Tranh luận về đề xuất người không có bằng cử nhân luật vẫn có thể trở thành luật sư

 Quang cảnh phiên làm việc của Quốc hội chiều 2/11. Ảnh: Quốc hội

Chiều 2/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật Luật sư (sửa đổi). Một trong những nội dung được nhiều đại biểu đề cập là quy định về người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật có thể trở thành luật sư.

Nhiều ý kiến phát biểu cho thấy 2 quan điểm chính. Thứ nhất, cần thận trọng với nền tảng kiến thức đầu vào. Ở chiều ngược lại, nên dựa trên năng lực thực chất, không nên phụ thuộc vào tên gọi hay trình tự văn bằng tại từng nước.

Kiến nghị thận trọng với nền tảng kiến thức đầu vào

Phát biểu thảo luận, đại biểu Hồ Thanh Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị cân nhắc quy định này, vì hoạt động luật sư không chỉ cần kiến thức chuyên sâu mà còn đòi hỏi nền tảng pháp luật toàn diện, kỹ năng tranh tụng, tư vấn và hướng dẫn.

 Đại biểu Hồ Thanh Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu đề nghị người thuộc nhóm này cần được bồi dưỡng thêm kỹ năng để bảo đảm chất lượng hành nghề; đồng thời lưu ý việc cấp chứng chỉ cần gắn với năng lực hoạt động thực tế, tránh tình trạng có số lượng nhưng chất lượng không cao.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) tranh luận về sự tương xứng giữa tiêu chuẩn luật sư và các chức danh tư pháp khác.

 Đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) tranh luận. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu đặt vấn đề: "Nếu tiêu chuẩn thẩm phán cho phép người có trình độ từ cử nhân luật trở lên thì người có bằng sau đại học luật nhưng không có bằng cử nhân có nên bị loại khỏi con đường hành nghề luật sư hay không. Liệu bằng sau đại học trong nước có bị đánh giá khác với bằng cấp ở những quốc gia được dự thảo xem xét ngoại lệ"?

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) không đồng tình với cách tiếp cận dành ngoại lệ cho người có bằng luật sau đại học tại quốc gia không đào tạo cử nhân luật và đề nghị cân nhắc lại việc phân định điều kiện theo mô hình đào tạo của từng quốc gia.

Tiêu chuẩn nên dựa trên trình độ và năng lực thực chất

Ở chiều ngược lại, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) bày tỏ sự đồng tình với việc mở cơ hội hành nghề cho người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật dù không có bằng cử nhân luật.

 Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu cho rằng quá trình học sau đại học đòi hỏi người học nghiên cứu chuyên sâu, trong khi người muốn hành nghề vẫn phải trải qua thời gian tập sự. Với những người am hiểu các lĩnh vực như hành chính, kinh tế, thương mại, quốc tế, đây có thể là nguồn bổ sung cần thiết cho nghề luật sư.

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn ĐBQH thành phố Quảng Ninh) cho rằng tiêu chuẩn nên dựa trên trình độ và năng lực thực chất, không nên phụ thuộc vào tên gọi hay trình tự văn bằng tại từng nước.

 Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn ĐBQH thành phố Quảng Ninh) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu phân tích, nếu người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật ở một số quốc gia được chấp nhận, trong khi người có trình độ tương tự tại quốc gia có đào tạo cử nhân luật lại bị loại chỉ vì thiếu bằng cử nhân, thì cách phân định này chưa thật hợp lý.

Đề xuất người chưa có bằng cử nhân Luật được hoàn thành chương trình chuyển đổi kiến thức

Từ tranh luận về văn bằng, đại biểu Cao Mạnh Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) đề xuất một lộ trình khác cho người tốt nghiệp ngành đại học khác nhưng có chuyên môn sâu về tài chính, thương mại quốc tế hoặc công nghệ.

 Đại biểu Cao Mạnh Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Theo đại biểu, thay vì bắt buộc những người này học thêm văn bằng hai cử nhân luật, dự thảo có thể cho phép họ hoàn thành chương trình chuyển đổi kiến thức pháp luật đạt chuẩn. Đại biểu lưu ý việc học thêm văn bằng hai có thể mất từ 2,5 đến 3 năm, trong khi nhu cầu bổ sung nhân lực pháp lý có chuyên môn liên ngành ngày càng rõ.

Đại biểu đề nghị người đi theo lộ trình chuyển đổi vẫn phải đáp ứng các yêu cầu về phẩm chất, hoàn thành đào tạo nghề luật sư, 12 tháng tập sự và đạt kỳ thi quốc gia về luật sư. Chương trình chuyển đổi cần có chuẩn cụ thể; người học phải được đánh giá phần kiến thức đã có và bổ sung những nội dung còn thiếu.

Theo đại biểu, mở rộng nguồn tuyển chỉ có ý nghĩa khi đi cùng cơ chế bảo đảm nền tảng pháp luật và năng lực hành nghề, không chỉ dựa vào văn bằng.

Đề xuất ngoại lệ nhằm thu hút nhân lực có am hiểu sâu về pháp luật quốc tế

Phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ ý kiến các đại biểu nêu tại phiên thảo luận, về tiêu chuẩn đầu vào, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng thu hẹp ngoại lệ đối với người có bằng sau đại học ngành luật nhưng không có bằng cử nhân luật.

 Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ ý kiến các đại biểu nêu tại phiên thảo luận. Ảnh: Quốc hội

Quy định này không áp dụng chung cho người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật, mà chỉ hướng tới người được đào tạo theo mô hình tại một số quốc gia không đào tạo cử nhân luật như Việt Nam, cụ thể là mô hình Juris Doctor tại Mỹ, Canada và Nhật Bản.

Theo Bộ trưởng, người theo lộ trình này phải có bằng cử nhân của một ngành khác trước khi học luật. Để bảo đảm chất lượng, họ không được miễn, giảm điều kiện đào tạo và tập sự: vẫn phải hoàn thành 12 tháng đào tạo nghề luật sư, 12 tháng tập sự và đạt yêu cầu kỳ thi quốc gia về luật sư như người trong nước. Cơ quan soạn thảo đề xuất ngoại lệ này nhằm thu hút nhân lực có trình độ, am hiểu sâu về pháp luật quốc tế, trong đó có người Việt Nam ở nước ngoài, đáp ứng yêu cầu hội nhập.

 Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quốc hội

Đối với kỳ thi quốc gia về luật sư, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho rằng cơ chế này sẽ chuyển việc đánh giá từ kiểm tra kết quả tập sự sang đánh giá toàn diện hơn về kiến thức, đạo đức và kỹ năng hành nghề; đồng thời rút quy trình từ 4 bước xuống còn 2 bước, gắn kỳ thi với việc cấp chứng chỉ hành nghề. Kỳ thi dự kiến tổ chức theo nguyên tắc lấy thu bù chi, không sử dụng ngân sách nhà nước.

Bộ trưởng cũng khẳng định Liên đoàn Luật sư Việt Nam tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong cơ chế này với đại diện giữ vị trí Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng và tham gia bảo đảm yêu cầu về đạo đức, chuyên môn, kỹ năng hành nghề...