Trưng dụng tài sản: Quyền tài sản của nhân dân, doanh nghiệp phải được bảo vệ

Sáng 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Trước đó, Quốc hội đã thảo luận ở Tổ về dự luật này vào sáng 23/10. Nếu được Quốc hội xem xét, thông qua, Luật sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn Hải Phòng) phát biểu sáng 3/11. Ảnh: Quang Vinh.

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu đều đồng ý và sự cần thiết với những nội dung dự thảo nêu. 

Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn Hải Phòng) cho rằng việc trưng mua, trưng dụng tài sản tuy không thường xuyên được áp dụng nhưng có ý nghĩa đặc biệt trong những thời khắc cam go nhất. Thực tiễn ứng phó với bão lũ và đại dịch Covid-19 cho thấy vai trò của việc huy động kịp thời nguồn lực để ứng cứu, bảo vệ tính mạng, sức khỏe của nhân dân và giảm thiểu thiệt hại.

Từ yêu cầu vừa ứng cứu kịp thời, vừa bảo đảm quyền lợi và đời sống người dân, về nguyên tắc trưng mua, trưng dụng tài sản, ông Tiến ghi nhận tại khoản 7 Điều 6 dự thảo đã bổ sung nguyên tắc hạn chế tối đa ảnh hưởng đến việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho người dân. Đây là sự tiếp thu cần thiết, tuy nhiên, quy định này vẫn còn khái quát, chưa làm rõ phải thực hiện như thế nào trong thực tế.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo đánh giá kỹ hơn tác động của việc trưng dụng đối với tài sản đang phục vụ giáo dục, y tế và các dịch vụ thiết yếu. Trên cơ sở đó, bổ sung quy định về trách nhiệm xem xét phương án thay thế, duy trì dịch vụ trong thời gian trưng dụng và khôi phục hoạt động kịp thời khi điều kiện cho phép, bảo đảm không làm chậm việc ứng cứu trong tình huống khẩn cấp.

Về xác định giá, bồi thường thiệt hại và hoàn trả tài sản, ông Tiến cho rằng trưng mua, trưng dụng là huy động tài sản riêng để phục vụ lợi ích chung. Đối với người dân, tài sản nhiều khi là kế sinh nhai của cả gia đình, là thành quả đánh đổi bằng mồ hôi, công sức và sự chắt chiu, dành dụm một nắng hai sương.

Tại Điều 19, Điều 20, Điều 28 và Điều 29, dự thảo đã quy định về xác định giá, thanh toán, hoàn trả và bồi thường. Tuy nhiên, điều quan tâm hơn không chỉ là có quy định, mà là "quy định có bảo đảm người dân được bồi thường đầy đủ, công bằng hay không?".

Tại Điều 19, quy định cơ chế thẩm định lại giá khi người dân không đồng thuận. Nhưng đại biểu lưu ý, doanh nghiệp thẩm định giá vẫn do người có thẩm quyền quyết định trưng mua thuê. "Vậy cơ chế nào bảo đảm việc xác định lại giá thực sự độc lập, khách quan, nhất là khi thời điểm thẩm định có thể kéo dài đến sau khi chấm dứt trường hợp trưng mua?". 

Đối với trưng dụng, tài sản được hoàn trả nếu có hư hỏng sẽ được khắc phục ra sao. Phần thu nhập bị mất sẽ được tính, được bồi thường như thế nào mới thực sự thỏa đáng? Vì vậy, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị hoàn thiện cơ chế xác định lại giá với sự tham gia của tổ chức thẩm định độc lập khi có bất đồng; quy định cụ thể căn cứ xác định thu nhập bị mất, chi phí khôi phục và trách nhiệm bồi thường; đồng thời quy định bắt buộc xác nhận hiện trạng tài sản khi bàn giao và hoàn trả.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Media Quốc hội.

