Trăn trở nỗi niềm...

Gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Tám kính cẩn làm lễ gửi lại mẫu sinh phẩm cho phần mộ khắc tên người thân.

Trong thời gian chờ gặp thân nhân liệt sĩ lên thăm viếng tại Nghĩa trang Liệt sĩ A1, chúng tôi lật mở cuốn sổ lưu niệm đặt trên bàn ngay lối vào. Những dòng chữ lần lượt chạy qua mang cảm xúc, suy nghĩ của biết bao người khi bước chân trên những lối đi mà bao quanh là bạt ngàn bia mộ trắng chưa khắc tên. Dừng lâu hơn ở những trang đặc biệt, chúng tôi không khỏi nghẹn ngào khi đọc được nỗi lòng của những người con đi tìm cha, cháu đi tìm chú, tìm ông trong hy vọng mong manh. “Lên Ðồi A1 tìm cha/Chân con nhẹ bước mắt nhòa lệ rơi/Máu ai nhuộm đỏ đất đồi/Ðể cho phượng đỏ rực trời Ðiện Biên/Ðồi cao thì đã có tên/Mộ người chiến sĩ không tên trên đồi/Chân con bước dạ sụt sùi/Dòng người nhẹ bước thương người dưới sâu”. Ðó là những dòng thơ chứa đựng tâm tư của ông Nguyễn Văn Hiếu (Bắc Giang), con trai liệt sĩ Nguyễn Văn Dy trong chuyến thăm viếng, tìm mộ bố ngày 7/7/2020. Hay những lời giản dị “Hôm nay, 5 anh em ở Hà Nội lên đây thăm viếng, đi tìm chú hi sinh tại Chiến trường Ðiện Biên Phủ năm 1954. Ðứng trước nghĩa trang, chúng tôi rất xúc động, mong tìm được phần mộ chú theo nguyện vọng của con cháu. Chú linh thiêng phù hộ cho chúng cháu tìm thấy!” của gia đình ông Nguyễn Văn Dũng (Hà Nội). Mỗi dòng chữ đều chất chứa nhiều nỗi niềm riêng nhưng cùng chung mong mỏi tìm được phần mộ của người thân mình.

Giữa tháng Bảy, một ngày trời xám xịt, chực đổ cơn mưa, chúng tôi gặp được thân nhân liệt sĩ Nguyễn Văn Tám trong hoàn cảnh không ai mong muốn. 8 người cháu của liệt sĩ cùng quay trở lại Ðiện Biên để gửi trả mẫu sinh phẩm được xác định không phải của chú, của ông mình. Trước Tết Nguyên đán 2020, gia đình ông Nguyễn Văn Thế (Sóc Sơn, Hà Nội) - cháu ruột liệt sĩ Nguyễn Văn Tám lên làm việc với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh và Ban Quản lý Nghĩa trang Liệt sĩ Ðộc Lập để lấy một phần hài cốt dưới bia mộ đề tên người thân mình về làm xét nghiệm ADN. Bao nhiêu hi vọng, mong mỏi đặt trọn vào đây. Một người cháu của liệt sĩ cho biết: Mấy năm trước, ông chúng tôi là em trai ruột của liệt sĩ dù mắt mờ, chân mỏi vẫn cố lên thăm anh. Thấy tên anh khắc trên bia mộ, ông xúc động quá đến mức lịm đi. Nay đại gia đình nhận kết quả dưới ngôi mộ không phải người thân mình lại càng đau đáu. Ông Nguyễn Văn Thế, cháu ruột liệt sĩ Nguyễn Văn Tám chia sẻ thêm: “Gia đình tôi đã nhiều lần lên thăm viếng, tìm kiếm thông tin, phần mộ chú. Dựa trên sơ đồ mộ chí, tên chú được gắn vào phần mộ này nhưng nay xét nghiệm cho kết quả không phải chú tôi. Cả nghĩa trang hơn 2.400 ngôi mộ, không biết còn hi vọng nào để tìm được chú tôi không. Gia đình chỉ còn biết tin tưởng gửi gắm các anh chị quản trang chăm sóc phần mộ, hàng năm lên thăm viếng chú thôi”. Trời chiều ảm đạm lất phất mưa bay, các quản trang cùng gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Tám nhanh chóng thực hiện xong các nghi lễ, đặt mẫu phẩm vào lại tiểu sành. Trang nghiêm thắp nén hương trước phần mộ người chiến sĩ Ðiện Biên - người đồng đội của chú mình, rồi cả đoàn lặng lẽ rời nghĩa trang, chuẩn bị hành trình trở về Hà Nội.

Ðể làm nên Chiến thắng Ðiện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, mảnh đất này đã thấm đẫm mồ hôi, xương máu của hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ. Ðến nay, mới quy tập được gần 4.000 liệt sĩ về 3 nghĩa trang liệt sĩ: A1, Him Lam và Ðộc Lập. Từng phần mộ đều được quan tâm, chăm lo sạch đẹp, ấm hương thơm nhưng hầu hết các liệt sĩ vẫn chưa xác định được danh tính. Vì vậy dù chiến tranh đã lùi xa, nỗi đau của người ở lại vẫn còn hiển hiện. Câu hát “Tìm cha” (thơ Ðoàn Hoài Trung, phổ nhạc Quỳnh Hợp) lại vang vọng, day dứt, văng vẳng trong tâm trí tôi: “Bao năm con đi tìm cha/Ðồi A1, dọc cánh đồng Mường Thanh/Những nghĩa trang liệt sĩ vô danh/Bạt ngàn san sát mộ bên nhau...”.

Bài, ảnh: Nguyễn Hiền