Trẻ vị thành niên trên mạng xã hội: Bài 1 - Ranh giới mong manh giữa 'nghịch dại' và phạm pháp

Ảnh minh họa bằng AI

Khi trẻ em tạo ra rủi ro an ninh

Chỉ trong những ngày đầu năm 2026, dư luận liên tiếp chứng kiến những vụ việc khiến nhiều người không khỏi giật mình khi người thực hiện các hành vi gây hoang mang xã hội trên không gian mạng lại là trẻ vị thành niên. Từ những đoạn clip mang nội dung đe dọa, mô phỏng hành vi khủng bố, cho tới việc sử dụng mạng xã hội để kêu gọi, tập hợp lực lượng hẹn nhau hỗn chiến ngoài đời thực, tất cả đều bắt nguồn từ những tài khoản do học sinh quản lý.

Sáng 9/1, lực lượng chức năng tỉnh Thái Nguyên phát hiện một tài khoản TikTok đăng tải clip có nội dung đe dọa khủng bố, kèm theo hình ảnh và lời lẽ mang màu sắc bạo lực. Chủ tài khoản là em T.G.H., một nam học sinh THCS, sinh năm 2013. Trong clip, em thể hiện các động tác, lời nói mô phỏng hành vi tấn công, với mục đích là "đăng cho ngầu".

Em H. khai nhận đã sử dụng điện thoại thông minh để tạo lập nhiều tài khoản mạng xã hội, thường xuyên tìm kiếm, tiếp cận các nội dung liên quan đến vũ khí, bạo lực, giết người. Sau đó, em đăng tải, chia sẻ lại các nội dung này trên mạng xã hội vì cho rằng "ngầu".

Chỉ trong vài giờ, đoạn clip đã lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội, thu hút hàng chục nghìn lượt xem, chia sẻ và bình luận. Nhiều người bày tỏ sự hoang mang, lo lắng, đặc biệt trong bối cảnh các vấn đề an ninh luôn được xã hội quan tâm. Công an tỉnh Thái Nguyên nhanh chóng vào cuộc, xác minh danh tính người đăng, mời học sinh cùng gia đình và nhà trường làm việc, yêu cầu gỡ bỏ clip và phối hợp quản lý, giáo dục em sau vụ việc.

Theo xác minh của cơ quan chức năng, học sinh chưa có hành vi chuẩn bị khủng bố ngoài đời thực. Tuy nhiên, nội dung đăng tải đã tạo ra nguy cơ xã hội rõ rệt, buộc các lực lượng chức năng phải xử lý ngay từ không gian mạng để ngăn chặn những hệ lụy có thể xảy ra.

Không lâu sau đó, cũng tại Thái Nguyên, dư luận tiếp tục xôn xao trước thông tin hai nhóm học sinh sử dụng mạng xã hội để kêu gọi, tập hợp lực lượng, hẹn nhau hỗn chiến. Từ những mâu thuẫn ban đầu trên mạng, các em đã mang theo hung khí, di chuyển qua nhiều tuyến đường, gây mất trật tự công cộng nghiêm trọng. Vụ việc buộc cơ quan điều tra phải khởi tố 11 học sinh để xử lý theo quy định.

Nhìn vào hai vụ việc này, có thể thấy điểm chung rất rõ, không gian mạng đã trở thành nơi khởi phát, nơi "kích hoạt" các hành vi nguy hiểm. Từ một clip "cho vui", từ những lời thách thức qua lại trên mạng xã hội, nguy cơ mất an ninh, trật tự xã hội đã nhanh chóng hiện hữu. Khi đó, câu chuyện không còn nằm trong phạm vi nhắc nhở hay giáo dục nội bộ, mà trở thành vấn đề xã hội buộc pháp luật phải can thiệp.

Từ "nghịch dại" đến nguy cơ xã hội

Nhiều phụ huynh khi chứng kiến các vụ việc tương tự thường không khỏi bàng hoàng khi con em mình chỉ "đùa cho vui", "bắt chước trên mạng" nhưng hậu quả lại vượt xa những gì gia đình có thể hình dung. Điều này cho thấy một thực tế đáng lo ngại là ranh giới giữa hành vi bốc đồng của trẻ và hành vi gây nguy hiểm cho xã hội trên không gian mạng ngày càng mong manh.

Không gian mạng không còn là nơi "ảo" theo nghĩa vô hại. Mỗi hành vi đăng tải, chia sẻ hay bình luận đều có thể lan truyền với tốc độ rất nhanh, vượt ra khỏi phạm vi kiểm soát của cá nhân và gia đình. Với trẻ vị thành niên, nhóm người dùng chưa hoàn thiện về nhận thức và kỹ năng kiểm soát hành vi, nguy cơ này càng lớn.

11 thanh thiếu niên ở Thái Nguyên bị khởi tố vì lên mạng xã hội tập hợp người hẹn đánh nhau

Theo các chuyên gia an ninh mạng, trẻ em hiện nay không chỉ là người tiếp nhận thông tin, mà còn là người tạo ra nội dung. Khi nội dung đó mang tính đe dọa, kích động bạo lực hoặc kêu gọi tập hợp lực lượng trái pháp luật, rủi ro không còn dừng ở mức cá nhân, mà chuyển thành rủi ro xã hội.