Về thẩm quyền quyết định trưng mua tại Điều 17 và xử lý tài sản sau trưng mua tại Điều 21, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn Cần Thơ) cho biết Dự thảo Luật đã tiếp thu ý kiến về thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã và chỉnh lý Điều 17, Điều 21 để phù hợp với Luật Tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, đại biểu thấy cần phải xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm phối hợp, nhất là đối với các tài sản có giá trị lớn, liên quan đến nhiều địa bàn, hoặc tình huống khẩn cấp đòi hỏi phải có những quyết định ngay lập tức.

Đối với Điều 20 quy định về thanh toán tiền trưng mua tài sản, theo ông Nghĩa, cần quy định cụ thể về mối liên hệ giữa thời điểm quyết định có hiệu lực, thời điểm bàn giao, tiếp nhận tài sản và thời điểm tính hạn thanh toán. Đối với khoản chênh lệch tăng sau khi xác định lại giá thì cần quy định rõ thời hạn thanh toán và trách nhiệm trả tiền chậm thanh toán. Nếu cơ quan nhà nước không thực hiện đúng hạn, cần bảo đảm cơ chế trách nhiệm này được thực hiện, áp dụng thống nhất cả đối với khoản chênh lệch còn thiếu.

Việc hoàn trả tài sản trưng dụng và bồi thường thiệt hại tại Điều 28 và Điều 29, vị đại biểu TP Cần Thơ ghi nhận dự thảo đã xác định trách nhiệm hoàn trả tài sản với trạng thái khả năng vận hành an toàn và quyền kiểm soát tương đương trước khi trưng dụng. Chi phí kiểm tra, thử nghiệm, nghiệm thu để đưa tài sản trở lại khai thác được bảo đảm từ ngân sách và nguồn hợp pháp khác.

Tuy nhiên, cần làm rõ việc xác nhận tài sản đã thực sự đủ điều kiện để đưa vào khai thác sử dụng hay chưa. Ông Nghĩa đề nghị việc hoàn trả phải kèm biên bản kiểm tra hiện trạng, kết quả thử nghiệm hoặc kiểm định khi cần thiết, xác nhận khả năng vận hành và hạng mục cần khắc phục.

Đại biểu Ngô Nam Cường (Đoàn Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Ngô Nam Cường (Đoàn Nghệ An) thống nhất cao về việc cần thiết sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản. Từ thực tiễn công tác phòng thủ dân sự, cứu hộ cứu nạn trên địa bàn thường gặp thiên tai, lũ lụt, vị đại biểu đồng thời là thiếu tướng, Phó Tư lệnh Quân khu 4 đề nghị, tiếp tục hoàn thiện cơ chế tiếp nhận tài sản khi địa bàn bị cô lập, mất liên lạc và vắng mặt chủ tài sản ở Điều 24.

Ông đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 24 theo hướng: Trong tình huống thực sự cấp bách, khi đã có quyết định trưng dụng tài sản theo quy định, cho phép tổ chức tiếp nhận, sử dụng tài sản mà không chờ chủ sở hữu hoặc người quản lý trực tiếp bàn giao.

Nhưng phải ghi nhận hiện trạng tài sản thời điểm bắt đầu và lý do vắng mặt của người bàn giao, xác định rõ đơn vị tiếp nhận, phạm vi sử dụng, trách nhiệm bảo quản, vận hành an toàn, hoàn trả và bồi thường, thông báo cho chủ tài sản ngay khi có điều kiện liên lạc.

Cần quy định ngay trong Luật về nguyên tắc, điều kiện và giới hạn áp dụng cơ chế đặc biệt; chỉnh lý khoản 3 Điều 24 để giao Chính phủ quy định chi tiết trình tự kiểm kê, xác nhận bàn giao và hoàn thiện hồ sơ trong điều kiện mất liên lạc.

"Trong tình huống khẩn cấp, để bảo đảm an toàn tính mạng người dân, thủ tục có thể linh hoạt nhưng thẩm quyền phải rõ, trách nhiệm phải được xác định và quyền tài sản của nhân dân, doanh nghiệp phải được bảo vệ trong mọi tình huống", đại biểu Ngô Nam Cường nói.