Trung Quốc bảo vệ quyền lợi cho 84 triệu lao động nền tảng số như thế nào?
Theo Tân Hoa Xã, Trung Quốc hiện có khoảng 84 triệu người làm việc trong các hình thức việc làm mới như tài xế gọi xe, nhân viên giao hàng và người làm việc thông qua nền tảng số. Chính sách bảo vệ nhóm lao động này được triển khai từ tiền công, thời gian nghỉ, quy tắc nền tảng đến bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp.
Những người giao đồ ăn tập trung quanh quanh khu vực một tòa nhà ở Thanh Đảo (Trung Quốc). Họ chờ nhận đơn hàng rồi di chuyển giữa các nhà hàng và các tòa nhà văn phòng, khu dân cư gần đó. Ảnh Peninsula
Bảo đảm tiền công và thời gian nghỉ cho các lao động nền tảng kinh doanh
Nền tảng kinh doanh (Mô hình kinh doanh platform) tạo ra giá trị bằng cách kết nối nhiều nhóm người dùng trên một nền tảng chung. Mô hình kinh doanh nền tảng tạo ra giá trị bằng cách kết nối người dùng, nhà cung cấp và đối tác. Các nền tảng kinh doanh tạo ra một hệ sinh thái tương tác từ thương mại điện tử đến mạng xã hội.
Năm 2024, Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc ban hành hướng dẫn về thời gian nghỉ, tiền công, công khai quy tắc lao động và bảo vệ quyền lợi đối với người làm việc trong các hình thức việc làm mới.
Theo hướng dẫn, nền tảng kinh doanh phải xây dựng quy định về thời gian làm việc và nghỉ ngơi, ngăn ngừa người lao động làm việc quá lâu. Khi người lao động đạt giới hạn thời gian làm việc, hệ thống phải nhắc nghỉ và có thể tạm dừng phân phối đơn hàng trong một khoảng thời gian.
Người lao động thuộc nhóm này được áp dụng bảo vệ về mức tiền công tối thiểu trong những trường hợp không đáp ứng đầy đủ điều kiện xác lập quan hệ lao động nhưng chịu sự quản lý của nền tảng kinh doanh. Nền tảng kinh doanh phải trả tiền công đầy đủ, đúng hạn và không được tự ý khấu trừ, trì hoãn tiền công.
Công khai cách phân phối đơn hàng và thuật toán
Các nền tảng kinh doanh phải công khai những quy tắc liên quan trực tiếp đến quyền lợi người lao động, gồm cách phân phối đơn hàng, cách tính tiền công, tỷ lệ và căn cứ tính phí, thời gian làm việc và nghỉ ngơi, quy định thưởng - phạt, an toàn nghề nghiệp và cơ chế khiếu nại.
Khi thay đổi những quy tắc lao động có ảnh hưởng đáng kể đến quyền lợi người lao động, nền tảng kinh doanh phải lấy ý kiến người lao động hoặc tổ chức đại diện trước khi thực hiện.
Tháng 4/2026, Trung Quốc tiếp tục ban hành hướng dẫn tăng cường bảo vệ quyền lợi của người làm việc trong các hình thức việc làm mới. Các nền tảng kinh doanh trên internet và doanh nghiệp giao nhận được yêu cầu xây dựng mức tiền công hợp lý theo khối lượng và cường độ công việc, bảo đảm thanh toán đầy đủ, đúng hạn.
Hướng dẫn cũng yêu cầu tăng cường quản trị thuật toán và minh bạch các quy tắc liên quan đến người lao động. Người lao động được quy định quyền được biết, tham gia và lựa chọn đối với các quy tắc thuật toán liên quan đến công việc.
Gần 30 triệu người làm việc trong các hình thức việc làm mới tham gia bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp
Từ ngày 1/7/2026, chương trình thí điểm bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp dành cho người làm việc trong các hình thức việc làm mới được triển khai trên toàn bộ 31 tỉnh, khu tự trị, thành phố của Trung Quốc.
Chương trình áp dụng cho các lĩnh vực vận tải hành khách, giao hàng tức thời và vận tải hàng hóa. Cơ chế đóng bảo hiểm được thiết kế theo đặc điểm công việc của lao động nền tảng kinh doanh, gồm tham gia theo ngày, tính phí theo đơn hàng, đóng theo tháng hoặc tham gia theo tổng thể.
Theo quy định, nền tảng kinh doanh phải đóng bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp cho người đăng ký và nhận đơn thông qua nền tảng kinh doanh, theo nguyên tắc “mỗi đơn đều được bảo hiểm, mỗi người đều được bảo hiểm”. Người lao động không phải đáp ứng điều kiện về quan hệ lao động truyền thống để tham gia cơ chế này.
Đến cuối tháng 6/2026, chương trình đã có 29,902 triệu người tham gia. Từ ngày 1/7/2026, nhiều nền tảng kinh doanh mới được đưa vào chương trình; các địa phương tiếp tục mở rộng tới các doanh nghiệp nền tảng kinh doanh vừa và nhỏ thuộc ba lĩnh vực nói trên trong năm 2026.
Khi xảy ra tai nạn nghề nghiệp, chế độ bảo hiểm bao gồm chi phí điều trị, phục hồi chức năng, thiết bị hỗ trợ người khuyết tật, trợ cấp chăm sóc, các khoản trợ cấp khi bị thương tật và chế độ dành cho thân nhân trong trường hợp người lao động tử vong.
Nền tảng kinh doanh cũng phải thực hiện trách nhiệm phòng ngừa tai nạn nghề nghiệp, trong đó có tối ưu hóa thuật toán, xác định định mức lao động hợp lý, hoàn thiện biện pháp bảo đảm an toàn và tổ chức đào tạo về an toàn cho người lao động.
