Trên cánh đồng bí ngô mùa Halloween

Tác giả trên cánh đồng bí Halloween - New Jersey, tháng 10-2026.

Dù là một sinh hoạt văn hóa du nhập, Hoa Kỳ có thể được xem là quốc gia đón lễ Halloween với sự chuẩn bị quy mô và rộn ràng nhất thế giới. Có một điều đáng lưu ý: Halloween không thuộc ngày lễ mang tính hành chính của nhà nước để mọi người được nghỉ ngơi, cho dù lễ hội này gõ cửa từng nhà trên khắp xứ sở cờ hoa.

Sáng thứ bảy cuối tuần thứ hai của tháng 10, tôi đi tham quan một nông trại (bên này quen gọi là đi farm) và có cơ hội trải nghiệm trên cánh đồng mênh mang quả bí chuẩn bị cho mùa lễ hội Halloween.

Cuối tuần, nông trại đón nhiều gia đình đưa con nhỏ đến tham quan, vui chơi và chụp ảnh. Những quả bí ngô đủ kích cỡ nằm chen chúc bên những thân dây và sắc lá đang khô. Bí có nhiều màu sắc và hoa văn, nhưng nổi bật và chiếm đại đa số là bí màu da cam, trơn láng rực rỡ như sắc nắng vàng cam của những ngày thu còn sót lại.

Bên cạnh những người thong thả lựa chọn vài quả mang về trang trí nhà cửa là những người tranh thủ tạo dáng, ghi lại những khoảnh khắc vui vẻ bên người thân giữa cánh đồng bí mùa Halloween. Lũ trẻ dường như là những vị khách hào hứng nhất. Chúng chạy nhảy, gọi nhau ríu rít, hết dừng bên quả bí ngô lớn lại nhanh chân tìm đến một góc khác. Niềm vui của trẻ nhỏ khiến không gian nông trại thêm náo nhiệt.

Các bậc phụ huynh cũng có những thú vui riêng: cùng con khám phá cánh đồng, lựa bí, chụp ảnh, hoặc đơn giản là tận hưởng một ngày cuối tuần thoát khỏi nhịp sống thường nhật và không quên dõi mắt quan sát con nhỏ đang chơi đùa xung quanh.

Giữa khung cảnh ấy, những cô gái trẻ thuộc nhiều màu da và dân tộc trong trang phục được lựa chọn khéo léo cũng vui vẻ tạo dáng bên những quả bí ngô. Người cầm máy tìm góc chụp, người chỉnh dáng, người đứng xa hướng dẫn. Điện thoại và máy ảnh liên tục ghi lại những khoảnh khắc đẹp giữa sắc cam của bí và màu trời mùa thu.

Nhìn mọi người hào hứng chụp ảnh, tôi hiểu rằng một chuyến đi như thế không chỉ nhằm mua vài quả bí. Đó còn là dịp để gia đình cùng vui chơi, để trẻ nhỏ được chạy nhảy giữa thiên nhiên, để bạn bè lưu lại kỷ niệm và để mỗi người tìm thấy niềm vui trong những điều giản dị. Những bức ảnh rồi sẽ được chia sẻ, những quả bí sẽ được mang về nhà, nhưng trải nghiệm cùng nhau mới là điều khiến ngày cuối tuần trở nên đáng nhớ…

2. Halloween được cho là bắt nguồn từ lễ hội gặt hái cuối mùa thu và mở đầu mùa đông của người Celt ở Ireland, Scotland và một số vùng Tây Âu. Người xưa tin rằng vào thời điểm chuyển mùa, ranh giới giữa người sống và người chết trở nên mong manh. Những nghi thức đốt lửa, tụ họp cộng đồng và tập tục liên quan đến linh hồn phản ánh niềm tin tâm linh của cư dân nông nghiệp.

Qua nhiều thế kỷ, các phong tục này giao thoa với truyền thống Kitô giáo: Ngày 1-11 là Lễ Các Thánh, còn đêm trước được gọi là "All Hallows' Eve", về sau rút gọn thành "Halloween". Vì vậy, Halloween hiện đại không chỉ có một nguồn gốc đơn nhất mà là kết quả của quá trình giao thoa tín ngưỡng và biến đổi văn hóa.

