Trao quyền cho hiệu trưởng tăng giờ dạy thêm: linh hoạt hay mở cửa áp lực?

Đây có thể xem là một bước đi nhằm tăng tính linh hoạt trong quản lý giáo dục, phù hợp với tinh thần phân cấp, phân quyền, trao quyền tự chủ cho cơ sở giáo dục.

Tuy nhiên, khi quyền được mở rộng, câu hỏi đặt ra là: quyền lực ấy sẽ được kiểm soát như thế nào để không trở thành áp lực đối với học sinh và giáo viên?

Trao quyền cho hiệu trưởng tăng giờ dạy thêm: linh hoạt hay mở cửa áp lực?

Không thể phủ nhận rằng mỗi nhà trường có điều kiện, đối tượng học sinh và nhu cầu học tập khác nhau.

Việc áp một khung cứng về thời lượng dạy thêm cho mọi trường trong mọi hoàn cảnh đôi khi không phản ánh đúng thực tiễn.

Trao quyền chủ động cho hiệu trưởng, nếu được thực hiện đúng tinh thần, có thể giúp đáp ứng nhu cầu học tập chính đáng của học sinh, tận dụng đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất hiện có, đồng thời hạn chế tình trạng học sinh phải tìm đến các lớp dạy thêm bên ngoài thiếu kiểm soát. Ở góc độ này, trao quyền là cần thiết và phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại.

Tuy nhiên, trong môi trường giáo dục phổ thông hiện nay, quyền quản lý luôn chịu nhiều tác động thực tế, khó có thể vận hành một cách trung lập tuyệt đối.

Nó luôn chịu tác động từ chỉ tiêu chất lượng, áp lực thành tích và sự so sánh giữa các trường, các địa phương.

Nếu không có cơ chế kiểm soát rõ ràng, việc đề xuất tăng thời lượng dạy thêm rất dễ trượt từ nhu cầu học sinh sang yêu cầu mang tính hành chính, thậm chí trở thành một dạng chuẩn ngầm mà giáo viên và học sinh khó từ chối.

Khi đó, dạy thêm trong trường, vốn được kỳ vọng là chính đáng và minh bạch, có nguy cơ tạo ra áp lực mới.

Từ thực tiễn dạy thêm trong trường: chi phí thấp nhưng hiệu quả chưa trúng nhu cầu

Thực tế cho thấy, việc hiệu trưởng quyết định tổ chức dạy thêm trong nhà trường không phải là điều mới. Trước đây, nhiều trường trung học phổ thông và trung học cơ sở đã áp dụng mô hình này.

Điểm lợi dễ nhận thấy là học phí thấp hơn nhiều so với học thêm bên ngoài. Có trường chỉ thu khoảng 10 nghìn đồng mỗi tiết, tương đương 100 nghìn đồng mỗi tháng cho một môn học, trong khi học thêm bên ngoài, học sinh đã phải trả học phí từ 200 đến 300 ngàn đồng/môn học. Nhờ đó, học sinh có thể học thêm nhiều môn với chi phí không quá lớn.

Tuy nhiên, những bất cập cũng bộc lộ khá rõ. Học sinh không được lựa chọn giáo viên, không được phân nhóm theo trình độ. Lớp học thêm trong trường thường được giữ nguyên theo lớp học chính khóa, giáo viên do nhà trường phân công.

Điều này dẫn đến tình trạng học thêm nhưng không giải quyết được đúng nhu cầu của người học. Trong cùng một lớp, học sinh giỏi cần được học nâng cao kiến thức chuyên sâu ngoài sách giáo khoa, trong khi học sinh yếu lại cần được củng cố kiến thức cơ bản, thậm chí dưới chuẩn.

Việc dạy đại trà cho mọi đối tượng khiến cả hai nhóm đều không được đáp ứng đúng nhu cầu. Vì vậy, nhiều học sinh dù đã học thêm trong trường vẫn phải tiếp tục tìm đến các lớp học thêm bên ngoài.

Có học sinh chia sẻ, học chính khóa đã học với thầy A, cô B là những giáo viên dạy khó hiểu bài, đến lớp học thêm vẫn tiếp tục học với những giáo viên ấy nên cảm thấy chán nản, áp lực tăng thêm.

Có em khác cho rằng mình đã nắm vững kiến thức trong sách, muốn học những nội dung chuyên sâu hơn, nhưng giáo viên buộc phải dạy ở mức trung bình để phù hợp với cả lớp, khiến thời gian học thêm trở nên kém hiệu quả.

Từ thực tế này có thể thấy, vấn đề không chỉ nằm ở việc có hay không tổ chức dạy thêm trong trường, mà nằm ở cách tổ chức.

Linh hoạt phải đi kèm kiểm soát, trách nhiệm và bảo vệ người học Một khía cạnh khác cũng cần được nhìn nhận thẳng thắn là quan hệ giữa hiệu trưởng và giáo viên không phải là quan hệ ngang bằng.

Trong bối cảnh đánh giá, xếp loại, thi đua, khen thưởng vẫn gắn chặt với quyền quản lý của người đứng đầu, việc tăng thời lượng dạy thêm nếu không được quy định rõ tính tự nguyện có thể khiến giáo viên khó từ chối tham gia, lo ngại ảnh hưởng đến đánh giá cuối năm và chịu thêm áp lực công việc ngoài giờ chính khóa.

Vì vậy, trao quyền cho hiệu trưởng cần song hành với cơ chế bảo vệ quyền lựa chọn và sự tự nguyện thực chất của giáo viên, đồng thời đặt lợi ích của học sinh làm trung tâm.

Nhiều ý kiến cho rằng cần làm rõ điều kiện, tiêu chí khi đề xuất tăng thời lượng dạy thêm; cơ chế lấy ý kiến phụ huynh, học sinh một cách thực chất; trách nhiệm giải trình của hiệu trưởng và cơ chế giám sát từ cơ quan quản lý cấp trên.

Trao quyền cho hiệu trưởng trong tổ chức dạy thêm có thể mang lại sự linh hoạt cần thiết cho nhà trường nếu được thực hiện thận trọng, minh bạch và có kiểm soát.

Tuy nhiên, mục tiêu của chính sách không nên dừng ở việc tăng số giờ học, mà phải hướng tới việc đáp ứng đúng nhu cầu học tập của học sinh và bảo đảm quyền nghề nghiệp chính đáng của giáo viên.

Nếu việc trao quyền không đi kèm với thiết kế tổ chức phù hợp, thiếu phân hóa đối tượng người học và cơ chế giám sát hiệu quả, thì dạy thêm trong nhà trường khó đạt được mục tiêu đề ra, thậm chí có thể phản tác dụng.

Phan Huyền