'Trái tim hạt nhân' Pickaxe' thách thức siêu bom Mỹ

Hình ảnh vệ tinh cho thấy các nỗ lực gia cố tại khu vực Núi Pickaxe. Ông Trump cho rằng Tehran đang theo đuổi vũ khí hạt nhân tại đây. Ảnh: Reuters.

Trong một năm qua, các cuộc không kích của Mỹ được cho là đã làm tê liệt chương trình hạt nhân của Iran. Nhiều cơ sở hạt nhân của nước này bị phá hủy. Kho uranium làm giàu ở mức cao của Iran được cho là đã bị chôn vùi sâu dưới đống đổ nát, khiến ông Trump gọi vật liệu này là “bụi hạt nhân”.

Tuy nhiên, sau đợt không kích của Mỹ và Israel hồi tháng 6/2025 và sau hơn 5 tuần tấn công nhằm vào Iran kể từ tháng 2, một cơ sở hạt nhân nhiều nghi vấn tại Iran vẫn chưa bị động tới.

Các chuyên gia cho biết cơ sở Núi Pickaxe nằm ngầm bên dưới những ngọn núi, độ sâu của cơ sở này được cho là khiến nó nằm ngoài tầm công phá của những loại bom xuyên boongke mạnh nhất của Mỹ.

Giới chuyên gia tin rằng cơ sở này chưa xây dựng hoàn thiện. Nhưng họ lo ngại trong tương lai, khu phức hợp Núi Pickaxe có thể trở thành nơi Iran sản xuất vũ khí hạt nhân mà không bị ảnh hưởng bởi các cuộc không kích.

Nỗi lo khiến Mỹ không động tới khu phức hợp núi Pickaxe

Theo New York Times, trong những tuần gần đây, khi ông Trump tiến hành không kích Iran, một số quan điểm cứng rắn đã thúc giục ông cân nhắc triển khai lực lượng đặc nhiệm thực hiện nhiệm vụ trên bộ đầy rủi ro nhằm phá hủy cơ sở này bằng thuốc nổ hoặc bơm các chất hóa học vào bên trong công trình.

Trong khi đó, các chuyên gia ủng hộ đối thoại thay vì xung đột cho rằng những ý tưởng này thiếu thực tế, đồng thời nhấn mạnh khu phức hợp Núi Pickaxe cho thấy không thể chỉ dựa vào vũ lực để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân.

Ảnh vệ tinh cho thấy toàn cảnh tổ hợp đường hầm tại khu phức hợp Núi Pickaxe ở Natanz. Ảnh: Reuters.

Rất ít thông tin về khu phức hợp Núi Pickaxe được hé lộ. Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh chụp trong năm ngoái cho thấy Iran đã thúc đẩy hoạt động xây dựng tại đây ngay sau khi lực lượng Mỹ vô hiệu hóa 3 cơ sở hạt nhân khác của nước này trong tháng 6/2025.

Ông Trump đã viện dẫn các động thái này trong bài phát biểu hồi tháng 4 như một lý do để phát động chiến sự với Iran. Sau khi 3 cơ sở hạt nhân của Iran đã bị tấn công, ông Trump nói lãnh đạo Iran “liền tìm cách tái thiết chương trình hạt nhân ở một địa điểm hoàn toàn khác, cho thấy họ không có ý định từ bỏ tham vọng sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Các nhà phân tích cho rằng ông Trump đang ám chỉ khu phức hợp Núi Pickaxe. Một trong những mục tiêu bị tấn công trong chiến dịch hồi tháng 6/2025 là cơ sở làm giàu uranium Fordo nằm trong lòng núi của Iran. Mỹ đã sử dụng loại bom nặng 13,6 tấn được thiết kế riêng cho nhiệm vụ này.

Tuy nhiên, ngay cả những loại bom uy lực này cũng khó có thể chạm tới các phòng nghiên cứu thuộc khu phức hợp Núi Pickaxe. Theo Viện Khoa học và An ninh Quốc tế, các phòng này được đào ở độ sâu hơn các phòng nghiên cứu của cơ sở Fordo tới 600 m và được bao bọc bằng lớp đá granite.

“Khu phức hợp Núi Pickaxe được đào sâu hơn, diện tích lớn hơn và được gia cố tốt hơn cơ sở Fordo. Đây có thể là nơi họ dự định đẩy nhanh quá trình làm giàu uranium”, ông Blaise Misztal, Phó chủ tịch phụ trách chính sách tại Viện Do Thái về An ninh Quốc gia Mỹ (JINSA), nhận định.

