Trung Quốc tái cấu trúc ngành pin lithium và năng lượng mặt trời

Sản xuất pin mặt trời tại Trung Quốc. (Ảnh: AFP)

Chính sách mới đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn hỗ trợ mở rộng khai thác sang ưu tiên chất lượng, đổi mới công nghệ và phát triển bền vững.

Điểm đáng chú ý nhất là Bắc Kinh chấm dứt nhiều ưu đãi thuế kéo dài hơn một thập kỷ. Từ năm 2026, pin lithium-ion sẽ chịu thuế tiêu thụ 2%, tăng lên 4% từ năm 2027. Pin mặt trời cũng sẽ áp dụng mức thuế tương tự từ năm 2027 và tăng lên 4% một năm sau đó. Song song, Trung Quốc hủy hoàn thuế VAT xuất khẩu đối với sản phẩm quang điện từ tháng 4/2026 và từng bước cắt giảm hoàn thuế cho pin trước khi xóa bỏ hoàn toàn từ năm 2027.

Tuy nhiên, chính sách không áp dụng đồng đều. Các công nghệ thế hệ mới như pin natri-ion, pin thể rắn, pin nhiên liệu và các loại pin mặt trời perovskite, tandem hay gallium arsenide được miễn thuế đến cuối năm 2028. Điều này cho thấy Trung Quốc đang dùng chính sách thuế để định hướng doanh nghiệp chuyển sang các công nghệ có giá trị cao thay vì tiếp tục mở rộng khai thác các sản phẩm đã bão hòa.

Nguyên nhân của cuộc cải cách là tình trạng dư cung nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch. Năng lực khai thác pin và tấm pin mặt trời của Trung Quốc hiện vượt xa nhu cầu toàn cầu, khiến nhiều doanh nghiệp phải bán dưới giá thành hoặc chỉ hòa vốn trong thời gian dài. Việc tiếp tục duy trì ưu đãi thuế không còn phù hợp, trong khi cạnh tranh giá rẻ ngày càng làm gia tăng căng thẳng thương mại với Mỹ, châu Âu và nhiều nền kinh tế khác.

Đối với ngành pin lithium, chính sách mới có thể làm tăng chi phí khai thác và đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu. Các doanh nghiệp quy mô nhỏ hoặc công nghệ lạc hậu sẽ chịu áp lực lớn hơn, trong khi những tập đoàn có năng lực tài chính và công nghệ mạnh như CATL hay BYD có nhiều khả năng thích ứng tốt hơn. Đồng thời, việc ưu đãi pin natri-ion và pin thể rắn sẽ thúc đẩy đầu tư vào các công nghệ thay thế lithium trong những năm tới.

Ngành năng lượng mặt trời cũng sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể. Việc chấm dứt hoàn thuế VAT và áp thuế tiêu thụ sẽ làm tăng chi phí xuất khẩu, khiến giá tấm pin Trung Quốc trên thị trường quốc tế tăng lên. Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng chính sách này chủ yếu tạo ra mặt bằng giá mới hơn là làm thay đổi cán cân cung - cầu, bởi tình trạng dư cung toàn cầu vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.

Trên thị trường nguyên liệu, nhu cầu đối với lithium, cobalt và nickel có thể tăng chậm lại nếu sản lượng pin lithium-ion giảm. Ngược lại, các vật liệu phục vụ công nghệ pin natri-ion hoặc pin thể rắn có thể được hưởng lợi khi doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư vào các dòng sản phẩm được miễn thuế.

Đối với thị trường toàn cầu, cải cách thuế của Trung Quốc có thể làm giá pin và thiết bị năng lượng mặt trời tăng trong ngắn hạn, đồng thời thúc đẩy quá trình sàng lọc doanh nghiệp và tái cấu trúc ngành khai thác năng lượng sạch. Về dài hạn, Bắc Kinh kỳ vọng chính sách mới sẽ giảm bớt dư thừa công suất, khuyến khích đổi mới công nghệ và giúp ngành năng lượng sạch phát triển theo hướng bền vững hơn thay vì dựa vào trợ cấp và cạnh tranh bằng giá thấp.