Trồng rừng bản địa trên dãy Trường Sơn

Hồi sinh những cánh rừng

Để đến khu rừng trồng cây bản địa tại tiểu khu 67 và 68, thuộc bản Xòn (cũ), xã Dân Hóa, chúng tôi phải vượt qua hàng chục con dốc, khe suối và mất gần 2 giờ đồng hồ đi bộ. Nơi đây từng là khu vực có người dân sinh sống, phát nương làm rẫy. Do địa hình cách trở, giao thông đi lại khó khăn, bà con sau đó di chuyển về nơi ở mới rồi để lại những khoảng đất trống, đồi trọc.

Lực lượng Ban Quản lý rừng phòng hộ sông Gianh chăm sóc rừng cây bản địa trên đỉnh Trường Sơn - Ảnh: X.V

Để phục hồi rừng, BQLRPH sông Gianh đã trồng 120ha rừng thay thế (RTT) bằng các loài cây bản địa, như: Lim xanh, dổi, lát hoa... Hơn 4 năm sau khi được trồng và chăm sóc, những cây rừng đang phát triển tốt. Nhiều cây có đường kính gốc gần 10cm, vươn cao 4-5m, tán cây bắt đầu tỏa rộng, tạo nên những mảng xanh giữa núi rừng.

Phó Giám đốc phụ trách BQLRPH sông Gianh Đinh Hồng Vân cho biết: “Trước đây, tình trạng khai thác gỗ, phá rừng, lấn chiếm đất rừng trên địa bàn xã Dân Hóa từng khiến nhiều diện tích rừng phòng hộ bị nghèo kiệt. Trước thực trạng đó, đơn vị xác định việc phục hồi rừng bằng các loài cây bản địa phù hợp với điều kiện tự nhiên là giải pháp quan trọng để từng bước khôi phục hệ sinh thái rừng phòng hộ”.

Nhờ được chăm sóc tốt nên cây bản địa ngày càng phát triển - Ảnh: X.V

Từ nguồn Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh, năm 2021, BQLRPH sông Gianh bắt đầu triển khai trồng RTT ở khu vực thượng nguồn sông Gianh. Đến nay, đơn vị đã trồng được 346ha rừng bằng các loài cây bản địa, tập trung tại các bản Ra Mai, Cha Cáp, Dộ-Tà Vờng, Hà Nông, Lòm, Bãi Dinh, bản Xòn (cũ)...

Theo ông Vân, lim xanh, dổi, lát hoa được lựa chọn bởi đây là những loài cây phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu của núi rừng Trường Sơn. Khi được trồng, chăm sóc và bảo vệ đúng kỹ thuật, các loài cây này sinh trưởng tốt, đồng thời tạo điều kiện để các loài cây rừng tự nhiên tái sinh.

Tại tiểu khu 73, khu vực bản Ra Mai giáp bản Ka Oóc, hơn 31ha rừng cây bản địa với lim xanh, lát hoa gần 5 năm tuổi cũng đang phát triển xanh tốt. Phó trạm trưởng Trạm quản lý bảo vệ rừng (BVR) Ra Mai Hồ Thế Anh cho hay: “Trước đây, phần lớn diện tích này là đất trống, đồi trọc, cây bụi và một số cây rừng bản địa nhỏ. Nếu không bảo vệ, tái tạo kịp thời sẽ ảnh hưởng rất lớn đến môi trường, nhất là việc cung cấp nước cho sông Gianh và điều tiết lũ trên địa bàn. Do đó, chúng tôi đã quyết tâm trồng RTT, phục hồi lại màu xanh cho rừng”.

Công tác bảo vệ rừng được Ban Quản lý rừng phòng hộ sông Gianh triển khai thường xuyên - Ảnh: X.V

Đáng chú ý, quá trình trồng và chăm sóc rừng còn tạo thêm việc làm cho người dân địa phương. Từ phát luỗng, làm đường băng cản lửa, vận chuyển cây giống, trồng, chăm sóc đến tuần tra, bảo vệ rừng, nhiều lao động tại các bản vùng cao có thêm việc làm, thu nhập.