Khi việc xây dựng bắt đầu vào năm 2020, chính phủ Iran cho biết cơ sở này sẽ sản xuất máy ly tâm - thiết bị quay uranium ở tốc độ cao để tăng độ tinh khiết. Tuy nhiên, Iran chưa cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) tiếp cận địa điểm này, điều này làm dấy lên nghi ngờ về mục đích thực sự của công trình.

Một số chuyên gia cho rằng Iran có thể đã cất giấu một phần uranium làm giàu cao tại khu phức hợp này.

Ông Rafael Grossi, Tổng giám đốc IAEA, cho biết ông tin rằng khoảng một nửa lượng uranium làm giàu cao của Iran đang bị chôn tại cơ sở hạt nhân Isfahan, một trong 3 địa điểm bị đánh bom hồi tháng 6. Ông không nêu rõ những phần còn lại nằm ở đâu.

Ngày 16/4, ông Trump nói Iran đã đồng ý bàn giao “bụi hạt nhân” trong thỏa thuận hòa bình với Mỹ, nhưng phía Iran chưa xác nhận thông tin này.

Việc cả Mỹ và Israel đều chưa tấn công khu phức hợp Núi Pickaxe được cho là bởi các đống đổ nát do không kích có thể làm phức tạp thêm việc thu hồi uranium.

Giới hạn của sức mạnh quân sự

“Mối quan ngại về khu phức hợp Núi Pickaxe là có thật. Vấn đề là phải làm gì với nó”, ông Joseph Cirincione, chuyên gia kiểm soát vũ khí lâu năm, nói.

Theo ông, cách thực tế duy nhất để ngăn chương trình hạt nhân tại Iran là đạt được sự hợp tác của Tehran thông qua ngoại giao.

Iran từng tự nguyện vô hiệu hóa một cơ sở hạt nhân trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với chính quyền Tổng thống Barack Obama. Khi đó, Tehran đã tháo lõi lò phản ứng Arak và đổ bê tông vào bên trong.

Ông Mark Dubowitz, Giám đốc Quỹ Bảo vệ Dân chủ, cho rằng ngay cả việc đặt thuốc nổ vào bên trong các cơ sở hạt nhân của Iran cũng không đủ khả năng phá hủy các cơ sở này một cách dứt điểm.

Vấn đề hạt nhân là một trong những nút thắt trong quá trình đàm phán giữa Mỹ và Iran. Ông Trump tuyên bố Iran đã đồng ý giao uranium làm giàu cho Mỹ, dù vậy, Iran chưa xác nhận điều này. Ảnh: White House.

Khu phức hợp Núi Pickaxe nằm cách cơ sở làm giàu uranium Natanz khoảng 1,6 km và cách Tehran khoảng 320 km. Bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ vào khu phức hợp cũng sẽ khiến các phương tiện bay chậm như trực thăng hay máy bay vận tải phải đối mặt với hỏa lực phòng không nguy hiểm, khi máy bay buộc phải tiến sâu vào lãnh thổ Iran.

Khi đổ bộ, binh sĩ và kỹ sư Mỹ cũng dễ bị tấn công bằng UAV và tên lửa trong quá trình khảo sát và phá hủy cơ sở.

Hiện tại, khu phức hợp Núi Pickaxe không phải cơ sở ngầm duy nhất gây lo ngại. Tháng 3/2025, Iran thông báo với IAEA rằng họ đã xây dựng một cơ sở làm giàu uranium mới tại Isfahan. Tuy nhiên, cơ quan này chưa thể tiếp cận địa điểm mới này. Sau các cuộc không kích hồi năm ngoái, nhiều thông tin hiện vẫn chưa rõ ràng.

Theo phân tích của JINSA, cơ sở mới tại Isfahan cũng có thể được xây dựng ngầm sâu để bom xuyên boongke không thể tiếp cận.

Xoay quanh lệnh ngừng bắn ngày 7/4, khi được hỏi liệu ông Trump có cân nhắc chiến dịch trên bộ nhằm vô hiệu hóa khu phức hợp Núi Pickaxe hay không, phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly cho biết: “Tổng thống Trump không bao giờ tiết lộ với truyền thông về những hành động quân sự mà ông sẽ chỉ đạo hoặc sẽ không chỉ đạo”.

“Tuy nhiên, ông Trump đã khẳng định rõ ràng rằng Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân. Mọi lựa chọn hiện đều được đặt trên bàn”, bà Kelly nói thêm.