Tròn ba thập kỷ chứng khoán Việt Nam chỉ tiến không lùi

TRỌNG TRÁCH LỚN HƠN

Tối 18/9, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã thực hiện nghi thức đánh cồng tại hội nghị "Việt Nam chính thức tham gia rổ chỉ số toàn cầu - FTSE Russell Global Equity Index Series", ghi nhận thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức bước vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026.

Hội nghị thu hút sự hiện diện của hơn 200 đại biểu, nổi bật là các nhà ngoại giao quốc tế, đại diện Ngân hàng Thế giới cùng các nhà quản lý quỹ hàng đầu thế giới như Vanguard, BlackRock và các tổ chức lưu ký, môi giới toàn cầu. Sự góp mặt của đông đảo những định chế quản lý hàng nghìn tỷ USD cho thấy dòng vốn quốc tế đã bắt đầu nhìn nhận Việt Nam ở một vị thế mới.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, nâng hạng là dấu mốc lịch sử đối với thị trường tài chính Việt Nam. Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia đang phát triển có công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần đạt khoảng 40% GDP, trong đó đầu tư công chiếm 20 - 22%. Nhu cầu vốn khổng lồ cho hạ tầng, năng lượng, chuyển đổi số đòi hỏi thị trường vốn phải lớn mạnh để chia sẻ áp lực cung ứng vốn trung, dài hạn với hệ thống ngân hàng.

"Việt Nam sẵn sàng lắng nghe ý kiến của các tổ chức quốc tế và tiếp tục cải cách mạnh mẽ hơn nữa, hướng tới xây dựng một thị trường vốn minh bạch, an toàn, hiệu quả và có sức hấp dẫn bền vững", Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định.

Ghi nhận những nỗ lực của phía Việt Nam, bà Fiona Bassett, Tổng giám đốc điều hành FTSE Russell cho biết, sự kiện này là kết quả sau nhiều năm hợp tác bền bỉ giữa cơ quan quản lý và toàn bộ thành viên thị trường.

Việc đưa Việt Nam vào các rổ chỉ số toàn cầu phản ánh niềm tin của các nhà đầu tư tổ chức quốc tế vào tiến trình cải cách và sự mở cửa của nền tài chính Việt Nam.

Quyết định nâng hạng diễn ra trong bối cảnh vĩ mô trong nước tích cực, dù kinh tế thế giới còn nhiều biến số. Theo báo cáo của TCBS Research, tăng trưởng GDP quý II/2026 của Việt Nam đạt 8,39%, đưa mức tăng trưởng 6 tháng đầu năm lên 8,18%. Dữ liệu khả quan thúc đẩy Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nâng dự báo tăng trưởng cả năm của Việt Nam lên 8,2%.

Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân 8 tháng đạt 17,25 tỷ USD, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 770 tỷ USD. Dù vậy, TCBS Research lưu ý, thị trường vẫn cần thận trọng trước các yếu tố như: lạm phát toàn cầu, lãi suất quốc tế chưa hạ nhiệt và giá dầu thô duy trì ở mức cao.

Đứng trước bước chuyển mình của thị trường, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Vũ Thị Chân Phương cho rằng, thị trường chứng khoán Việt Nam sau nhiều thăng trầm nay đã đủ độ chín để gánh vác trọng trách lớn hơn: trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực của nền kinh tế.

Theo bà Phương, ngay cả khi thị trường quốc tế biến động mạnh, thị trường trong nước vẫn giữ được tính ổn định, quy mô vốn hóa liên tục gia tăng và cộng đồng nhà đầu tư ngày càng chuyên nghiệp.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, UBCKNN sẽ đẩy mạnh phát triển nguồn cung hàng hóa, đa dạng hóa thị trường trái phiếu doanh nghiệp và các sản phẩm phái sinh để mọi loại hình doanh nghiệp đều có thể tiếp cận nguồn vốn dài hạn phù hợp.

HÀNH TRÌNH 30 NĂM PHÁT TRIỂN

Vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam ngày hôm nay là cả một hành trình nỗ lực phát triển không ngừng nghỉ trong suốt ba thập kỷ, đi cùng với đó là tầm nhìn chiến lược và sự quyết tâm của Đảng, Nhà nước, Chính phủ.

Khi đất nước còn đối mặt với muôn vàn khó khăn và khái niệm chứng khoán còn xa lạ, lãnh đạo Đảng và Nhà nước đã khẳng định sự cần thiết phải mở ra một kênh dẫn vốn cho công cuộc đổi mới.

