Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội: Mở ra kỷ nguyên văn hóa và công nghệ hợp lực

Khai thác giá trị văn hóa qua ứng dụng công nghệ

Lễ hội áo dài Hà Nội là sự kiện không chỉ quảng bá tinh hoa văn hóa dân tộc mà còn góp phần phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô và cả nước. Ảnh: hanoimoi

Trong kỷ nguyên số, các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo, thực tế tăng cường (AR/VR) đã tạo ra vô vàn cơ hội thay đổi cách trải nghiệm thế giới. Không nằm ngoài, Hà Nội đang có cơ hội vàng để kết hợp hai yếu tố này, biến di sản thành sản phẩm sáng tạo, tăng doanh thu du lịch lên 10-15% và quảng bá hình ảnh Thủ đô ra toàn cầu.

Theo Sở Du lịch Hà Nội, năm 2025, thành phố đón hơn 33,7 triệu lượt khách, với doanh thu vượt 134.000 tỷ đồng, tăng 21,5% so với năm trước. Nghệ thuật dân gian như hát chèo, múa rối nước không chỉ là di sản phi vật thể mà còn là nguồn cảm hứng sáng tạo, thu hút du khách tìm kiếm trải nghiệm chân thực. Những yếu tố này không phải là "di sản tĩnh" mà là nguồn tài nguyên sống động, sẵn sàng hội nhập kỷ nguyên số để tạo giá trị mới.

Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa theo định nghĩa của UNESCO, gồm sản xuất, phân phối hàng hóa/dịch vụ dựa trên sáng tạo, văn hóa và nghệ thuật - Hà Nội có lợi thế vượt trội với dân số trẻ am hiểu công nghệ. Nghị quyết 09-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2021-2025, định hướng đến 2030, tầm nhìn 2045, nhấn mạnh việc gắn kết văn hóa với "Thành phố sáng tạo", tập trung 13 lĩnh vực như du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, kiến trúc và nghệ thuật.

Công nghệ đang cách mạng hóa cách tiếp cận văn hóa, biến di sản Hà Nội từ "tĩnh" thành "động", tạo sản phẩm kinh tế hấp dẫn. AR/VR, với khả năng tái hiện không gian ảo, đang được áp dụng tại nhiều di tích.

Ví dụ, dự án VR360 Bản đồ số di sản Hà Nội cho phép du khách "dạo bước" ảo qua 36 phố phường, khám phá lịch sử từng con phố qua hình ảnh 360 độ và tương tác thời gian thực.

Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, công nghệ 3D Mapping dựng mô hình tỷ lệ thực, giúp du khách "bước vào" quá khứ, trải nghiệm không gian học đường cổ xưa. Hoàng thành Thăng Long cũng áp dụng VR để phục dựng cung điện thời Lý, dựa trên di vật khai quật, cho phép người xem "đi dạo" trong lịch sử qua kính VR.

Game hóa di sản là xu hướng mới. Các ứng dụng di động biến truyền thuyết Hà Nội như rùa thần hồ Hoàn Kiếm thành trò chơi tương tác, thu hút thế hệ gen Z.

Phim hoạt hình số về truyền thuyết Hà Nội, kết hợp AI để tạo nhân vật sống động, không chỉ giáo dục mà còn xuất khẩu văn hóa. Tour ảo du lịch văn hóa, qua nền tảng số, giúp du khách khám phá ẩm thực đường phố mà không cần di chuyển, đặc biệt hữu ích sau đại dịch. Những ứng dụng này tăng tính tương tác, thu hút thế hệ trẻ - nhóm chiếm 60% dân số Hà Nội và du khách quốc tế, vốn ngày càng ưa chuộng trải nghiệm cá nhân hóa.

Báo cáo thường niên kinh tế số khu vực Đông Nam Á dự báo nền kinh tế số Việt Nam đạt 39 tỷ USD năm 2025. Ảnh: Google

Báo cáo Báo cáo về kinh tế số khu vực Đông Nam Á(e-Conomy SEA 2024 của GoogleTemasek và Bain & Company) cho biết, kinh tế số Việt Nam đạt 39 tỷ USD năm 2025 tăng 17% so với năm trước. Trong đó, thương mại điện tử tiếp tục là ngành có đóng góp lớn nhất với 25 tỷ USD. Áp dụng công nghệ vào văn hóa có thể tăng doanh thu du lịch 10-15%, dựa trên xu hướng tăng trưởng 40% trong Tết 2026 so với 2025, với 4,87 nghìn tỷ đồng chỉ trong 9 ngày.