Từ thế kỷ XIX, người Ireland và Scotland di cư sang Bắc Mỹ mang theo Halloween và làm cho lễ hội lan rộng dần. Tại Hoa Kỳ, lễ hội phát triển thành sinh hoạt cộng đồng với hóa trang, khắc bí ngô trang trí, làm đèn lồng, dạ tiệc và đặc biệt là trẻ nhỏ kéo nhau đi từng bầy gõ cửa các gia đình xin kẹo (gọi là "Trick or treat").

Hoạt động này trông na ná như trẻ con Việt Nam xách lồng đèn phá cỗ đêm Trung thu. Chỉ khác là các gia đình chuẩn bị cho con em những bộ đồ hóa trang thành quỷ ma, yêu quái, xách đèn lồng và giỏ đựng kẹo kéo đến gõ cửa từng nhà, hò hét trong sự vui vẻ câu "Trick or treat!" - khẩu hiệu này hàm ý với chủ nhà là "Cho kẹo hay bị ghẹo!". Do đó, ở các khu dân cư nhiều trẻ con, nhà nào cũng chuẩn bị sẵn một rổ kẹo to đùng với đủ chủng loại để tiếp đón những "vị khách không mời" đến trong đêm Halloween.

3. Điện ảnh, truyền hình, mạng xã hội và thương mại nhiều nước đã luôn là cầu nối đưa hình ảnh Halloween đến nhiều quốc gia. Không tìm thấy tư liệu nào ghi nhận thông tin chính xác về thời điểm Halloween xuất hiện lần đầu tiên tại Việt Nam. Các thông tin từ báo chí trong nước ghi nhận Halloween dần đi vào đời sống văn hóa của người Việt khoảng đầu những năm 2000, ban đầu tại các trung tâm ngoại ngữ, cộng đồng người nước ngoài, trường học ở các đô thị lớn như: TPHCM, Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng…

Với phần đông người Việt, Halloween hiện chủ yếu là dịp vui chơi, hóa trang, gặp gỡ bạn bè và thể hiện óc sáng tạo hơn là một nghi lễ tôn giáo. Sức lan tỏa rõ nhất là ở các đô thị lớn và trong nhóm người trẻ tuổi. Mức độ hưởng ứng giữa các vùng và nhóm tuổi cũng khác nhau. Mức độ phổ biến của Halloween cũng không phải thước đo trình độ văn hóa của một quốc gia, bởi mỗi cộng đồng đều có những lễ hội riêng gắn với lịch sử và tín ngưỡng của mình.

Từ một lễ hội gắn với những quan niệm cổ về mùa đông và linh hồn, Halloween đã trở thành sự kiện giải trí toàn cầu, được mỗi xã hội điều chỉnh theo cách riêng. Trong sự tiếp biến văn hóa này, người Việt gần như chỉ tiếp nhận phần hóa trang, giải trí và giao lưu, trong khi ý nghĩa tâm linh nguyên thủy ít được chú trọng.

Trở lại với cánh đồng bí ngô ở New Jersey, tôi nhận ra sức hấp dẫn của Halloween không chỉ nằm trong những câu chuyện xa xưa hay hình ảnh kỳ bí. Nó còn nằm ở những gia đình cùng nhau đi chơi, những đứa trẻ hồn nhiên chạy nhảy, những người trẻ vui vẻ chụp ảnh và những quả bí ngô được chọn mang về nhà. Từ một tập tục có lịch sử lâu đời, Halloween đã trở thành một phần của đời sống đương đại, nơi truyền thống, giải trí và sinh hoạt cộng đồng cùng tồn tại.

Rời cánh đồng, tôi vẫn nhớ sắc vàng cam nổi bật của những quả bí đủ các kích cỡ nằm lăn lóc trên cánh đồng và tiếng cười rộn ràng của trẻ nhỏ. Chuyến đi giúp tôi hiểu Halloween không chỉ là một đêm hội hóa trang, càng không đơn thuần là câu chuyện về ma quỷ. Đó còn là một lát cắt văn hóa, cho thấy cách con người gìn giữ, biến đổi và trao truyền những phong tục qua nhiều thế hệ.