Tháng 11/1996, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chính thức được thành lập, tạo dựng nền tảng thể chế đầu tiên. Dù kiến thức, hàng hóa và kinh nghiệm khi ấy còn non trẻ, nhưng với quyết tâm của tập thể lãnh đạo cơ quan quản lý, thị trường chứng khoán Việt Nam đã bước đầu được hình thành.

Tháng 7/2000, Trung tâm giao dịch chứng khoán TP.HCM (nay là HoSE) chính thức khai trương. Tới ngày 28/7/2000, phiên giao dịch chứng khoán đầu tiên tại Việt Nam đã đi vào lịch sử chỉ với hai mã cổ phiếu niêm yết là REE và SAM, cùng 6 công ty chứng khoán thành viên.

Năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định 144/2003/NĐ-CP, nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phát hành, niêm yết và giao dịch. Cùng năm, Công ty Quản lý quỹ Việt Nam (VFM) ra đời, đánh dấu sự hiện diện của các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp trong nước.

Hai năm sau, Trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội (nay là HNX) đi vào hoạt động, mở rộng cấu trúc thị trường và sau này trở thành nơi tổ chức thị trường trái phiếu Chính phủ, UPCoM và chứng khoán phái sinh.

Năm 2006, Quốc hội thông qua Luật Chứng khoán đầu tiên (số 70/2006/QH11), đưa toàn bộ hoạt động chứng khoán vào điều chỉnh bằng luật chuyên ngành. Cùng năm, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) được thành lập, hoàn thiện hạ tầng thanh toán bù trừ.

Bước sang năm 2009, thị trường trái phiếu Chính phủ chuyên biệt được tổ chức tại HNX, nâng cao tính thanh khoản và phục vụ công tác điều hành chính sách tài khóa. Đến năm 2010, Luật Chứng khoán tiếp tục được sửa đổi, bổ sung để đáp ứng sự gia tăng nhanh chóng về quy mô doanh nghiệp niêm yết.

Năm 2016, hai Sở giao dịch chính thức vận hành bộ chỉ số chung VNX Allshare, đồng bộ về giá trị thị trường cổ phiếu niêm yết tại Việt Nam. Một năm sau đó, thị trường chứng khoán phái sinh chính thức vận hành với sản phẩm hợp đồng tương lai chỉ số VN30, bổ sung công cụ phòng vệ rủi ro danh mục cho các tổ chức đầu tư.

Tới năm 2019, Quốc hội thông qua Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 nhằm nâng chuẩn quản trị công ty đại chúng, công bố thông tin, tiệm cận thông lệ quốc tế. Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2021.

Năm 2022 và 2023, trước những biến động của thị trường vốn, Chính phủ ban hành Nghị quyết 86/NQ-CP cùng các Nghị định 65 và Nghị định 08 để tái cơ cấu thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo hướng an toàn, bền vững. Đồng thời, ngày 29/12/2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1726/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030.

Sang năm 2024, Quốc hội thông qua Luật số 56/2024/QH15 sửa đổi Luật Chứng khoán. Đồng thời, Thông tư 68/2024/TT-BTC ra đời, xóa bỏ yêu cầu ký quỹ trước bằng tiền (non-prefunding) đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, tháo gỡ rào cản lớn nhất trong việc đáp ứng tiêu chuẩn nâng hạng quốc tế.

Năm 2025, Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán được Thủ tướng phê duyệt theo Quyết định 2014/QĐ-TTg. Ngày 5/5/2025, hệ thống KRX chính thức được vận hành, tạo nền tảng hiện đại cho hoạt động xử lý giao dịch. Đến tháng 10/2025, FTSE Russell chính thức xác nhận lộ trình nâng hạng thị trường.

Sau gần ba thập kỷ, đến nay thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức bước vào rổ chỉ số thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell, khẳng định tính đúng đắn của tiến trình đổi mới và cải cách thị trường tài chính quốc gia.

CÙNG NHÌN VỀ TƯƠNG LAI

Tính đến hết tháng 6/2026, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu Việt Nam đạt 10,8 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP. Thị trường có hơn 13 triệu tài khoản nhà đầu tư, hơn 1.600 mã chứng khoán và 54 doanh nghiệp đạt quy mô vốn hóa trên 1 tỷ USD, trong đó có 4 doanh nghiệp vượt 10 tỷ USD.