Chuyên gia an ninh mạng Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena, cảnh báo rằng trẻ em là nhóm người dùng dễ bị tổn thương nhất trên không gian mạng. Theo ông, tâm lý tò mò, thích thể hiện và muốn được chú ý khiến nhiều trẻ dễ bị cuốn vào các nội dung giật gân, bạo lực, trong khi khả năng đánh giá hậu quả pháp lý gần như không có.

"Chỉ cần một cú nhấp chuột, trẻ có thể lan truyền những nội dung vượt quá khả năng nhận thức của mình. Khi đó, dù không có ý thức phạm pháp, hành vi của trẻ vẫn có thể tạo ra nguy cơ xã hội thực sự", ông phân tích.

Ở góc độ tâm lý, các chuyên gia cũng cho rằng mạng xã hội không phải là môi trường trung tính. Thuật toán của các nền tảng có xu hướng đề xuất liên tục những nội dung mà người dùng từng quan tâm. Với trẻ em, điều này có thể dẫn tới việc các em ngày càng tiếp xúc nhiều hơn với các nội dung mang tính bạo lực, thách thức, từ đó coi đó là "bình thường".

Chuyên gia tâm lý Phạm Thị Thúy (Học viện Hành chính Quốc gia - Phân viện tại TPHCM) nhận định, nguy hiểm ở chỗ nhiều trẻ không ý thức được rằng mình đang vượt qua những ranh giới xã hội và pháp lý khi đăng tải hoặc chia sẻ những nội dung như vậy. "Trẻ có thể nghĩ đó chỉ là trò đùa nhưng xã hội và pháp luật không nhìn nhận theo cách đó", bà nói.

Khi pháp luật buộc phải lên tiếng

Từ những vụ việc xảy ra đầu năm 2026, có thể thấy pháp luật không còn đứng ngoài các hành vi nguy hiểm diễn ra trên không gian mạng, kể cả khi người thực hiện là trẻ vị thành niên. Việc cơ quan chức năng nhanh chóng vào cuộc, xử lý ngay từ những clip, bài đăng cho thấy ngưỡng chấp nhận của xã hội đã thay đổi.

Những hành vi từng được xem là "nghịch dại", "bắt chước trên mạng" nay có thể bị nhìn nhận như nguy cơ an ninh, nếu nội dung đủ để gây hoang mang, kích động bạo lực hoặc dẫn tới hành động ngoài đời thực. Khi đó, ranh giới pháp luật không còn mờ nhạt.

Việc xử lý các vụ việc liên quan đến trẻ vị thành niên trên không gian mạng vì thế đặt ra nhiều bài toán khó. Một mặt, cần bảo vệ trẻ em, tránh những tổn thương không cần thiết. Mặt khác, không thể thả nổi các hành vi có nguy cơ gây mất an ninh, trật tự xã hội, dù người thực hiện còn rất trẻ.

Thực tế cho thấy, nếu không can thiệp kịp thời, những hành vi khởi phát từ mạng xã hội có thể nhanh chóng chuyển hóa thành hành vi ngoài đời thực, với hậu quả nghiêm trọng hơn rất nhiều. Việc pháp luật "lên tiếng sớm" trên không gian mạng vì thế không chỉ nhằm xử lý hành vi, mà còn nhằm ngăn chặn nguy cơ lan rộng, bảo vệ cộng đồng và chính các em.

Từ câu chuyện học sinh đăng clip đe dọa khủng bố "cho ngầu", đến việc các nhóm học sinh dùng mạng xã hội để hẹn nhau hỗn chiến, có thể thấy ranh giới pháp lý trên không gian mạng đang dần hiện hình rõ hơn. Đó là ranh giới mà khi bị vượt qua, pháp luật buộc phải can thiệp, dù người trong cuộc còn rất trẻ.

Những gì đang diễn ra đặt ra câu hỏi lớn cho gia đình, nhà trường và xã hội: làm thế nào để bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, trong khi vẫn phải bảo đảm an toàn cho cộng đồng? Khi trẻ tham gia ngày càng sâu vào môi trường số, việc trang bị kỹ năng, giám sát và định hướng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Các vụ việc vừa qua cũng cho thấy, không gian mạng không thể là "vùng xám" ngoài vòng pháp luật. Hành vi trên mạng, nếu đủ nguy hiểm, hoàn toàn có thể kéo theo những hệ lụy pháp lý ngoài đời thực. Khi đó, việc xác định đúng ranh giới, đúng trách nhiệm và đúng cách tiếp cận trở thành yêu cầu cấp thiết.

Những diễn biến này chính là bối cảnh để câu hỏi lớn hơn được đặt ra là khi trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật trên không gian mạng, ai sẽ là người phải chịu trách nhiệm? Không thể chỉ nhìn vào hành vi của trẻ, cũng không thể bỏ qua vai trò của gia đình, nhà trường và các chủ thể liên quan.

(Còn nữa)

Quang Chiến