Trị ho bằng quất mật ong hay chanh mật ong tốt hơn? Giải thích từ chuyên gia

Trị ho và viêm họng bằng các phương pháp tự nhiên là lựa chọn ưu tiên của nhiều gia đình nhằm hạn chế việc lạm dụng kháng sinh. Tuy nhiên, giữa quất (tắc) và chanh, đâu mới là "kháng sinh" thực thụ khi kết hợp cùng mật ong?

Thực tế, dù cả hai đều giàu vitamin C nhưng cấu trúc tinh dầu trong lớp vỏ và nồng độ acid khác biệt đã tạo nên những tác động dược lý hoàn toàn riêng biệt lên niêm mạc họng. Việc hiểu sai bản chất có thể vô tình làm trầm trọng thêm cảm giác đau rát họng.

1. Mật ong - hiệu quả trong điều trị ho

Trước khi đặt quất hay chanh lên bàn cân so sánh, chúng ta cần khẳng định mật ong chính là thành phần cốt lõi giúp bài thuốc này phát huy tác dụng. Không chỉ là kinh nghiệm dân gian, hiệu quả trị ho của mật ong đã được minh chứng qua nhiều nghiên cứu lâm sàng.

Theo một báo cáo phân tích hệ thống được đăng tải trên tạp chí y khoa uy tín thế giới BMJ Evidence-Based Medicine đã đưa ra kết luận gây kinh ngạc: Mật ong có khả năng trị ho hiệu quả hơn cả các phương pháp chăm sóc thông thường. Nghiên cứu cho thấy, mật ong giúp giảm đáng kể cả tần suất lẫn cường độ của các cơn ho do nhiễm trùng đường hô hấp, đồng thời tạo lớp màng bảo vệ dịu nhẹ cho niêm mạc họng mà không gây tác dụng phụ.

2. Quất mật ong - "Kháng sinh thực vật" giúp trị ho và bảo vệ niêm mạc họng

Quất mật ong (chưng hoặc ngâm) giúp trị ho hiệu quả nhờ tác dụng kháng khuẩn, dịu họng, giảm đờm của quất và mật ong.

Nếu mục tiêu là tìm kiếm một phương pháp trị ho dứt điểm và an toàn, quả quất (hay còn gọi là quả tắc) chính là "ứng cử viên" sáng giá nhất. Dưới góc nhìn y khoa, loại quả nhỏ bé này sở hữu những hoạt chất giúp giảm cơn ho hiệu quả:

Sức mạnh trị ho từ tinh dầu vỏ: Theo các nghiên cứu về thành phần hóa học của chi Citrus, vỏ quất chứa nồng độ Limonene cực cao (chiếm từ 60% - 90% thành phần tinh dầu). Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Journal of Oleo Science đã chỉ ra rằng, Limonene có đặc tính kháng viêm mạnh mẽ. Nó hoạt động bằng cách ức chế các cytokine gây viêm tại vùng họng, từ đó làm dịu cảm giác đau rát và hỗ trợ trị ho tận gốc.

Hợp chất pectin giúp giảm ho tự nhiên:Quất chứa hàm lượng chất xơ hòa tan (pectin) rất lớn. Khi được chưng cùng mật ong, pectin tạo thành một lớp "keo sinh học" mịn màng bao phủ lấy niêm mạc họng. Lớp màng này không chỉ bảo vệ cổ họng khỏi các tác nhân gây kích ứng mà còn làm dịu các kích thích thần kinh, giúp cắt đứt phản xạ ho một cách nhanh chóng.

Chỉ số vitamin A giúp phục hồi đường hô hấp: Số liệu từ các cơ sở dữ liệu dinh dưỡng cho thấy một sự chênh lệch đáng kinh ngạc, quả quất chứa hàm lượng vitamin A (dưới dạng beta-carotene) cao gấp 10 - 15 lần so với chanh. Trong khi 100 g chanh chỉ cung cấp khoảng 22 IU vitamin A, thì lượng quất tương đương có thể cung cấp tới gần 300 IU.

Vitamin A đóng vai trò "xây dựng" lại các tế bào biểu mô đường hô hấp bị tổn thương do vi khuẩn. Việc bổ sung quất mật ong không chỉ giúp trị ho tức thì mà còn cung cấp "nguyên liệu" để niêm mạc họng mau lành, ngăn ngừa tình trạng ho khan kéo dài sau viêm.

