theo ước tính, đến năm 2030, TP Hồ Chí Minh có thể đạt khoảng 1,2 triệu xe máy điện, kéo theo nhu cầu phát triển trên 25.000 trụ sạc và tủ đổi pin công cộng. Ngay trong giai đoạn 2025 - 2026, thị trường đã ghi nhận mức tăng trưởng hai con số, đặc biệt ở nhóm người dùng chạy xe công nghệ và giao hàng.

Trong cuộc đua này, VinFast đang giữ vai trò dẫn dắt với hệ sinh thái xe - pin - trạm đổi pin tương đối hoàn chỉnh. Doanh nghiệp này đặt mục tiêu hàng chục nghìn trạm đổi pin trên toàn quốc, trong đó TP Hồ Chí Minh là một trong những địa bàn trọng điểm. Lợi thế của mô hình đổi pin là thời gian tiếp năng lượng nhanh, phù hợp với cường độ vận hành cao của tài xế dịch vụ.

Ở chiều ngược lại, Honda Việt Nam - thương hiệu chiếm hơn 50% thị phần xe máy xăng cũng đã chính thức nhập cuộc xe máy điện. Không chỉ tung ra các mẫu xe mới, Honda bắt đầu triển khai hệ thống trạm sạc và tủ đổi pin tại các HEAD và lên kế hoạch mở rộng ra không gian công cộng thông qua hợp tác với bên thứ ba. Với gần 800 HEAD trên toàn quốc, đây được xem là nền tảng quan trọng để hãng từng bước gia tăng độ phủ hạ tầng.

Thị trường xe máy điện hiện sôi động hơn bao giờ hết với nhiều mẫu mã trẻ trung và giá cả đa dạng, nhiều phân khúc lựa chọn.

Bên cạnh các “ông lớn”, thị trường còn có sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ nội địa như Selex Motors hay Dat Bike tập trung vào pin, hiệu suất và giải pháp đổi pin dùng chung. Những mô hình này góp phần đa dạng hóa lựa chọn, tránh phụ thuộc vào một chuẩn công nghệ duy nhất.

Động lực tăng trưởng của thị trường xe máy điện tại TP Hồ Chí Minh không chỉ đến từ doanh nghiệp mà còn từ chính sách. Thành phố đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, ưu tiên xe điện trong các vùng phát thải thấp, đồng thời siết dần tiêu chuẩn khí thải với xe xăng. Với lực lượng khoảng 400.000 tài xế xe công nghệ và giao hàng, việc chuyển sang xe máy điện vừa giúp giảm chi phí vận hành, vừa phù hợp với định hướng quản lý đô thị xanh.

Các chuyên gia nhận định, khi hạ tầng sạc được mở cho nhiều doanh nghiệp cùng tham gia, cạnh tranh sẽ chuyển từ “ai có trạm” sang “ai phục vụ tốt hơn”. Người tiêu dùng được hưởng lợi từ giá dịch vụ hợp lý, mạng lưới phủ rộng và mức độ an toàn cao hơn. Về dài hạn, đây là điều kiện cần để xe máy điện trở thành phương tiện chủ đạo, thay vì chỉ là lựa chọn thay thế.

Có thể nói, quyết sách không độc quyền trạm sạc của TP Hồ Chí Minh đang tạo nền móng cho một thị trường xe máy điện phát triển bền vững. Khi hạ tầng điện được ưu tiên song hành với chính sách chuyển đổi xanh, Thành phố có cơ hội đi đầu cả nước trong quá trình thay đổi thói quen giao thông, giảm phát thải và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Bài và ảnh: Hải Yên/Báo Tin tức và Dân tộc