TP. Hồ Chí Minh 'vẽ' lại bản đồ khu công nghiệp thế hệ mới

Tái lập bàn cờ công nghiệp trên nền ba vùng động lực

Sau khi hợp nhất địa giới hành chính, TP. Hồ Chí Minh hiện sở hữu 105 khu chế xuất, khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 50.288 ha, chiếm khoảng 7,4% diện tích tự nhiên.

Hệ thống 105 khu chế xuất, khu công nghiệp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc theo mô hình thế hệ mới.

Trong đó, 67 khu đã có quyết định thành lập; 3 khu chế xuất và 55 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động với tổng diện tích 22.410 ha, tỷ lệ lấp đầy bình quân đạt khoảng 80%; 9 khu công nghiệp và 5 khu mở rộng đã thành lập nhưng chưa vận hành; và còn 38 khu công nghiệp nằm trong quy hoạch chờ thành lập với diện tích khoảng 23.018 ha. Đó là dư địa để thành phố tiếp tục bài toán tái cấu trúc trong giai đoạn tới.

Không còn là những khu công nghiệp vận hành theo lối cũ, hệ thống khu chế xuất, khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh đang được sắp xếp lại như một cơ thể đang được khơi thông các mạch máu tăng trưởng, hướng đến mô hình khu công nghiệp thế hệ mới: hiện đại, chuyên sâu, xanh và thông minh, gắn với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn.

Các khu hiện hữu được rà soát để nâng hiệu quả sử dụng đất, tăng hàm lượng công nghệ, giảm thâm dụng lao động; đồng thời hình thành thêm các mô hình khu công nghiệp công nghệ cao, khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp thông minh, khu công nghiệp chuyên ngành gắn với logistics.

Khu chế xuất Tân Thuận là một trong những cái tên được định hướng trở thành hạt nhân công nghệ cao, gắn với đổi mới sáng tạo của khu vực trung tâm Thành phố.

Điểm đáng chú ý trong định hướng không gian là sự phân vai rõ nét giữa ba khu vực động lực. Khu vực trung tâm (địa bàn TP. Hồ Chí Minh trước sáp nhập) được xác định giữ vai trò trung tâm nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, giáo dục - đào tạo, công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, tài chính và dịch vụ.

Khu vực phía Bắc phát huy lợi thế sản xuất công nghiệp, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất quy mô lớn và công nghiệp công nghệ cao. Trong khi đó, khu vực phía Đông tập trung phát triển kinh tế biển, công nghiệp gắn với cảng nước sâu, logistics, công nghiệp dầu khí và Khu thương mại tự do. Ba mảnh ghép này, khi được kết nối đồng bộ, kỳ vọng tạo thành một chuỗi sản xuất - dịch vụ - logistics thống nhất cho toàn vùng.

Những hạt nhân công nghệ cao đang thành hình

Trao đổi với phóng viên báo Công Thương, ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh cho biết, trên nền định hướng chung, một loạt khu công nghiệp cụ thể đang được "gọi tên" để trở thành hạt nhân thu hút dòng vốn công nghệ cao. Khu chế xuất Tân Thuận được quy hoạch thành khu công nghiệp công nghệ cao gắn với đổi mới sáng tạo, giáo dục - đào tạo, hỗ trợ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo khu vực trung tâm TP. Hồ Chí Minh.

Khu công nghiệp Tân Bình và Tân Tạo, bao gồm phần mở rộng, được định hướng phát triển theo mô hình công nghệ cao kết hợp đô thị - dịch vụ. Các khu công nghiệp dự kiến thành lập mới như Phạm Văn Hai I, Phạm Văn Hai II, Vĩnh Lộc 3, Tân Phú Trung 2, Tân Phú Trung 3 và Tân Phú Trung 4 được định hướng gắn với trung tâm trí tuệ nhân tạo, dịch vụ công nghệ cao và hoạt động nghiên cứu - phát triển.

Hệ thống cảng nước sâu tại khu vực phía Đông là một trong những lợi thế cốt lõi để TP. Hồ Chí Minh phát triển các khu công nghiệp gắn với kinh tế biển và logistics.

Theo ông Trần Việt Hà, ở khu vực phía Bắc, các khu công nghiệp quy mô lớn như VSIP III, Cây Trường và Lai Hưng đang được định hướng chuyển đổi theo mô hình công nghệ cao nhằm thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và sản xuất thông minh. Còn tại khu vực phía Đông, khu công nghiệp dầu khí Long Sơn được định hướng gắn với công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu lớn; trong khi các khu công nghiệp Phú Mỹ II, Phú Mỹ II mở rộng và Phú Mỹ III sẽ chuyển đổi theo mô hình sinh thái trong giai đoạn 2026-2030.

Sức hút của mô hình mới này đang thể hiện rõ trên các con số. Tính từ đầu năm đến giữa tháng 8/2026, các khu chế xuất, khu công nghiệp trên địa bàn thành phố đã thu hút tổng vốn đầu tư cấp mới và điều chỉnh đạt hơn 5,14 tỷ USD, vượt 21,05% so với kế hoạch cả năm là 4,25 tỷ USD. Trong đó, vốn đầu tư nước ngoài chiếm tỷ trọng chủ đạo, đạt hơn 4,04 tỷ USD.

Dòng vốn đầu tư liên tục đổ về các khu chế xuất, khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh là minh chứng cho sức hút của mô hình phát triển mới.

Với hệ sinh thái đang được định hình theo hướng thu hút đầu tư có chọn lọc, chuyển từ số lượng sang chất lượng, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh cho biết, mục tiêu của thành phố không chỉ dừng ở việc lấp đầy quỹ đất công nghiệp, mà là tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, trở thành cực tăng trưởng công nghiệp quan trọng của vùng Đông Nam Bộ và cả nước.