3. Chanh mật ong - tác dụng trong phòng bệnh

Chanh thường được nhắc đến trong trị viêm họng, nhưng cũng có những hạn chế nhất định:

Acid citric và độ pH:Nồng độ acid citric trong chanh rất cao (chiếm khoảng 5 - 6% trọng lượng quả). Theo một báo cáo y khoa về trào ngược họng thanh quản (LPR), việc nạp quá nhiều acid có tính sát thương cao vào vùng họng đang bị viêm loét có thể gây cảm giác bỏng rát và làm chậm quá trình tái tạo mô.

Vitamin C và hệ miễn dịch: Chanh thực sự giàu vitamin C. Nghiên cứu của đại học Helsinki cho thấy bổ sung vitamin C giúp giảm 50% nguy cơ mắc cảm lạnh ở những người hoạt động thể chất mạnh. Vì vậy, chanh mật ong tốt nhất nên dùng để ngăn ngừa hơn là điều trị khi cơn ho đã bùng phát nặng.

4. Bảng so sánh giữa chanh và quất

Qua đó, dựa trên các phân tích dược lý, các chuyên gia cho biết:

Quất mật ong là lựa chọn tốt để trị ho, long đờm, viêm họng. Hãy ưu tiên dùng quất xanh chưng cách thủy để giữ được các hợp chất nhạy cảm với nhiệt.
Chanh mật ong dùng hàng ngày là lựa chọn tuyệt vời giúp tăng cường hệ miễn dịch, luôn ở trạng thái sẵn sàng để tăng đề kháng, thanh lọc cơ thể.

5. Công thức pha chế quất mật ong để đạt hiệu quả trị ho

Chuẩn bị nguyên liệu:

Quất: 5 - 10 quả, nên chọn quả già, vỏ xanh hoặc hơi hanh vàng. Vỏ xanh chứa hàm lượng tinh dầu kháng viêm cao hơn quất chín mọng.
Mật ong nguyên chất: 3 - 5 thìa canh. Mật ong đóng vai trò là dung môi hòa tan tinh dầu và là chất bảo quản tự nhiên.
Muối hạt: Một nhúm nhỏ (giúp tăng tính sát khuẩn và làm dịu cổ họng nhanh hơn).
Gừng tươi (tùy chọn): 3 lát mỏng nếu bạn bị ho do lạnh (phong hàn).

Quy trình thực hiện:

Bước 1: Ngâm quất với nước muối loãng trong 15 phút để loại bỏ tạp chất, rồi lau thật khô từng quả. (Lưu ý: Nước còn sót lại sẽ làm hỗn hợp nhanh bị hỏng, mốc).
Bước 2: Cắt lát và xử lý hạt, thái quất thành các lát mỏng. Không nên bỏ hạt hoàn toàn nếu có thể chịu được vị đắng, vì trong hạt quất có chứa các chất giúp tiêu đờm. Tuy nhiên, nếu làm cho trẻ nhỏ, hãy bỏ hạt để trẻ dễ hợp tác hơn.
Bước 3: Cho quất vào bát sứ hoặc thủy tinh, đổ mật ong ngập mặt quất, thêm nhúm muối. Đặt bát vào nồi nước, chưng cách thủy trong khoảng 15 - 20 phút kể từ khi nước sôi. Không chưng quá lâu trên lửa lớn vì nhiệt độ cao kéo dài sẽ làm biến đổi các enzyme trong mật ong và làm bay hơi tinh dầu Limonene trong vỏ quất.

Cách sử dụng để đạt hiệu quả tối ưu:

Liều dùng: Mỗi lần dùng 1 - 2 thìa cà phê nước cốt, ngậm từ từ trong họng khoảng 30 giây trước khi nuốt. Nên ăn cả miếng vỏ quất để tinh dầu trực tiếp sát khuẩn vùng viêm.
Tần suất: Ngày dùng 3 - 4 lần. Hiệu quả rõ rệt nhất là dùng ngay sau khi thức dậy và trước khi đi ngủ.

BS. Nguyễn Hoàng Khoa