'Trụ cột' tam nông ở biên giới đất liền Lâm Ðồng

Kỳ 1: Câu chuyện tư duy kinh tế nông nghiệp

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện làm gì để đủ ăn, để thoát nghèo, nông dân biên giới đất liền đã bắt tay hợp tác nghĩ đến những chuyện xa hơn, bền vững hơn.

Xã Quảng Trực đã có gần 1.600 ha mắc ca, cây trồng giảm nghèo, làm giàu bền vững nơi biên cương

Điểm sáng cây mắc ca ở Quảng Trực

Ở vùng biên giới Quảng Trực đang có nhiều đổi thay từ những con người bình dị. Với bà Thị Nớ, dân tộc M’nông, bon Bu P’răng 1, sự đổi thay của bản thân và gia đình gắn với câu chuyện về cây mắc ca. Nhờ mắc ca, bà là một trong những hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ có điều kiện kinh tế ổn định. Bà bảo, nếu nói đây là niềm mơ ước của nhiều người dân vùng biên thì cũng không quá lời. Bởi phía sau cuộc sống đủ đầy hôm nay là một hành trình bền bỉ tìm hướng đi mới trên chính mảnh đất quê hương.

Chị Nguyễn Thị Uyên, thôn Thuận Hạnh, xã Thuận An là một người trẻ đang góp phần duy trì chuỗi giá trị cà phê dây – giống cà phê bản địa

Ngày trước, bà được bố mẹ truyền lại kinh nghiệm trồng cà phê, điều - những cây trồng quen thuộc của người dân bản địa. Thế nhưng, khoảng năm 2009 - 2010, với mong muốn giảm nghèo, vượt qua tâm lý tự ti của bản thân, bà mạnh dạn trồng thử nghiệm 100 cây mắc ca được Nhà nước hỗ trợ. Thấy cây phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu và cho hiệu quả kinh tế, gia đình tiếp tục mở rộng diện tích. Đến nay, gia đình bà có 4 ha mắc ca gồm cả trồng thuần và trồng xen với cà phê. Cây mắc ca không chỉ giúp gia đình thoát nghèo mà còn trở thành nguồn thu nhập khá ổn định. Với hơn 1 ha mắc ca, mỗi năm thu khoảng 1 tấn quả. Giá bán dao động từ 90.000 - 120.000 đồng/kg; sau khi trừ chi phí, bà thu lãi trên 80 triệu đồng/năm/ha.

Cây mắc ca không chỉ giúp gia đình bà Thị Nớ, dân tộc M’nông, bon Bu P’răng 1, xã Quảng Trực thoát nghèo mà còn trở thành nguồn thu nhập khá cao, ổn định, mở ra cơ hội làm giàu

Điều đáng quý hơn cả là từ câu chuyện của gia đình mình, bà Thị Nớ trở thành người truyền kinh nghiệm, động lực cho nhiều hộ dân, nhất là đối với phụ nữ. Ai có nhu cầu tìm hiểu, bà đều tận tình hướng dẫn kỹ thuật, chia sẻ cách chăm sóc, phát triển cây mắc ca. Từ một lựa chọn của một số gia đình, cây mắc ca dần mở rộng, góp thêm màu xanh và sự ấm no trên những nương rẫy vùng biên với tổng gần 1.600 ha.

Nếu thế hệ những người lớn tuổi như bà Thị Nớ từng bắt đầu bằng câu hỏi làm thế nào để thoát nghèo, thì lớp trẻ hôm nay đã nghĩ xa hơn: Làm thế nào để sản xuất ra những sản phẩm có chất lượng cao, có giá trị và đứng vững trên thị trường. Anh Điểu Nguyên (29 tuổi), dân tộc M’nông ở bon Bu P’răng 2 là một trong những người trẻ đang tiếp nối câu chuyện ấy. Trên diện tích 2 ha đất đồi thoải, anh quy hoạch những hàng mắc ca thẳng tắp, bám theo sườn đồi, cây cách cây 5 m đều tăm tắp. Không chỉ mạnh dạn phát triển sản xuất, anh còn tham gia một hợp tác xã (HXT) trên địa bàn để được học hỏi kỹ thuật, đồng thời tìm kiếm hướng ổn định đầu ra cho sản phẩm.

“Mắc ca đã và đang mở ra tương lai tươi sáng hơn cho gia đình tôi, mở ra ước mơ làm giàu bền vững cho bà con nơi đây. Không chỉ quan tâm đến sản lượng, tôi đang hướng đến chứng nhận tiêu chuẩn cao hơn về chất lượng như VietGAP, hữu cơ. Từ đó, có thể khẳng định được nhãn hiệu sản phẩm mắc ca vùng biên giới Lâm Đồng ngon, tốt lành cho sức khỏe người dùng”, anh Điểu Nguyên chia sẻ.

