'Trả' học hàm giáo sư, phó giáo sư về đúng chức năng nghề nghiệp của giáo dục đại học

Đó là chia sẻ của GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) với Báo Đại biểu nhân dân về dự thảo Thông tư “Quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư” mà Bộ GD-ĐT đang lấy ý kiến góp ý.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) trao đổi tại hội nghị lấy ý kiến dự thảo Thông tư “Quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư” do Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn chủ trì

Kế thừa Quyết định 37 và bám sát thực tiễn đất nước

GS.TS Hoàng Anh Tuấn cho biết, 8 năm trước, Quyết định 37/2018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ “ban hành quy định tiêu chuẩn, thủ tục xét công nhận đạt tiêu chuẩn và bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; thủ tục xét huỷ bỏ công nhận chức danh và miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư” là bước đột phá lớn trong công tác học hàm cho giáo dục đại học Việt Nam. Quyết định 37 đã giúp đại học trong nước thức tỉnh trước yêu cầu chuẩn hoá quốc tế. Không cường điệu khi nói rằng sự thăng tiến của hàng loạt cơ sở giáo dục đại học Việt Nam trên bảng xếp hạng thế giới những năm qua có tác động tích cực từ văn bản quan trọng này.

Tinh thần chuẩn hoá quốc tế tiếp tục được thúc đẩy trong dự thảo Thông tư do Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng, thể hiện qua các yêu cầu “cứng” về năng lực ngoại ngữ thực dùng trong giảng dạy và nghiên cứu, bài báo khoa học quốc tế hài hoà với sản phẩm khoa học quốc gia, tỉ lệ chuyên gia quốc tế trong hội đồng xét duyệt.

Đặc biệt, tinh thần xuyên suốt về “học hàm gắn với vị trí việc làm tại cơ sở giáo dục đại học” là rất sát thực với bối cảnh đất nước hiện nay, khi Chính phủ đang quyết liệt đôn đốc các bộ ngành và địa phương điều chỉnh để ban hành vị trí việc làm trong toàn bộ hệ thống chính trị. Tinh thần của Thông tư rất thuận cho các trường đại học định hướng bức tranh chung về nhân lực chất lượng cao trước yêu cầu hoàn thiện đề án vị trí việc làm mới hiện nay.

Tiệm cận các chuẩn mực chung của đại học thế giới

GS.TS Hoàng Anh Tuấn phân tích, theo Quyết định 37, quy trình học hàm gồm 2 giai đoạn: “xét đạt chuẩn” (với 3 bước hội đồng: cơ sở, ngành/liên ngành, nhà nước) và “xét bổ nhiệm”. Quy trình này cồng kềnh, có sự trùng lặp tại một số bước, kéo dài thời gian xử lý không cần thiết.

Dự thảo Thông tư khắc phục hoàn toàn bất cập trên: vẫn đảm bảo chặt chẽ chuyên môn, lại đơn giản hoá quy trình theo quy chuẩn chung của đại học thế giới. Với việc điều chỉnh quy trình và tinh thần gắn học hàm với vị trí việc làm như đã nêu trên, chúng ta đang “trả” học hàm giáo sư, phó giáo sư về đúng chức năng nghề nghiệp của giáo dục đại học, thay vì phải “gánh” yếu tố danh vọng như trước đây.

Quy trình đơn giản mà chặt chẽ còn giúp các cơ sở giáo dục đại học chủ động hoàn toàn trong việc triển khai công tác học hàm: có thể xét nhiều hơn 1 đợt mỗi năm, tuỳ thuộc nhu cầu của đơn vị; đa dạng nguồn ứng viên cho vị trí giáo sư, phó giáo sư cần tuyển bởi ngoài giảng viên cơ hữu tại chỗ còn có nguồn giảng viên đồng cơ hữu, thỉnh giảng, hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu - một sự cạnh tranh cần thiết để hệ thống đại học Việt Nam nâng chất lượng.

"Tôi rất tán thành công thức tính số lượng giáo sư/phó giáo sư được bổ nhiệm tối đa trong mỗi nhóm ngành, hướng đến 3 trọng số lớn: số giảng viên cơ hữu có trình độ tiến sĩ của nhóm ngành (G), tỷ trọng thu từ các hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (T), số bằng tiến sĩ do cơ sở đào tạo cấp cho nghiên cứu sinh của nhóm ngành (B). Quy định này rất sát thực với chủ trương chung hiện nay về tăng cường đào tạo sau đại học, thúc đẩy hiệu quả hoạt động khoa học công nghệ trong các trường đại học" - GS.TS Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn chia sẻ thêm một điểm nhỏ nhưng rất thiết thực của Thông tư mới: định nghĩa “bài báo khoa học quốc tế” đã mang tính bao trùm hơn, không chỉ là bài tạp chí mà còn là chương sách và chuyên khảo được ấn hành bởi các nhà xuất bản quốc tế uy tín. Điều này khắc phục thiếu sót trong các văn bản quy định trước đây.

“trả” học hàm giáo sư, phó giáo sư về đúng chức năng nghề nghiệp của giáo dục đại học, thay vì phải “gánh” yếu tố danh vọng như trước đây. Ảnh: minh họa - Lễ bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư tại Trường Đại học Xây dựng năm 2025

"Sàn" của Bộ, "trần" do Trường và trách nhiệm của Giám đốc, Hiệu trưởng

GS.TS Hoàng Anh Tuấn cho rằng, việc duy trì hội đồng 3 cấp như trước đây đã dẫn đến những tình huống “chuyền bóng trách nhiệm” trong quy trình học hàm, đặc biệt là giữa hội đồng cơ sở và hội đồng ngành/liên ngành. Với quy trình rút gọn của Thông tư mới, trách nhiệm gần như dồn vào Giám đốc,Hiệu trưởng cơ sở giáo dục đại học; yêu cầu quy phạm cùng với tính minh bạch, giải trình thật sự rất cao.

Theo Thông tư, Bộ quy định các tiêu chuẩn “sàn” như thâm niên, giờ giảng, công trình khoa học, đóng góp xã hội… của ứng viên. Cơ sở giáo dục phải xây dựng văn bản hướng dẫn chi tiết dựa trên các tiêu chuẩn “sàn” nói trên. Như vậy, sẽ có trường đặt tiêu chí cao hơn so với mức “sàn” của Bộ; sự phân định chất lượng giáo sư/phó giáo sư giữa các cơ sở giáo dục sẽ diễn ra – một xu hướng hoàn toàn hợp chuẩn quốc tế.

Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, điều khoản chuyển tiếp của Thông tư cũng rất tinh tế và chặt chẽ trong 3 năm tới, mỗi năm số lượng bổ nhiệm mới không được vượt quá 20% tổng số giáo sư, phó giáo sư hiện có. Điều này là chốt chặn đối với nguy cơ “lạm bổ” đã được cộng đồng thảo luận và khuyến nghị trong thời gian gần đây; đảm bảo công tác học hàm theo Thông tư mới thực sự sát với thực tiễn trong nước và tiến gần với chuẩn mực quốc tế.