Trầm cảm sau sinh không điều trị kịp thời gây nhiều hậu quả nghiêm trọng

Bệnh nhân đến khám, tư vấn tại Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai). (Ảnh: PV/Vietnam+)

Những phụ nữ bị trầm cảm sau sinh nếu không được điều trị kịp thời có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Đối với mẹ có thể làm suy giảm chất lượng cuộc sống, nguy cơ lạm dụng chất và tự tử - chiếm khoảng 20% các ca tử vong sau sinh.

Thông tin trên được Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) chia sẻ tại Hội thảo về Trầm cảm sau sinh tổ chức chiều 11/5, tại Hà Nội.

Người bệnh bi quan, thường xuyên có cảm giác trống rỗng

Bác sỹ Nguyễn Phương Linh - Viện Sức khỏe Tâm thần cho biết, các bác sỹ của Viện vừa tiếp nhận và điều trị cho một bệnh nhân N.B.T. (23 tuổi) mang thai ngoài ý muốn khi đang học đại học. Trong thai kỳ, T. nghén nặng, cơ thể thay đổi, tăng cân nhanh khiến tâm lý bị ảnh hưởng. Người bệnh thường xuyên buồn bã, dễ khóc, nhiều lúc cáu gắt vô cớ và tự ti về ngoại hình. Dù vậy, nhờ sự động viên của chồng, gia đình và bạn bè, cô vẫn cố gắng duy trì việc học. Các giảng viên tạo điều kiện để T. tiếp tục đến trường cho tới sát ngày sinh. T. sinh bé trai nặng 3kg, sức khỏe ổn định, được gia đình hỗ trợ chăm sóc đầy đủ cả thể chất lẫn tinh thần. Những tuần đầu tiên, cô cảm thấy hạnh phúc.

Khoảng 5 tuần sau sinh, tâm trạng T. bắt đầu thay đổi. Bệnh nhân thường xuyên buồn chán, mệt mỏi, không còn hứng thú với những sở thích trước đây như xem phim hay dùng mạng xã hội. Cô hạn chế giao tiếp, không muốn gặp người thân, bạn bè.

Theo người bệnh, nỗi lo kéo dài về sức khỏe, áp lực chăm con và việc thiếu người hỗ trợ khiến tình trạng ngày càng nặng hơn. Suốt gần một tháng, T. gần như không ngủ, luôn trong trạng thái sợ hãi và căng thẳng, thường xuyên nghe tiếng ve kêu trong đầu, đặc biệt vào ban đêm.

Người mẹ trẻ nuôi con bằng sữa mẹ nhưng do căng thẳng kéo dài, lượng sữa ngày càng ít rồi mất hẳn dù đã cố gắng kích sữa mỗi ngày. Việc phải chuyển sang sữa công thức khiến T. càng suy sụp và luôn cảm thấy mình có lỗi với con.

Tình trạng kéo dài suốt nhiều tháng. Người bệnh ngày càng bi quan, thường xuyên có cảm giác trống rỗng, vô dụng, cho rằng bản thân không chăm sóc được con và tương lai hoàn toàn ảm đạm. Khoảng 3 tuần trước khi nhập viện, bệnh nhân ôm con đứng ngoài ban công với ý định nhảy xuống tự tử nhưng được gia đình phát hiện và ngăn cản kịp thời. Sau đó, các ý nghĩ muốn chết xuất hiện thường xuyên hơn nên người nhà đưa cô đến Viện Sức khỏe Tâm thần điều trị.

Bác sỹ Linh cho hay, thăm khám cho thấy, bệnh nhân bị trầm cảm sau sinh có triệu chứng loạn thần, có thể làm hại đến bản thân và con nếu không được điều trị kịp thời. Sau khi nhập viện, bệnh nhân được điều trị kết hợp các biện pháp: thuốc, điều biến não (kích thích từ xuyên sọ) và liệu pháp tâm lý.

Qua 20 ngày điều trị, bệnh nhân được ra viện. Người nhà cũng được tư vấn để tạo môi trường giúp bệnh nhân phục hồi. Hiện tại 2 tháng sau khi ra viện, sức khỏe về mặt tinh thần của người bệnh đã hoàn toàn ổn định, bệnh nhân đã chuẩn bị quay trở lại học và có dự định đi làm.