Anh Điểu Nguyên, dân tộc M’nông, bon Bu P’răng 2 sản xuất mắc ca theo hướng VietGAP, hữu cơ nhằm gia tăng giá trị

Những chuỗi nông nghiệp tốt hàng nghìn héc ta

Xã Quảng Trực đã có một số chuỗi giá trị nông sản. Chuỗi mắc ca của bà Nguyễn Thị Thùy Dung ở bon Đắk Huýt là một ví dụ. Quy mô chuỗi ngày càng được mở rộng hiện có 44 thành viên, tăng gấp 4 lần so với năm 2021 và tăng 10 lần so với những ngày đầu thành lập. Diện tích mắc ca của chuỗi trên 400 ha, trong đó có 100 ha đạt VietGAP. Sản phẩm của chuỗi đạt các tiêu chuẩn chứng nhận về an toàn thực phẩm, OCOP 4 sao.

Mắc ca ở Quảng Trực có chuỗi giá trị, đạt OCOP 4 sao

Nếu Quảng Trực được nhắc đến với cây mắc ca thì xã biên giới Thuận An lại nên danh nhờ cà phê với những giá trị riêng. Chị Nguyễn Thị Uyên, thôn Thuận Hạnh, xã Thuận An là một người đang góp phần viết tiếp câu chuyện ấy. Chị và gia đình duy trì chuỗi giá trị cà phê dây - giống cà phê bản địa với nhiều đặc trưng nổi trội về năng suất, khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, dịch bệnh.

Không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu thô, chị Uyên còn chế biến cà phê bột và tham gia nhiều cuộc thi. Chất lượng sản phẩm qua các cuộc thử nếm được các chuyên gia đánh giá cao. Cà phê thành phẩm có lượng cafein, acid chlorogenic và trigonelline đạt cao, đạt mức điểm từ 80 trở lên, tương đương xếp loại cà phê tốt theo thang điểm của Hiệp hội Cà phê Chất lượng cao Hoa Kỳ.

Ông Phan Bá Tịnh - Chủ tịch UBND xã Thuận An cho biết, diện tích cà phê của xã trên 7.700 ha, sản lượng ước đạt 20.868 tấn/năm. Diện tích ứng dụng công nghệ cao chiếm hầu hết, trên 7.400 ha. Trong đó, 335 ha với 186 hộ nông dân tham gia và 1 HTX đã được UBND tỉnh công nhận là vùng cà phê ứng dụng công nghệ cao.

Đặc biệt, Thuận An đã có 4 chuỗi liên kết cà phê với diện tích liên kết, bao tiêu trên 5.300 ha, tương đương 68% tổng diện tích, với nhiều chứng nhận như 4C, UTZ, Fair Trade, RA, VietGAP. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương tiếp tục mở rộng vùng trồng, đồng thời thu hút các nhà đầu tư, nhất là trong lĩnh vực rang xay, chế biến sâu cà phê đặc sản.

Trên 7.400 ha cà phê ứng dụng công nghệ cao ở xã biên giới Thuận An

Cách xã Thuận An khoảng 25 km theo quốc lộ 14, xã biên giới Thuận Hạnh lại đang tạo dấu ấn với vùng hồ tiêu đạt chuẩn quy mô lớn bậc nhất cả nước. Ông Lê Hồng Đô - Chủ tịch UBND xã Thuận Hạnh cho biết, địa phương đã có các HTX, công ty với những chuỗi hồ tiêu chất lượng cao quy mô lớn. Thuận Hạnh hiện có 2 vùng hồ tiêu ứng dụng công nghệ cao với tổng diện tích trên 1.500 ha, trải dài trên địa bàn nhiều thôn, bản. Hai vùng này có khoảng 1.000 hộ thực hành đồng bộ quy trình canh tác hồ tiêu đạt chuẩn, gắn với liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm với các HTX, công ty hàng đầu về hồ tiêu như HTX Hoàng Nguyên, Công ty Cổ phần Tập đoàn Trân Châu, Công ty Nespice. Hồ tiêu sản xuất tại Thuận Hạnh đã được nhập khẩu vào nhiều quốc gia, khu vực như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Đông, châu Âu.

Mỗi con số, mỗi người dân, vùng đất đều kể một câu chuyện về sự chuyển mình nơi biên cương Tổ quốc. Đó cũng là nơi Đảng, Nhà nước, cấp ủy, chính quyền cơ sở không đứng ngoài quá trình phát triển, mà đồng hành, tháo gỡ khó khăn và tạo thêm không gian để những mong muốn của người dân trở thành hiện thực.