Trung Quốc dùng loại thực vật mọc thần tốc để nâng cấp 'Vạn lý Trường thành xanh'

Các nhà nghiên cứu đã đề xuất sử dụng tre làm rào chắn cát ở phía bắc đất nước. Ảnh: SCMP.

Sau nhiều thập kỷ sử dụng rơm, cây bụi và các vật liệu nhựa để ngăn cát lấn, các nhà khoa học Trung Quốc đang đặt kỳ vọng vào một loại vật liệu hoàn toàn khác: tre. Loài thực vật phát triển nhanh nhất thế giới được đánh giá có thể khắc phục nhiều hạn chế của các giải pháp chống sa mạc hóa hiện nay, từ tuổi thọ ngắn, nguy cơ ô nhiễm môi trường cho tới những tác động không mong muốn đối với sức khỏe con người.

Ý tưởng này cũng phù hợp với định hướng mới trong chiến lược phục hồi rừng và đồng cỏ mà Trung Quốc vừa công bố.

Ngày 22/7, Bắc Kinh đã ban hành Kế hoạch bảo tồn rừng và đồng cỏ giai đoạn 5 năm, trong đó tiếp tục thúc đẩy các dự án thuộc Chương trình vành đai rừng phòng hộ Tam Bắc (Three-North Shelterbelt Programme) đến năm 2030.

Được biết đến rộng rãi với tên gọi "Vạn lý Trường thành xanh" (Great Green Wall), chương trình này được khởi động từ thập niên 1970 nhằm ngăn chặn tình trạng sa mạc hóa và kìm hãm sự mở rộng của các sa mạc ở miền tây bắc, miền bắc và đông bắc Trung Quốc.

Sa mạc hóa là quá trình đất màu mỡ bị suy thoái thành đất cằn cỗi do khai thác quá mức, chặt phá rừng và biến đổi khí hậu.

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã xây dựng một mạng lưới cây bụi, hoa và rừng trải dài hàng nghìn kilomet để giữ đất, đồng thời lắp đặt các hàng rào chắn cát bằng nhiều loại vật liệu khác nhau, nổi bật là những ô vuông đan bằng rơm.

Theo ông Yu Yanglun, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Công nghiệp Gỗ thuộc Học viện Lâm nghiệp Trung Quốc, các tấm chắn bằng rơm đã được sử dụng phổ biến tại miền bắc Trung Quốc suốt nhiều thập kỷ.

Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất của vật liệu này là tuổi thọ khá ngắn.

"Do đặc tính tự nhiên của rơm, hiệu quả cố định cát thường chỉ kéo dài khoảng hai đến ba năm", ông Yu cho biết trong một bài viết đăng trên mạng xã hội cuối tháng 6.

Trong khi đó, các hàng rào bằng nhựa có thể tồn tại lâu hơn và giúp ổn định cồn cát ở một số khu vực, nhưng lại tạo ra nguy cơ ô nhiễm môi trường do mất rất nhiều thời gian để phân hủy.

Một số loài cây và cây bụi như Artemisia cũng được trồng để giữ cát, song giới khoa học cho rằng chúng có thể góp phần làm gia tăng tình trạng dị ứng phấn hoa ở một số địa phương.

Theo ông Yu, khi Chương trình Vành đai xanh Tam Bắc bước sang giai đoạn phát triển mới, các giải pháp chống sa mạc hóa cũng phải đáp ứng những yêu cầu cao hơn về tính bền vững, thân thiện với môi trường và hiệu quả kinh tế.

Từ đó, nhóm nghiên cứu đề xuất khai thác nguồn tài nguyên tre dồi dào của Trung Quốc để thay thế các vật liệu truyền thống.

Cây tre phát triển nhanh, chắc khỏe, dẻo dai và nhẹ. Ảnh: Shutterstock.

Tre vốn là một loài cỏ thân gỗ khổng lồ, phân bố tự nhiên ở châu Á, châu Phi và khu vực Trung - Nam Mỹ. Nhờ tốc độ sinh trưởng rất nhanh, nhu cầu tài nguyên thấp nhưng vẫn có độ bền, độ dẻo và khả năng chịu lực cao, tre từ lâu đã được sử dụng trong xây dựng cũng như nhiều ngành công nghiệp khác.

Hiện Trung Quốc là quốc gia sở hữu diện tích rừng tre lớn nhất thế giới.

Trong kế hoạch bảo tồn rừng và đồng cỏ mới, chính phủ Trung Quốc cũng đặt mục tiêu mở rộng các vùng trồng tre năng suất cao, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu công nghệ nhằm thay thế nhựa bằng những vật liệu phân hủy sinh học có nguồn gốc từ tre.

Theo ông Yu, viện nghiên cứu của ông đã nhiều năm phát triển các ứng dụng mới của tre trong kiểm soát sa mạc hóa, bao gồm chế tạo hàng rào chắn cát cũng như các khay làm từ sợi tre và gỗ để thu gom nước mưa.

Báo cáo do Cục Lâm nghiệp và Đồng cỏ Quốc gia Trung Quốc công bố năm ngoái cho biết nhóm nghiên cứu đã đạt nhiều tiến triển trong việc xử lý, đan và gia công tre thành các ô vuông cố định cát cũng như những hàng rào chắn cát có chiều cao lớn.

Theo báo cáo này, so với hàng rào nhựa, vật liệu tre có ưu điểm là có thể tái tạo, phân hủy sinh học và chịu được quá trình lão hóa dưới ánh nắng.

Đặc biệt, tuổi thọ của các hàng rào bằng tre có thể đạt từ 3 đến 10 năm, giúp giảm hơn 20% tổng chi phí so với nhiều phương pháp truyền thống.

Những công trình thử nghiệm đầu tiên đã được triển khai tại tỉnh Thanh Hải và Khu tự trị Nội Mông. Kết quả cho thấy hàng rào bằng tre có thể thay thế cả rơm lẫn nhựa trong nhiều điều kiện khí hậu và địa hình cát khác nhau.

Ngoài vật liệu tre, các nhà khoa học Trung Quốc cũng đang nghiên cứu nhiều giải pháp mới nhằm cải thiện đất cát, trong đó có việc nuôi trồng các loại nấm ăn để tăng hàm lượng hữu cơ và cải thiện chất lượng đất, qua đó hỗ trợ quá trình phục hồi hệ sinh thái ở các vùng đang chịu ảnh hưởng của sa mạc hóa.