Trà cúc cổ hữu cơ nâng giá trị đất đồi Đà Bắc

Trang trại canh tác hữu cơ của hộ sản xuất Linh Long Farm, thành viên HTX Đà Giang ECO, tại xóm Dưng, xã Đà Bắc, tỉnh Phú Thọ.

Là vùng đất bán sơn địa nằm ven lòng hồ sông Đà (tỉnh Phú Thọ), xã Đà Bắc được thiên nhiên ưu ái ban tặng vùng tiểu khí hậu mát mẻ quanh năm, nơi không khí vùng cao luôn quyện hòa cùng luồng hơi nước từ lòng hồ rộng lớn. Địa hình đồi núi dốc, biên độ nhiệt ngày và đêm chênh lệch rõ rệt cùng lớp sương mù ấp ôm mỗi sớm đã biến nơi đây thành “ngôi nhà” lý tưởng cho các loài thảo mộc tích tụ hàm lượng tinh dầu vượt trội.

Không chỉ giàu tiềm năng tự nhiên, đây còn là nơi gắn bó lâu đời của đồng bào Mường, Dao, Tày với vốn tri thức bản địa sâu sắc về cây thuốc rừng.

Thuần dưỡng cúc cổ trên đất đồi Đà Bắc

Bằng góc nhìn chuyên môn, các kỹ sư tại HTX Đà Giang ECO nhận thấy đây chính là vùng đất “vàng” để phát triển các loài dược liệu.

Dù vậy, việc làm hữu cơ trên đất đồi dốc chưa bao giờ là bài toán dễ dàng. Chị Trịnh Thị Thanh Hòa, kỹ sư nông nghiệp của HTX Đà Giang ECO, chia sẻ: “Đất đồi dốc Đà Bắc rất dễ bị rửa trôi, làm hữu cơ ở đây là chấp nhận đối mặt với rủi ro và chi phí nhân công cao gấp nhiều lần. Nhưng chúng tôi không chọn lối làm tắt bằng phân thuốc hóa học.”

Theo chị Hòa, sự khắt khe trong quy trình chính là lời cam kết bền vững nhất với hệ sinh thái địa phương. “Là kỹ sư, tôi tin rằng chỉ khi mình đối xử tử tế với chất đất và nguồn nước lòng hồ, cây cúc mới đáp lại bằng hàm lượng dược tính cao nhất. Sự kiên định đó chính là giá trị cốt lõi của Trà Cúc Cổ Đà Giang ECO để bảo vệ đất và sức khỏe người tiêu dùng” – nữ kỹ sư khẳng định.

Không vội vã nhân rộng, đội ngũ kỹ thuật đưa giống cúc cổ bản địa về trồng thử nghiệm, thuần dưỡng và kiên trì đánh giá qua nhiều mùa vụ. Kết quả cho thấy cây cúc thích nghi hoàn toàn với chất đất và hơi sương vùng hồ, hoa nở dày cánh, vàng óng, tích tụ hàm lượng tinh dầu cao cùng hương thơm nồng nàn và hậu vị ngọt thanh rất riêng.

Tại Đà Bắc, đặc biệt là các xóm bám ven hồ, đồng bào các dân tộc trước đây chủ yếu canh tác tự phát. Nông sản thô thu hoạch xong bán lại cho thương lái với giá rất rẻ, khiến người dân quanh năm thức khuya dậy sớm trên nương đồi vẫn quanh quẩn trong cái nghèo.

Ông Quản Hoàng Nam, Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường xã Đà Bắc, chia sẻ: “Thay vì canh tác ngô sắn bấp bênh như trước, việc HTX Đà Giang ECO tiên phong thuần dưỡng cúc cổ và ứng dụng công nghệ chế biến sâu - dù mới đang ở những bước khởi đầu và dần hoàn thiện - đã chứng minh hiệu quả của tư duy nông nghiệp cải tiến. Mô hình vừa góp phần gia tăng giá trị cho đất đồi dốc, vừa tạo tiền đề lý tưởng để khai thác du lịch sinh thái trải nghiệm, mở ra chuỗi giá trị đa tầng tiềm năng cho vùng lòng hồ sông Đà.”

Xác định không thể đi theo lối làm ăn cũ, HTX Đà Giang ECO tập trung xây dựng chuỗi giá trị khép kín: chuẩn hóa vùng trồng hữu cơ, hướng dẫn bà con quy trình kỹ thuật và ứng dụng công nghệ chế biến sâu để gia tăng giá trị cho nông sản vùng cao.

Phụ nữ Mường, Dao, Tày thu hái hoa cúc tại trang trại hữu cơ.

Canh tác hữu cơ gắn với sinh kế phụ nữ vùng cao

Từ kết quả thuần dưỡng thành công, HTX Đà Giang ECO đã quy hoạch 5 ha đất đồi đạt chứng nhận hữu cơ quốc gia TCVN 11041-2:2017, trong đó dành riêng từ 1 đến 1,5 ha cho cây cúc cổ.

Làm hữu cơ đồng nghĩa với việc chấp nhận thực tế: năng suất vụ vừa qua mới đạt khoảng 1 tấn hoa tươi/ha – con số còn khá khiêm tốn nếu so với phương thức canh tác thâm canh tối ưu sản lượng ở các vùng khác. Dù việc canh tác thâm canh giúp tăng kích thước và trọng lượng hoa, nhưng lại làm suy giảm mật độ tinh dầu tự nhiên và gia tăng áp lực lên độ phì nhiêu của đất đồi theo thời gian.