Những dấu hiệu để phát hiện và điều trị sớm

Phó giáo sư Nguyễn Văn Tuấn - Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần cho biết trầm cảm sau sinh là rối loạn tâm thần phổ biến ở phụ nữ sau sinh, thường khởi phát trong 4-6 tuần đầu. Tuy nhiên, mọi người cần phân biệt trầm cảm sau sinh với tình trạng "baby blues" - cảm giác buồn bã, dễ khóc, uể oải thường gặp trong khoảng 10 ngày đầu sau sinh và có thể tự hồi phục. Nếu tình trạng của một phụ nữ sau sinh con kéo dài trên hai tuần, ngày càng nặng hơn và ảnh hưởng sinh hoạt, người bệnh cần được thăm khám sớm.

Nhóm nguy cơ cao nhưng dễ bị bỏ qua là những phụ nữ sinh con trong hoàn cảnh không như mong muốn, chưa sẵn sàng mang thai, có bệnh lý nền, áp lực tài chính hoặc thiếu sự hỗ trợ từ gia đình. Nhiều người chồng cũng băn khoăn không biết tôi có lỗi gì không và tâm trạng rất buồn, lo lắng khi đưa vợ đi khám trầm cảm sau sinh. Đặc biệt, có không ít cặp vợ chồng cùng điều trị rối loạn sức khỏe tâm thần, sau khi vợ bị trầm cảm sau sinh," Phó giáo sư Tuấn cho biết thêm.

Phó giáo sư Nguyễn Văn Tuấn - Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Do vậy, việc mỗi gia đình cần đẩy mạnh công tác chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh chủ động theo tinh thần của Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, trong đó nhấn mạnh quan điểm chuyển mạnh từ tư duy "khám, chữa bệnh" sang "quản lý sức khỏe và phòng bệnh chủ động". Đây là định hướng quan trọng nhằm xây dựng một hệ thống y tế hiện đại, hiệu quả, lấy người dân làm trung tâm và hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của toàn xã hội.

Bác sỹ Nguyễn Thị Ái Vân - Viện Sức khỏe Tâm thần phân tích, trầm cảm sau sinh là rối loạn tâm thần phổ biến nhưng dễ bị bỏ sót. Bệnh thường xuất hiện trong vòng 4-6 tuần đầu sau sinh nhưng cũng có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí hơn một năm nếu không được điều trị. Các nghiên cứu cho thấy khoảng 10-15% phụ nữ sau sinh mắc trầm cảm sau sinh. Tại Việt Nam, một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ dao động 8-16%. Ở nhóm phụ nữ chịu nhiều áp lực tâm lý hoặc trong giai đoạn dịch bệnh, tỷ lệ có thể cao hơn đáng kể.

Theo bác sỹ Vân, trầm cảm sau sinh là kết quả của nhiều yếu tố cùng tác động. Sau sinh, hormone estrogen và progesterone giảm đột ngột, ảnh hưởng đến hệ thần kinh điều hòa cảm xúc. Bên cạnh đó là áp lực chăm con, thiếu ngủ kéo dài, khó khăn kinh tế, mâu thuẫn gia đình hoặc thiếu sự hỗ trợ từ người thân. Nhiều trường hợp bị bỏ qua vì gia đình cho rằng sản phụ chỉ mệt sau sinh hoặc quá nhạy cảm. Ngoài ra còn có yếu tố gene, gia đình. Tình trạng này đặc trưng bởi cảm giác buồn bã, lo âu, cùng với các triệu chứng như mất ngủ, cảm giác vô dụng và đôi khi có ý nghĩ tự tử.

Các chuyên gia nhấn mạnh, trầm cảm sau sinh hoàn toàn có thể điều trị nếu được phát hiện sớm. Người bệnh cần được hỗ trợ tâm lý, nghỉ ngơi hợp lý, giảm áp lực chăm con và tăng sự đồng hành từ gia đình. Với trường hợp nặng hoặc có nguy cơ tự sát, sản phụ cần nhập viện điều trị chuyên khoa càng sớm càng tốt.

Các triệu chứng ban đầu của trầm cảm sau sinh như: Khí sắc giảm, cảm xúc thay đổi, buồn rầu, dễ cáu, dễ khóc…; Giảm sở thích hứng thú, giảm các mối quan hệ gia đình; Rối loạn giấc ngủ, rối loạn ăn uống; Giảm tập trung chú ý, trí nhớ; Các triệu chứng cơ thể: đau đầu, đau bụng, ngực... Ở giai đoạn nặng, sản phụ có thể xuất hiện cảm giác tội lỗi, vô dụng, không muốn giao tiếp, mất khả năng chăm sóc con, thậm chí có ý nghĩ tự sát hoặc làm hại bản thân.

Vì vậy, để dự phòng trầm cảm sau sinh, người mẹ cần được quan tâm ngay từ giai đoạn mang thai để giảm thiểu các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là stress./.