Trung Quốc nỗ lực đưa khảo cổ học đến gần hơn với công chúng

Công viên khảo cổ Sanxingdui (Tam Tinh Đôi), tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc, nơi lưu giữ những dấu tích quan trọng của nền văn minh Thục cổ đại

Hiện Trung Quốc có 65 công viên di tích khảo cổ quốc gia, ngày càng trở thành những điểm đến thu hút khách du lịch. Lượng khách tham quan các công viên này tăng từ 20,97 triệu lượt năm 2021 lên 97,74 triệu lượt năm 2025. Tính chung trong 5 năm, các công viên đã đón tổng cộng 303 triệu lượt khách.

Tại Khu di tích khảo cổ quốc gia Dahecun ở thành phố Trịnh Châu, tỉnh Hà Nam, miền Trung Trung Quốc, một bảo tàng được xây dựng phần lớn dưới lòng đất đang trưng bày hơn 1.500 hiện vật, tái hiện lịch sử khu định cư có niên đại khoảng 7.000 năm, từ thời kỳ đồ đá mới.

Trong khi đó, tại thành phố Lạc Dương, cũng thuộc tỉnh Hà Nam, nhiều di tích khảo cổ lớn thuộc các thời kỳ lịch sử khác nhau đã trở thành những điểm nhấn văn hóa, gắn liền với diện mạo đô thị hiện đại.

"Công tác khảo cổ học đang chuyển từ một lĩnh vực chuyên môn hẹp sang hoạt động có sự tham gia rộng rãi hơn của công chúng", ông Zhang Lei, Trưởng bộ phận Khảo cổ học thuộc Cục Quản lý Di sản Văn hóa Quốc gia Trung Quốc (NCHA), cho biết.

Chính quyền Trung Quốc đã ban hành kế hoạch công tác khảo cổ học trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030). Kế hoạch đặt mục tiêu đẩy mạnh nghiên cứu về nguồn gốc và quá trình phát triển của nền văn minh Trung Hoa, tăng cường hợp tác quốc tế, mở rộng ứng dụng công nghệ và đưa các phát hiện khảo cổ đến gần hơn với công chúng.

Theo đó, Trung Quốc sẽ tiếp tục triển khai Dự án Nguồn gốc Văn minh Trung Hoa cùng các dự án lớn thuộc Chương trình Khảo cổ học Trung Quốc, tập trung nghiên cứu nguồn gốc nền văn minh và quá trình hình thành các nhà nước sơ khai.

Hoạt động khảo cổ sẽ được đẩy mạnh tại nhiều địa điểm quan trọng, trong đó có Erlitou, di tích Ân Khư và Sanxingdui. Kế hoạch cũng đề ra yêu cầu nghiên cứu sâu hơn về tiến trình phát triển của các nền văn minh dọc sông Dương Tử, nguồn gốc và quá trình tiến hóa của loài người ở Đông Á, đồng thời tăng cường khảo cổ học về di sản văn hóa hàng hải tại Biển Đông và Biển Hoa Đông.

Hợp tác quốc tế cũng là một trong những ưu tiên của kế hoạch. Trung Quốc dự kiến triển khai các dự án khảo cổ chung với đối tác nước ngoài, tập trung vào các quốc gia tham gia sáng kiến Vành đai và Con đường, đồng thời xây dựng từ 5-10 dự án hợp tác khảo cổ Trung Quốc - nước ngoài tiêu biểu.

Bên cạnh đó, kế hoạch nhấn mạnh yêu cầu tăng cường phối hợp giữa khảo cổ học với các ngành khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn. Trung Quốc sẽ củng cố hệ thống phòng thí nghiệm khảo cổ, phát triển và ứng dụng các công nghệ then chốt, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu trong lĩnh vực khảo cổ học kỹ thuật số và khảo cổ học thông minh.

Đào tạo đội ngũ khảo cổ học kế cận cũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Ông Shen Ruiwen, Trưởng khoa Khảo cổ học và Bảo tàng học thuộc Đại học Bắc Kinh cho biết khoa sẽ hỗ trợ biên soạn giáo trình về khảo cổ học Trung Quốc, thúc đẩy chuẩn hóa các cơ sở đào tạo và tăng cường mô hình đào tạo kết hợp giữa giảng dạy trên lớp, nghiên cứu thực địa và thực hành trong phòng thí nghiệm. Khoa cũng sẽ mở rộng đào tạo chuyên sâu ở những lĩnh vực học thuật ít được quan tâm hơn.

Trong khi đó, ông Zhang Zhiguo, Phó Giám đốc Trung tâm Khảo cổ học Quốc gia thuộc NCHA cho biết trung tâm sẽ tiếp tục củng cố hệ thống phòng thí nghiệm và đội ngũ chuyên trách khảo cổ học khoa học, thúc đẩy nghiên cứu liên ngành và mở rộng hợp tác quốc tế. Trung tâm cũng sẽ nâng cấp trang thiết bị, phát triển công nghệ và cải thiện công tác quản lý nhằm hỗ trợ hiệu quả hơn cho hoạt động khảo cổ.

Không chỉ chú trọng nghiên cứu, kế hoạch còn đặt mục tiêu nâng cao chất lượng diễn giải, khai thác và phổ biến các phát hiện khảo cổ. Chính quyền Trung Quốc sẽ thúc đẩy xuất bản các báo cáo khảo cổ quan trọng, cải thiện công tác quản lý kho lưu trữ tư liệu khảo cổ và khuyến khích xây dựng quy trình thường xuyên trong việc chuyển giao các di vật văn hóa được khai quật.

Các hoạt động giáo dục tại di tích khảo cổ và chương trình khảo cổ dành cho công chúng cũng sẽ được mở rộng. Đồng thời, Trung Quốc sẽ đa dạng hóa các hình thức diễn giải, giới thiệu và chia sẻ những phát hiện khảo cổ tới cộng đồng.

Thông qua những nỗ lực này, Trung Quốc hướng tới mục tiêu đưa các thành tựu khảo cổ trở thành nguồn tri thức lịch sử và di sản văn hóa gần gũi hơn với công chúng, đồng thời đóng góp cho hoạt động nghiên cứu học thuật về quá khứ của đất nước.