Triển khai thí điểm mô hình 'xã, phường xã hội chủ nghĩa' trên địa bàn Hà Nội: Tiên phong đổi mới quản trị, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững

Phát triển đồng bộ ở cấp gần dân nhất

Bốn mươi năm đổi mới đã tạo cho Hà Nội một nền tảng phát triển vững chắc. Kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng khá, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng hiện đại; văn hóa, giáo dục, khoa học - công nghệ tiếp tục phát triển; diện mạo đô thị ngày càng khang trang; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng được nâng lên.

Đặc biệt, dân chủ xã hội chủ nghĩa ngày càng được mở rộng theo hướng thực chất với phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng", qua đó, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong quá trình phát triển. Những thành tựu đó là tiền đề để Thủ đô bước sang giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu cao hơn về chất lượng quản trị và chất lượng sống.

Tại Hội thảo "Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới - những vấn đề lý luận và thực tiễn" ngày 21-5, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là một trong những nền tảng để đất nước bước sang giai đoạn phát triển mới, phù hợp xu hướng chuyển từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị cộng đồng hiện đại, lấy người dân và chất lượng sống làm trung tâm. Mô hình này không phải là sự quay trở lại cơ chế bao cấp hay bình quân, mà hướng tới xây dựng những cộng đồng cơ sở văn minh, hiện đại, có năng lực tự quản, thích ứng với thời đại số…

Xã, phường được xác định là nơi trực tiếp chuyển hóa các giá trị, nguyên lý của chủ nghĩa xã hội Ảnh: Hữu Thắng

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và tham vấn rộng rãi, thành phố Hà Nội khẩn trương xây dựng và hoàn thiện nội dung Đề án triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn thành phố nhằm hiện thực hóa bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp gần dân nhất.

Trên cơ sở đó, Dự thảo Đề án đã cho thấy một thay đổi có tính nền tảng: Cấp xã, phường không còn chỉ là nơi thực hiện các nhiệm vụ hành chính, mà trở thành không gian tổ chức phát triển, nơi trực tiếp chuyển hóa các chủ trương, chính sách thành kết quả cụ thể trong đời sống người dân.

Mục tiêu phát triển phải đồng bộ giữa các lĩnh vực. Trong đó, tăng trưởng kinh tế không còn là đích đến duy nhất mà phải gắn với tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Văn hóa và con người được xác định vừa là mục tiêu, vừa là động lực nội sinh của phát triển; môi trường sống xanh, sạch, an toàn trở thành một cấu phần của chất lượng sống…

Quá trình triển khai gắn phát triển với tổ chức lại không gian xã, phường theo quy hoạch, sử dụng hiệu quả đất đai, hạ tầng, các nguồn lực tại chỗ; thiết lập lại mô hình tăng trưởng ở cấp cơ sở theo hướng bền vững, bao trùm và lấy người dân làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển.

Vai trò của cấp cơ sở được thể hiện rõ nét khi tổ chức Đảng ở xã, phường thành hạt nhân lãnh đạo phát triển toàn diện, không chỉ lãnh đạo nhiệm vụ chính trị thường xuyên mà trực tiếp định hướng, lựa chọn các vấn đề đột phá của địa bàn, gắn nghị quyết của cấp ủy với chỉ tiêu phát triển, chất lượng sống, mức độ hài lòng và hạnh phúc của người dân.

Công viên xanh của Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

Dự thảo Đề án đồng thời định hướng phát triển hạ tầng theo hướng đô thị văn minh, hiện đại, bảo đảm tính kết nối "làng trong phố, phố trong làng", kết hợp hài hòa giữa các giá trị truyền thống và hiện đại. Hệ thống giao thông, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội được quy hoạch đồng bộ, thống nhất trên toàn địa bàn, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo. Xã, phường bảo đảm phân bố hợp lý khu dân cư, không gian công cộng, các dịch vụ thiết yếu và khu chức năng, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh hoạt, sản xuất và các hoạt động của người dân.

Đồng thời, tăng cường tính kết nối, liên thông của hệ thống hạ tầng giữa các khu chức năng trong địa bàn cũng như với các khu vực lân cận, ưu tiên đầu tư các công trình hạ tầng thiết yếu có tính nền tảng để tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, an sinh và nâng cao hiệu quả quản trị trên cùng một không gian.

Đo lường thông qua tiêu chí cụ thể

Nếu mục tiêu của Đề án là xây dựng mô hình xã, phường phát triển toàn diện, lấy người dân làm trung tâm, thì điều quan trọng là phải có cơ chế để hiện thực hóa mục tiêu đó. Chính vì vậy, dự thảo Đề án đã thiết kế hệ thống tiêu chí và nhóm giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm mọi mục tiêu đều có thể lượng hóa, theo dõi và đánh giá trong quá trình triển khai.