Thị trường trái phiếu niêm yết đạt 2,8 triệu tỷ đồng. Giá trị huy động vốn qua cổ phiếu và trái phiếu 6 tháng đầu năm nay đạt 325,3 nghìn tỷ đồng, tăng 15,8% so với cùng kỳ.

Nhớ lại giai đoạn 2 năm trước, ông Thomas Nguyễn, Giám đốc thị trường nước ngoài tại Chứng khoán SSI kể rằng, mỗi cuộc tiếp xúc với các quỹ đầu tư ngoại khi ấy đều bắt đầu bằng câu hỏi quen thuộc: "Tại sao lại là Việt Nam?". Khi đó, nhà đầu tư nước ngoài còn ngần ngại trước những rào cản ký quỹ, tốc độ xử lý giao dịch và tính minh bạch thông tin.

Thế nhưng câu chuyện hiện tại đã hoàn toàn khác. Đại diện SSI cho biết, khi các nút thắt như cơ chế non-prefunding hay việc đưa hệ thống KRX vào vận hành đã được giải quyết, câu hỏi của các định chế nước ngoài đã chuyển thành: "Có thể đầu tư bao nhiêu và triển khai giao dịch hiệu quả đến mức nào?".

Việc vào rổ thị trường mới nổi đã kích hoạt cơ chế phân bổ vốn tự động của các quỹ thụ động toàn cầu, hướng trực tiếp vào nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn và có thanh khoản cao.

Để hấp thụ tốt nguồn lực này, đại diện SSI cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục nới lỏng bài toán tỷ lệ sở hữu nước ngoài và tối ưu hóa thủ tục lưu ký, xác minh nhà đầu tư để quá trình luân chuyển dòng tiền diễn ra thông suốt.

Cùng nhìn vào dòng tiền quốc tế đang chuyển dịch, ông Brook Taylor, Tổng giám đốc Công ty Quản lý Quỹ VinaCapital lưu ý, sự kiện nâng hạng cần được nhìn nhận là vạch xuất phát của một "chặng đua" mới.

Theo ông, nâng hạng giúp thị trường Việt Nam thu hút các tập đoàn quản lý tài sản toàn cầu, nhưng dòng vốn chỉ thực sự chảy vào thị trường khi có chất lượng nội tại. "Nâng hạng giúp mở cánh cửa, nhưng chất lượng thị trường sẽ quyết định lượng vốn thực sự đi qua cánh cửa đó", ông Brook Taylor chia sẻ.

Lãnh đạo VinaCapital nhấn mạnh về yêu cầu các doanh nghiệp niêm yết phải nhanh chóng nâng chuẩn quản trị, thực hiện công bố thông tin bằng tiếng Anh và chứng minh năng lực sinh lời trên vốn sử dụng, bởi khi đã bước vào sân chơi mới nổi, Việt Nam sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với các thị trường có bề dày quản trị như Thái Lan, Malaysia hay Ấn Độ.

Tất nhiên, trong bức tranh tương lai, Việt Nam sẽ không chỉ nhìn vào thị trường chứng khoán. Tư duy kiến tạo của cơ quan quản lý còn thể hiện qua việc chủ động tiếp cận những phân khúc tài chính mới và hiện đại của thế giới.

Triển khai Nghị quyết 05 của Chính phủ, UBCKNN đang tích cực thiết lập khung quản lý và tổ chức thí điểm thị trường giao dịch tài sản mã hóa.

Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban thường trực Ban quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa cho biết, Việt Nam đang nằm trong nhóm các quốc gia dẫn đầu thế giới về mức độ phổ biến của tài sản số, quy mô giao dịch năm 2025 ước tính đạt 220 tỷ USD.

Hiện cơ quan quản lý đã ghi nhận 5 đơn vị có hồ sơ đầy đủ tham gia thí điểm gồm VIXEX, CTCP Tài sản số Việt Nam, CAEX, SCEX và TCEX, đồng thời rà soát các điều kiện về hạ tầng bảo mật, vốn và nhân sự để sẵn sàng cấp phép chính thức.

Từ một thị trường sơ khai với hai cổ phiếu ngày đầu thành lập, chứng khoán Việt Nam đã bền bỉ mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và hội nhập quốc tế. Với tư duy đón đầu xu thế và sự đồng thuận cao từ thể chế đến hoạt động điều hành, dòng chảy của thị trường vốn Việt Nam sẽ chỉ tiến không lùi, sẵn sàng mở rộng không gian phát triển cho cả nền kinh tế trong tương lai.