Gian nan giữ rừng

Trồng rừng cây bản địa trên dãy Trường Sơn đã khó, chăm sóc những cây rừng non càng khó hơn. Đối với RTT bằng cây bản địa, quá trình chăm sóc phải được thực hiện liên tục trong những năm đầu. Cán bộ kỹ thuật BQLRPH sông Gianh Hoàng Bá Cường chia sẻ: “Để rừng phát triển tốt cần chăm sóc trong 5 năm và bảo vệ lâu dài. Sau khi trồng, cán bộ kỹ thuật phải thường xuyên kiểm tra, nếu phát hiện cây chết thì trồng bổ sung ngay”.

Sau năm đầu tiên, đơn vị huy động lực lượng, thuê người dân địa phương vào vun xới gốc, phát dọn thực bì xung quanh cây. Công việc này được thực hiện ít nhất 2 lần mỗi năm và kéo dài trong 3 năm đầu. Khi cây phát triển ổn định, đủ sức cạnh tranh về dinh dưỡng, ánh sáng với thảm thực vật xung quanh thì không cần vun gốc, chỉ tiếp tục phát thực bì. Nhờ được trồng, chăm sóc và bảo vệ đúng quy trình, tỉ lệ cây sống và phát triển đạt khoảng 90%.

Cùng với chăm sóc, công tác BVR được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt. Bởi phần lớn diện tích rừng mới trồng nằm gần khu dân cư nên nguy cơ người dân vào rừng, chăn thả gia súc, sử dụng lửa trong mùa khô vẫn hiện hữu.

Ban Quản lý rừng phòng hộ sông Gianh kiểm tra rừng trồng bằng cây bản địa - Ảnh: X.V

Phó trạm trưởng Trạm quản lý BVR Ra Mai Hồ Thế Anh chia sẻ thêm: “Hằng ngày, lực lượng của trạm phải tổ chức tuần tra, kiểm soát toàn bộ khu rừng, tập trung tại những nơi có diện tích RTT bằng cây bản địa. Nhiều chỗ, đơn vị còn làm hàng rào để ngăn gia súc vào rừng; đặt biển cảnh báo, biển cấm lửa, cấm chăn thả gia súc và phá rừng trái phép để tuyên truyền, nhắc nhở người dân. Mùa nắng nóng, trạm cắt cử lực lượng thường xuyên vào rừng, thậm chí ngủ lại để canh lửa, nhắc nhở người dân không sử dụng lửa trong rừng”.

Công việc BVR trên dãy Trường Sơn không chỉ đòi hỏi sức khỏe mà còn cần sự bền bỉ, trách nhiệm của những người trực tiếp BVR. Mỗi chuyến tuần tra là một lần cán bộ, nhân viên phải vượt qua những cung đường hiểm trở, khe suối, dốc núi để kiểm tra từng khu vực rừng được giao quản lý.

Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Dân Hóa Lê Văn Toàn đánh giá: “Trong điều kiện còn nhiều khó khăn, vất vả, song cán bộ, nhân viên BQLRPH sông Gianh đã có nhiều nỗ lực trong công tác bảo vệ, phát triển và phục hồi rừng phòng hộ đầu nguồn sông Gianh. Việc trồng 346ha rừng bằng cây bản địa đang góp phần phủ xanh những diện tích đất trống, đồi núi trọc, phục hồi cảnh quan và hệ sinh thái rừng. Khi rừng được phục hồi, khả năng giữ đất, giữ nước cũng được nâng lên, góp phần hạn chế sạt lở, cải thiện môi trường, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt, đồng thời điều tiết lũ trên địa bàn”.

Lực lượng Ban quản lý rừng phòng hộ Sông Gianh cùng người dân vận chuyển cây bản địa vào rừng - Ảnh: T.A

Với cán bộ, nhân viên BQLRPH sông Gianh, 346ha rừng trồng bằng cây bản địa chưa phải là diện tích lớn so với tổng diện tích rừng phòng hộ nơi đây. Nhưng mỗi ha rừng được đơn vị phục hồi là thêm một khoảng xanh được giữ lại, thêm một phần đất được bảo vệ, thêm nguồn nước được gìn giữ...