Trải nghiệm văn hóa của cộng đồng dân tộc thiểu số tại Thủ đô Hà Nội

Không gian Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam những ngày giữa tháng 11 trở thành điểm hẹn của đồng bào các dân tộc thiểu số. Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 (18/11), các nghệ nhân, người thực hành di sản từ nhiều vùng miền đã mang đến đây không chỉ những sắc màu nghệ thuật độc đáo mà còn cả câu chuyện về nguồn cội, tín ngưỡng và hành trình gìn giữ bản sắc. Đây cùng là cơ hội để công chúng Thủ đô gặp gỡ, khám phá và cảm nhận văn hóa từ chính những người đang sống cùng di sản.

Sự kiện tái hiện Lễ Sóng mun tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam giúp du khách hiểu thêm về đời sống tinh thần của đồng bào Dao. Ảnh: Hải Yến

Sự kiện tái hiện Lễ Sóng mun tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam giúp du khách hiểu thêm về đời sống tinh thần của đồng bào Dao. Ảnh: Hải Yến

Cùng trải nghiệm những nét văn hóa đặc sắc

Trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, chương trình giao lưu “Sắc màu văn hóa các dân tộc” diễn ra trong hai ngày 14 và 15/11 của đồng bào Chăm đến từ tỉnh Khánh Hòa đã tạo nên không gian trải nghiệm văn hóa giàu sức hấp dẫn.

Giữa không gian kiến trúc của những ngôi đền tháp Chăm, tiếng trống Ginăng bất chợt vang lên, tiếp nối bởi âm thanh réo rắt của kèn Saranai. Những giai điệu dân gian, điệu múa uyển chuyển đưa công chúng Thủ đô đến gần hơn với đời sống văn hóa của đồng bào Chăm.

Trong khuôn khổ chương trình, du khách còn được tìm hiểu một số nghi thức, điệu múa tiêu biểu trong Lễ hội Rija Praong – một trong những lễ nghi có quy mô và ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tín ngưỡng, tâm linh của người Chăm.

Rija Praong còn được gọi là lễ múa lớn, là nghi lễ được tổ chức trong phạm vi tộc họ, gửi gắm mong ước về sự bình an, mạnh khỏe, đồng thời thể hiện đạo lý hướng về tổ tiên và sự gắn kết giữa các thế hệ. Nghi lễ còn gắn với những dịp tôn chức Vũ sư (Muk Rija) – người giữ vai trò thực hành, gìn giữ và trao truyền các nghi lễ truyền thống của dòng tộc.

Điểm đặc sắc trong không gian diễn xướng là sự hòa quyện giữa tiếng trống Ginăng, tiếng kèn Saranai, lời hát của thầy Mâduen cùng những động tác múa của Vũ sư, tạo nên loại hình nghệ thuật tổng hợp độc đáo, kết hợp hài hòa giữa yếu tố nghi lễ và giá trị nghệ thuật truyền thống. Đặc biệt, chương trình còn giới thiệu điệu múa Vãi chài – một điệu múa tiêu biểu trong Lễ hội Rija Praong, thường được thực hiện vào đêm kết thúc lễ. Vũ sư thực hiện các động tác mô phỏng hoạt động chèo thuyền, thả lưới, vãi chài tái hiện hình ảnh con người gắn bó với biển cả, đồng thời thể hiện lòng tưởng nhớ, tri ân những người có công với dân tộc.

Nếu âm nhạc và nghệ thuật múa đưa người xem đến gần với đời sống tinh thần của người Chăm thì không gian trình diễn nghề gốm Bàu Trúc lại mở ra một hành trình khám phá văn hóa qua đôi bàn tay người thợ. Các nghệ nhân trực tiếp trình diễn kỹ thuật làm gốm truyền thống. Điều khiến nhiều người tò mò chính là kỹ thuật tạo hình không cần đến bàn xoay. Người thợ dùng đôi bàn tay khéo léo, đi quanh khối đất, vừa di chuyển, vừa nắn, vuốt từng chút để tạo nên hình dáng sản phẩm. Sau đó, gốm được nung ngoài trời bằng rơm, củi. Bởi vậy, mỗi sản phẩm lại mang một màu sắc riêng, đỏ hồng, hoặc vàng nâu, có sản phẩm lại loang màu tự nhiên.

