AI, công nghệ số và dữ liệu tiếp tục mở ra cơ hội mới

AI - lớp hạ tầng tri thức của nền kinh tế số

Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng đã đánh giá toàn diện việc thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp, với nhiều thách thức chưa từng có tiền lệ. Đặc biệt, Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trong đó trí tuệ nhân tạo (AI) được xác định là yếu tố mang tính thời đại, đang tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội.

Dự thảo nêu rõ, mặc dù kinh tế thế giới suy giảm, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và xu hướng điều chỉnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng gia tăng, song AI, công nghệ số và dữ liệu tiếp tục mở ra cơ hội mới để các quốc gia nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng cường tự chủ chiến lược và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong giai đoạn phát triển mới, Đảng xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với trọng tâm là trí tuệ nhân tạo, là động lực then chốt để xây dựng mô hình tăng trưởng mới, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của nền kinh tế.

Dự thảo Báo cáo chính trị yêu cầu hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững, xây dựng hành lang pháp lý cho kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, tài sản số, công nghệ tài chính (fintech) và các ngành công nghệ mới, qua đó tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp công nghệ.

Bên cạnh đó, Việt Nam ưu tiên phát triển và từng bước làm chủ các ngành công nghiệp chiến lược, trong đó AI, chip bán dẫn, robot và tự động hóa giữ vai trò trung tâm; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng AI trong quản lý nhà nước, phát triển trợ lý ảo, xây dựng công dân số và xã hội số.

PGS.TS Phan Minh Đức

PGS.TS Phan Minh Đức, Phó Trưởng ban Quản lý Khoa học và Hợp tác quốc tế, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, khẳng định: Trí tuệ nhân tạo đang được xác lập là công nghệ nền tảng, giữ vai trò “động cơ trung tâm” trong chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo tinh thần dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng.

Theo PGS.TS Phan Minh Đức, trong tổng thể định hướng phát triển “khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng”, AI không chỉ là công cụ kỹ thuật mà đã trở thành lớp hạ tầng tri thức của nền kinh tế số. AI giúp tăng năng suất, giảm chi phí giao dịch, đồng thời tạo điều kiện chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, dựa trên dữ liệu và tri thức.

Theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg ban hành tháng 6/2025 về danh mục công nghệ chiến lược, AI được xác định là “công nghệ hạ tầng” của kỷ nguyên mới. Trong 11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia, AI giữ vị trí trung tâm nhờ khả năng lan tỏa mạnh mẽ sang mọi lĩnh vực, từ sản xuất thông minh, nông nghiệp số, logistics, y tế, giáo dục đến quản trị đô thị và dịch vụ công.

PGS.TS Phan Minh Đức nhấn mạnh, nếu Việt Nam tận dụng tốt “cửa sổ cơ hội”, tập trung vào các ứng dụng AI hẹp (narrow AI) có tác động tức thì, đất nước hoàn toàn có thể tạo lợi thế chiến lược, nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Trí tuệ nhân tạo sẽ là đòn bẩy quan trọng

Theo phân tích của PGS.TS Phan Minh Đức, AI chính là “mắt xích” kết nối ba trụ cột lớn mà dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã nhấn mạnh: Khoa học - công nghệ: làm chủ thuật toán, dữ liệu và hạ tầng tính toán; Đổi mới sáng tạo: hình thành sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới; Chuyển đổi số: vận hành dựa trên dữ liệu, tự động hóa và ra quyết định theo thời gian thực.

Tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học - công nghệ và chuyển đổi số là đột phá chiến lược; trong đó, AI được ví như “động cơ” biến các đột phá này thành năng suất thực, sức cạnh tranh thực và dịch vụ công bao trùm.

Điểm mới trong tư duy phát triển được PGS.TS Phan Minh Đức chỉ ra là sự chuyển dịch từ “khai thác tài nguyên hữu hạn” sang “kiến tạo động lực dựa trên tri thức, thể chế và công nghệ”. Điều này mở ra không gian thể chế mới cho AI thông qua khung thể chế thí điểm (sandbox), Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 và các cơ chế ưu đãi theo kết quả.

Trong giai đoạn 5 năm tới, Việt Nam được khuyến nghị tập trung vào các lĩnh vực ứng dụng Trí tuệ nhân tạo hẹp (narrow AI) có tác động trực tiếp đến năng suất và chuỗi giá trị, như: Sản xuất thông minh: thị giác máy, bảo trì dự báo, tối ưu lịch sản xuất; Nông nghiệp số: dự báo mùa vụ, tối ưu đầu vào, giám sát bằng drone và vệ tinh; Logistics - chuỗi cung ứng: tối ưu tuyến vận chuyển, tồn kho, cảng biển; Y tế - chẩn đoán: hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh, tối ưu vận hành bệnh viện; Dịch vụ công - chính phủ số: trợ lý AI, phân luồng hồ sơ, phát hiện bất thường.

Theo PGS.TS Phan Minh Đức, số liệu của Cục Thống kê năm 2025 cho thấy, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020; việc đưa AI vào các “điểm ma sát” của nền kinh tế sẽ tiếp tục khuếch đại động lực tăng trưởng này theo đúng định hướng Đại hội XIV.

“Có dữ liệu mới, có Chính phủ số, Kinh tế số, Xã hội số”, do đó, hạ tầng dữ liệu quốc gia, trung tâm dữ liệu, sàn dữ liệu và chuẩn kết nối là điều kiện tiên quyết để AI phát triển và việc đưa vào vận hành Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1 (NDC 1) được coi là cột mốc quan trọng, tạo “bộ não” cho hệ sinh thái AI quốc gia", ông Đức nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, PGS Đức cũng đề xuất nguồn nhân lực AI được xác định là then chốt của đột phá. Phát triển nhân lực số cần trở thành chiến lược trung tâm, gắn đào tạo với chuẩn kỹ năng, nhu cầu doanh nghiệp và liên kết viện - trường - doanh nghiệp.

AI phải được triển khai theo nguyên tắc lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, bảo đảm minh bạch, an toàn và công bằng xã hội. Nếu được đặt đúng vị trí trong chiến lược công nghiệp hóa, trí tuệ nhân tạo sẽ là đòn bẩy quan trọng hiện thực hóa khát vọng phát triển phồn vinh, hạnh phúc, đưa Việt Nam tiến gần mục tiêu quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

Cao Thắng/VOV.VN