Trẻ em thành thị ăn thừa năng lượng nhưng thiếu vi chất

Tại sự kiện Ngày Dinh dưỡng cộng đồng Việt Nam lần thứ 7 diễn ra tại Công viên Thống Nhất (Hà Nội) vào cuối tháng 6/2026, hàng trăm phụ huynh đã đổ về để xếp hàng xin tư vấn sức khỏe cho con. Một hồi chuông cảnh báo được các chuyên gia đầu ngành đưa ra tại đây: Trẻ em tại các đô thị lớn đang rơi vào một nghịch lý đáng lo ngại – béo phì bề ngoài nhưng bên trong lại suy dinh dưỡng thể ẩn do thiếu hụt vi chất trầm trọng.

Tại sự kiện, không ít phụ huynh giật mình khi bác sĩ chỉ ra những dấu hiệu thiếu chất rõ ràng của con chỉ qua mắt thường quan sát và thăm khám lâm sàng. Một ví dụ điển hình là trường hợp một bé trai 5 tuổi tại Hà Nội, nặng tới 26 kg (vượt chuẩn béo phì độ 1) nhưng lại có mái tóc thưa quăn, rụng tóc hình vành khăn sau gáy, móng tay có khía mờ và dễ gãy, lòng bàn tay nhợt nhạt. Qua hỏi bệnh, bác sĩ phát hiện dù bé ăn rất nhiều thịt chiên rán nhưng lại kiên quyết từ chối rau xanh và có thói quen uống nước ngọt có ga thay nước lọc.

Tại sự kiện Ngày Dinh dưỡng cộng đồng Việt Nam cuối tháng 6/2026, hàng trăm phụ huynh xếp hàng tư vấn sức khỏe cho con.

Tình trạng này xuất phát chính từ thói quen ăn uống chuộng sự tiện lợi và lười vận động của thế hệ trẻ ngày nay.

"Nạn đói tiềm ẩn" đằng sau vóc dáng bụ bẫm

Nhiều cha mẹ đứng ngồi không yên khi thấy con mình dù cân nặng vượt chuẩn, thậm chí mũm mĩm, nhưng kết quả xét nghiệm vi chất lại cho thấy thiếu sắt, thiếu kẽm và canxi. Các chuyên gia tại Viện Dinh dưỡng Quốc gia giải thích đây chính là nạn đói tiềm ẩn – thuật ngữ y khoa chỉ tình trạng cơ thể bị thiếu hụt các vitamin và khoáng chất thiết yếu dù lượng calo nạp vào hằng ngày luôn dư thừa.

Nguyên nhân gốc rễ nằm ở cấu trúc khẩu phần ăn của trẻ em thành thị đang bị lệch chuẩn nghiêm trọng. Trẻ được nuông chiều bằng các loại thức ăn nhanh giàu năng lượng rỗng như gà rán, khoai tây chiên, các loại snack và đặc biệt là nước ngọt có ga. Những thực phẩm này chứa rất nhiều chất béo bão hòa và đường tinh luyện, làm tăng cân nhanh chóng nhưng lại nghèo nàn vi chất tự nhiên.

Đáng chú ý, thói quen uống nước ngọt có ga trong hoặc ngay sau bữa ăn của trẻ đang vô tình dựng lên một hàng rào ngăn cản sự hấp thu dinh dưỡng. Các gốc phosphate và lượng đường cao trong nước có ga sẽ làm tổn thương niêm mạc ruột non, làm giảm hiệu suất hấp thu kẽm và sắt, đồng thời kích thích đào thải canxi qua đường nước tiểu. Hệ lụy là dù trẻ được ăn những bữa ăn đắt tiền, cơ thể vẫn bị còi cọc về chất, dẫn đến mệt mỏi, kém lanh lợi và suy giảm hệ miễn dịch.

Khay cơm của trẻ cần được lấp đầy bằng ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh đa sắc màu và các loại đạm nạc từ ức gà, cá, trứng thay vì thịt hộp công nghiệp. Ảnh minh họa.

Đưa khay cơm học đường và gia đình về trạng thái cân bằng

Để giải quyết bài toán gánh nặng kép này, các bác sĩ tư vấn khuyến nghị phụ huynh cần kiên quyết cắt giảm năng lượng rỗng và tái cấu trúc lại bữa ăn của trẻ theo các nguyên tắc cốt lõi:

Tăng cường thực phẩm nguyên bản: Thay thế đồ ăn chế biến sẵn bằng các loại thực phẩm tươi sống hằng ngày. Khay cơm của trẻ cần được lấp đầy bằng ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh đa sắc màu và các loại đạm nạc từ ức gà, cá, trứng thay vì thịt hộp công nghiệp.
Kiểm soát nghiêm ngặt lượng đường ẩn: Đảm bảo lượng đường từ các bữa phụ luôn dưới mức 10g mỗi khẩu phần để tránh tích tụ mỡ thừa và giữ đường huyết ổn định.
Khuyến khích vận động để kích hoạt chuyển hóa: Chế độ dinh dưỡng đúng phải đi đôi với vận động. Việc trẻ tích cực chạy nhảy, chơi thể thao ít nhất 30 phút mỗi ngày dưới ánh nắng mặt trời không chỉ giúp giải phóng năng lượng dư thừa mà còn kích thích hệ tiêu hóa tiết ra các enzyme tự nhiên, giúp trẻ hấp thu vi chất tốt hơn để hướng tới mục tiêu đạt chiều cao trung bình 170,4 cm khi trưởng thành.