Được biết, ngày 29/11/2022, UNESCO đã ghi danh Nghệ thuật làm gốm của người Chăm vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Sự ghi nhận ấy khẳng định giá trị của một nghề thủ công truyền thống và đặt ra yêu cầu tiếp tục gìn giữ, trao truyền kỹ thuật và tri thức dân gian đang được cộng đồng thực hành.

Chia sẻ về nghề truyền thống của quê hương, ông Đàng Chí Quyết, người có uy tín, đại diện đồng bào Chăm tỉnh Khánh Hòa bày tỏ niềm tự hào khi những giá trị văn hóa của dân tộc mình được giới thiệu trong không gian chung của các dân tộc Việt Nam. Theo ông, gốm Bàu Trúc không chỉ là những chiếc nồi, chiếc lu hay chiếc bình mà còn là câu chuyện của làng, ký ức tổ tiên và tình yêu nghề được truyền từ bà sang mẹ, từ mẹ sang con gái, giữ nghề gốm cũng chính là giữ lại một phần ký ức của cộng đồng.

Gặp nhau trong ngôi nhà chung văn hóa Việt Nam

Cũng trong dịp này, cộng đồng người Dao ở Quảng Ninh giới thiệu tới người dân Thủ đô Lễ Sóng mun (Cầu an), một nghi thức tín ngưỡng truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trong trang phục truyền thống, các nghệ nhân thực hành các nghi thức chính của Lễ Sóng mun, từ nghi thức mở đầu đến kết thúc và tạ lễ. Từng lời khấn, động tác dâng lễ đều thể hiện sự thành kính, trang nghiêm, gửi gắm trong đó là ước nguyện sức khỏe dồi dào, sự bình an và cuộc sống thuận hòa. Thông qua hoạt động này, công chúng có dịp tìm hiểu ý nghĩa của Lễ Sóng mun, nhận diện vai trò của nghệ nhân chủ lễ và sự tham gia của các thành viên trong cộng đồng.

Không chỉ văn hóa Chăm, Dao, các nghệ nhân, đồng bào Tày, Nùng, Mông, Thái, Tà Ôi, Khơ Mú, Lào, Khmer, Ê Đê... sinh sống tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam còn mang tới những phần giao lưu nghệ thuật đặc sắc trong suốt tháng 11. Có thể nói, điều làm nên ý nghĩa của những hoạt động tại ngôi nhà chung của 54 dân tộc Việt Nam không chỉ nằm ở sự phong phú của các loại hình nghệ thuật hay số lượng chương trình được tổ chức. Giá trị sâu xa hơn là tạo dựng cơ hội để các cộng đồng gặp gỡ, giới thiệu bản sắc, chia sẻ kinh nghiệm và cùng nhận thức rõ hơn trách nhiệm gìn giữ di sản.

Tại không gian này, mỗi dân tộc có thể mang đến một câu chuyện riêng. Người Chăm tự hào về những ngôi tháp cổ, Lễ hội Katê và nghề gốm Bàu Trúc. Đồng bào Dao giới thiệu những thực hành tín ngưỡng gắn với đời sống cộng đồng. Những giá trị ấy có thể khác nhau về hình thức, cách thể hiện nhưng đều gặp nhau ở tình yêu quê hương, niềm tự hào nguồn cội và mong muốn gìn giữ những điều tốt đẹp mà cha ông để lại.

Ông Đàng Chí Quyết chia sẻ rằng, mỗi dân tộc có tiếng nói, trang phục, phong tục và nét đẹp riêng. Khi cùng gặp gỡ tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, những khác biệt ấy không tạo nên khoảng cách mà góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa chung. Ông cũng mong muốn có thêm nhiều hoạt động giao lưu, trình diễn và truyền dạy văn hóa truyền thống để nghệ nhân có cơ hội trao truyền những giá trị quý báu cho thế hệ trẻ.

Hà My

Nguồn Biên Phòng: https://bienphong.com.vn/trai-nghiem-van-hoa-cua-cong-dong-dan-toc-thieu-so-tai-thu-do-ha-noi-post509758.html