Người dân vừa là đối tượng được phục vụ vừa trực tiếp tham gia góp ý, lựa chọn các ưu tiên phát triển, giám sát việc thực hiện các dự án, đánh giá chất lượng dịch vụ công và chấm điểm mức độ hài lòng đối với chính quyền cơ sở.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, thành phố thiết lập cơ chế quản trị theo nguyên tắc "một địa bàn - một bộ dữ liệu - một kế hoạch hành động - một hệ thống chỉ số theo dõi". Cùng với đó, các chỉ số về tiến độ thực hiện nhiệm vụ, ngân sách, quy hoạch, môi trường sống, an sinh xã hội, an ninh trật tự và mức độ hài lòng của người dân sẽ được công khai định kỳ, làm căn cứ đánh giá tổ chức Đảng, chính quyền, cán bộ, công chức và người đứng đầu.

Người dân mong chờ những thay đổi cụ thể trong cuộc sống hằng ngày. Ảnh: Hữu Thắng

Dự thảo Đề án đã xây dựng 54 tiêu chí theo 8 nội dung cốt lõi của mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa", với thang điểm 100, gồm 52 tiêu chí chính (95 điểm) và 2 tiêu chí tổng hợp (5 điểm). Theo lộ trình triển khai, sau khi Đề án được ban hành, toàn bộ 126 xã, phường trên địa bàn thành phố sẽ áp dụng ngay các tiêu chí phù hợp với điều kiện thực tế; lựa chọn địa bàn thí điểm để sơ kết, tổng kết, hoàn thiện các tiêu chí trước khi từng bước nhân rộng trên phạm vi toàn thành phố.

Để bộ tiêu chí đi vào cuộc sống, thành phố xác định trước hết là hoàn thiện thể chế trong bối cảnh đây là mô hình thí điểm, chưa có tiền lệ và chưa có khuôn khổ pháp lý đầy đủ. Qua đó, tạo hành lang pháp lý cho mô hình thí điểm thông qua việc rà soát, bổ sung các cơ chế, chính sách phù hợp với đặc thù của cấp xã, phường; nghiên cứu các cơ chế đặc thù theo Luật Thủ đô năm 2026 về tái định cư, giải phóng mặt bằng, chỉnh trang khu dân cư, tổ chức lại không gian phát triển và tăng tính chủ động về nguồn lực cho địa phương.

Cùng với đó, thành phố sẽ xây dựng cơ chế thí điểm có kiểm soát đối với những nội dung mới như tổ chức lại không gian phát triển, mô hình quản trị phục vụ, cơ chế tham gia của người dân, đo lường chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc; hoàn thiện các quy định về công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và cơ chế tiếp nhận, xử lý kiến nghị của người dân theo hướng nhanh chóng, hiệu quả.

Xác định nguồn nhân lực là yếu tố quyết định thành công của mô hình, thành phố sẽ tập trung lựa chọn, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở theo hướng nâng cao năng lực quản trị, tư duy đổi mới, kỹ năng điều hành và khả năng phối hợp liên ngành...

Cùng với đó, nguồn lực sẽ được bố trí có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên cho các địa bàn thí điểm và các nhiệm vụ then chốt như: Tổ chức lại không gian phát triển, nâng cấp hạ tầng, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng dịch vụ công; đẩy mạnh xã hội hóa, huy động sự tham gia của doanh nghiệp, cộng đồng và các tổ chức trong, ngoài nước.

Một trong những giải pháp xuyên suốt là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số. Đề án đặt mục tiêu xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, bảo đảm dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống", phục vụ hiệu quả công tác điều hành và ra quyết định.

Chính quyền số ở cấp xã, phường sẽ được phát triển đồng bộ với dịch vụ công trực tuyến toàn trình, hệ thống tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người dân, các công cụ giám sát, đánh giá dựa trên dữ liệu và các giải pháp công nghệ phục vụ quản lý đô thị, môi trường, an ninh, y tế, giáo dục. Chương trình "bình dân học vụ số" sẽ tiếp tục được đẩy mạnh nhằm nâng cao kỹ năng số cho người dân, bảo đảm mọi người dân đều có khả năng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ số…

Hướng tới xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa, Hà Nội tiên phong kiến tạo mô hình phát triển lấy con người làm trung tâm. Khi chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của người dân trở thành tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền, mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" sẽ góp phần hình thành chuẩn mực quản trị mới ở cấp cơ sở. Đây là bước đi cụ thể để hiện thực hóa chủ trương của Đảng, đồng thời tạo nền tảng để Hà Nội tiếp tục phát triển nhanh, bền vững và vì người dân.