Trình Quốc hội đề xuất cơ chế thu hồi tài sản không qua kết tội với vi phạm tham nhũng, kinh tế

Viện trưởng Viện KSND tối cao Nguyễn Huy Tiến sáng nay trình bày trước Quốc hội dự thảo Nghị quyết về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Ngăn tài sản bị tẩu tán, che giấu, suy giảm giá trị

Tờ trình nêu, trong thực tiễn, việc thu hồi tài sản còn gặp nhiều khó khăn, do đó tài sản có nguy cơ bị tẩu tán, che giấu, thất thoát hoặc là suy giảm giá trị. Viện KSND tối cao đã được giao xây dựng dự án nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, thực hiện các cam kết quốc tế, khắc phục những vướng mắc trong thực tiễn và nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản.

Việc ban hành nghị quyết cũng góp phần tăng cường công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí tiêu cực, bảo vệ lợi ích Nhà nước và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Viện trưởng Viện KSND tối cao Nguyễn Huy Tiến báo cáo trước Quốc hội. Ảnh: QH

Dự thảo nghị quyết nhằm thiết lập cơ chế thu hồi, thí điểm thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm thông qua tố tụng dân sự.

Theo đó, trong những trường hợp không thể truy cứu hoặc không thể tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật thì Viện KSND khởi kiện, yêu cầu TAND xem xét, giải quyết thu hồi tài sản cho Nhà nước.

Cơ chế thí điểm này không thay thế việc xử lý hình sự khi có đủ căn cứ mà bổ sung một phương thức pháp lý để xử lý tài sản có nguồn gốc từ tội phạm.

"Việc áp dụng phải đồng thời bảo đảm lợi ích của Nhà nước, tôn trọng quyền cũng như bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức cá nhân có liên quan hoặc là người thứ ba ngay tình", tờ trình nêu.

Dự thảo nghị quyết gồm 3 chương, 22 điều, tập trung vào phạm vi, đối tượng, thẩm quyền áp dụng; trình tự, thủ tục thu hồi, xử lý tài sản; tổ chức thực hiện và điều khoản thi hành.

Về các trường hợp áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội (Điều 7), ông Tiến cho hay, quy định 3 trường hợp kèm các căn cứ để áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội gồm: trường hợp đã khởi tố vụ án hình sự nhưng quyết định khởi tố vụ án bị hủy bỏ; trường hợp vụ án hình sự bị tạm đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ vụ án; trường hợp vụ án hình sự bị đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án.

Đề xuất thí điểm 2 năm từ ngày 1/3/2027

Về trình tự thủ tục thu hồi xử lý tài sản, dự thảo kế thừa các nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng dân sự, đồng thời quy định một số nội dung đặc thù và phù hợp với tính chất của việc thu hồi tài sản thông qua kết tội.

Các quy định này nhằm bảo đảm việc giải quyết được tiến hành kịp thời, hiệu quả, tạo điều kiện cho các bên cung cấp chứng cứ, thực hiện quyền tranh tụng và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Việc xác định nguồn gốc của tài sản, đánh giá chứng cứ, quyết định xử lý tài sản bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người thứ ba ngay tình và các vấn đề khác được tòa án xem xét và quyết định theo quy định của pháp luật.

Thời gian thực hiện thí điểm là 2 năm kể từ ngày 1/3/2027.

Tờ trình cũng nêu, nghị quyết không áp dụng đối với các hành vi phạm tội xảy ra trước 0h ngày 1/3/2027.

Báo cáo thẩm tra nội dung này, ông Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí sự cần thiết ban hành nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng, đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế và thực tiễn của Việt Nam về việc thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự.

Nội dung dự thảo nghị quyết bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật, tương thích với điều ước quốc tế; bảo đảm quốc phòng, an ninh. Hồ sơ trình bảo đảm đầy đủ thành phần theo quy định, đủ điều kiện để trình Quốc hội.

Cơ quan thẩm tra cũng tán thành với quy định về việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như trong dự thảo nghị quyết. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị cần quy định cụ thể cơ quan có trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo từng giai đoạn cụ thể trong trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng mà gây thiệt hại để bảo đảm minh bạch, rõ ràng và thống nhất trong thực hiện.