Chọn chấp nhận mức năng suất ban đầu thấp hơn, HTX Đà Giang ECO hướng tới mục tiêu dài hạn: giảm thiểu tác động lên hệ sinh thái lòng hồ sông Đà, duy trì cấu trúc đất bền vững và bảo toàn trọn vẹn hàm lượng dược tính trong từng bông cúc.

Chia sẻ về bước chuyển dịch này, đại diện lãnh đạo HTX Đà Giang ECO bộc bạch: “Khi mới chọn làm hữu cơ TCVN 11041-2:2017, không ít người bảo chúng tôi hâm, vì đất đồi dốc cằn cỗi mà không dùng phân hóa học thì làm sao có năng suất. Nhưng làm nông nghiệp bền vững không thể tính bằng tháng, bằng mùa. Chúng tôi chấp nhận thời gian đầu năng suất chưa cao để tập trung cải tạo hệ vi sinh đất, trả lại độ phì nhiêu tự nhiên cho nương đồi. Chỉ khi nền đất thực sự khỏe và môi trường lòng hồ được giữ sạch, cây cúc mới cho ra thứ tinh dầu đậm đà và an toàn nhất tới tay người thưởng trà.”

Từ quy trình thực nghiệm của người kỹ sư, các bước kỹ thuật được hệ thống hóa đơn giản, dễ hiểu để chuyển giao trực tiếp cho chị em phụ nữ dân tộc thiểu số tại địa phương.

Không còn cảnh tiếp xúc với hóa chất độc hại, các chị em người Mường, Tày, Dao trực tiếp đảm nhận các khâu làm cỏ thủ công, bắt sâu bằng tay và tỉ mỉ thu hái từng bông cúc đúng độ nở đẹp nhất.

Chị Triệu Thị Xuân, nhân công chăm sóc tại vùng trồng, bộc bạch: “Thích nhất là ở đây làm hoàn toàn hữu cơ, không phun thuốc hóa học độc hại nên đi làm thấy yên tâm và khỏe cái người hẳn. Hàng tháng chị em lại có thu nhập ổn định ngay tại quê nhà mà không phải đi làm ăn xa.”

Sự chủ động trong sản xuất giúp người phụ nữ vùng cao dần thay đổi tư duy làm nông, có nguồn sống bền vững ngay trên mảnh đồi quê hương.

Sản phẩm Cúc cổ trà hữu cơ của HTX Đà Giang ECO.

Chế biến sâu để nâng cao giá trị trà cúc cổ

Hoa cúc dưới bàn tay của những người phụ nữ vùng cao thu hái lúc còn ướp sương đêm, được chuyển ngay về xưởng sơ chế, tiếp tục đưa vào hệ thống sấy lạnh hiện đại. Công nghệ này giúp hoa giữ nguyên sắc vàng tươi, dẻo cánh, không bị biến dạng và bảo toàn tối đa lượng tinh dầu quý giá đúc kết từ quá trình thuần dưỡng.

Chắt chiu trọn vẹn tinh túy đất trời lòng hồ sông Đà, dòng trà cúc cổ hữu cơ sấy lạnh nguyên bông của HTX Đà Giang ECO ra đời tựa như một món quà lành gửi tới người yêu trà. Hiện sản phẩm đang trong lộ trình hoàn thiện hồ sơ và được hướng dẫn đánh giá chứng nhận OCOP 3 sao của tỉnh Phú Thọ năm 2026.

Không chỉ đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường tiêu dùng xanh, trà cúc cổ hữu cơ của Hợp tác xã Đà Giang ECO còn mang đến trải nghiệm thưởng trà sâu lắng, giúp xoa dịu tinh thần sau những giờ lao động hối hả – nơi hậu vị ngọt thanh, tinh khiết cứ quấn quýt mãi như hơi thở nguyên sơ của đất trời vùng cao.

Trải nghiệm dòng trà cúc sấy lạnh nguyên bông, chị Thảo Hà (Long Biên, Hà Nội) chia sẻ: “Lần đầu tiên tôi thưởng thức trà cúc nguyên vị mà không cần kết hợp thêm nguyên liệu nào khác nhưng cảm thấy rất dễ uống, hương thơm dịu nhẹ. Khác với một số loại trà cúc trước đây tôi từng dùng vốn có vị hơi đắng và hắc, trà của HTX càng uống lại càng thấy vị ngọt đọng lại rất sâu nơi cổ họng. Chính sự chỉn chu và hướng đi nông nghiệp sạch của HTX làm tôi hoàn toàn yên tâm khi lựa chọn sử dụng thường xuyên.”

Chặng đường từ những luống cúc thuần dưỡng ban đầu đến vùng nguyên liệu hữu cơ đạt chuẩn TCVN 11041-2:2017 là minh chứng cho hướng đi bền vững: lấy tri thức kỹ thuật làm nền tảng và lấy cộng đồng địa phương làm gốc.

Thưởng thức một tách trà cúc cổ Đà Giang ECO không đơn thuần là thưởng thức một thức uống tốt cho sức khỏe, mà còn là cách trân trọng công sức của người kỹ sư nông nghiệp, của những người nông dân và tiếp sức cho sinh kế của những người phụ nữ dân tộc thiểu số vùng cao nơi lòng hồ Đà Bắc.