“Bộ não” điều phối văn hóa - công nghệ

Tại booth VR Giếng Ngọc, người dân đeo kính thực tế ảo để tham quan di tích Cổ Loa. Ảnh: Thái Sơn

Hà Nội sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú, được UNESCO công nhận với nhiều giá trị nổi bật, từ Khu phố cổ - di sản đô thị sống động nhất Đông Nam Á, đến Hoàng thành Thăng Long, biểu tượng của lịch sử dân tộc.

36 phố phường không chỉ là nơi lưu giữ nghề thủ công như dệt lụa, đúc đồng, mà còn là không gian sống động của cộng đồng, nơi mỗi con phố mang một câu chuyện riêng.

Hồ Hoàn Kiếm, với tháp Rùa và đền Ngọc Sơn, là trung tâm tâm linh, gắn liền với truyền thuyết Rùa thần trả gươm. Ẩm thực đường phố Hà Nội, từ món phở được CNN ca ngợi là "món ăn quốc tế" đến bún chả từng chinh phục cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama, đã trở thành biểu tượng văn hóa, góp phần vào doanh thu du lịch hàng năm.

Nhìn ra châu Á, Singapore với Smart Nation sử dụng AI để số hóa di sản, như tour AR qua vườn quốc gia, tăng du lịch bền vững. Seoul (Hàn Quốc) qua Smart Seoul 2030 áp dụng metaverse cho bảo tàng K-pop, biến văn hóa thành xuất khẩu tỷ USD. Tokyo (Nhật Bản) với SusHi Tech Tokyo kết hợp công nghệ xanh vào di sản, như VR tái hiện lịch sử samurai. Hà Nội có thể theo chân, nhưng với "chất riêng" gắn bản sắc Việt.

Trong bối cảnh đó, Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội ra mắt vừa qua, được kỳ vọng là "bộ não" điều phối, không chỉ hỗ trợ startup mà còn kết nối văn hóa với công nghệ để giải quyết bài toán đô thị. Trung tâm sẽ triển khai các giải pháp để khai thác những yếu tố này, biến chúng thành sản phẩm số hóa, tạo động lực tăng trưởng bền vững. Điều này không chỉ bảo tồn mà còn làm mới bản sắc, giúp Hà Nội cạnh tranh với các đô thị châu Á như Seoul hay Singapore, nơi văn hóa được "số hóa" để trở thành ngành kinh tế trụ cột.

Theo ông Trần Quang Hưng, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội, Trung tâm định vị Hà Nội thành hub thử nghiệm công nghệ toàn cầu. Ba trọng tâm chiến lược được công ty thực hiện trong, đó là: Thu hút cộng đồng sáng tạo thế giới, chiến lược đối ngoại (hồi hương doanh nhân Việt kiều), và đối nội (bảo hộ công nghiệp sáng tạo nội địa).

Ông Trần Quang Hưng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Trung tâm đổi mới sáng tạo Hà Nội trình bày mô hình hoạt động công ty. Ảnh: Quang Thái

Sứ mệnh của Trung tâm là biến Hà Nội thành điểm đến văn hóa - công nghệ hàng đầu châu Á, gắn với Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đặt đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm đột phá hàng đầu, mục tiêu kinh tế số chiếm 30% GDP.

Có thể thấy trong bối cảnh Hà Nội đã, đang tăng tốc chuyển đổi số, xây dựng thành phố thông minh, việc Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội được thành lập là bước ngoặt, giúp Hà Nội không chỉ giải quyết các bài toán vốn đang còn vướng mắc mà còn mở ra cơ hội thúc đẩy quá trình chuyển đổi số nhanh hơn.

Trong đó, ở lĩnh vực văn hóa, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nộ sẽ hỗ trợ startup số hóa di sản, như AR cho 36 phố phường hay VR ẩm thực, tăng doanh thu du lịch và quảng bá toàn cầu. Do vậy, kỳ vọng về một Hà Nội không chỉ theo kịp mà còn tiến xa hơn các thành phố, đô thị thông minh trong khu vực về tài chính, văn hóa…

Mặt khác, trong bối cảnh chuyển đổi số, sự hợp lực văn hóa - công nghệ được dự đoán sẽ mang tiềm năng khổng lồ cho Hà Nội, từ bảo tồn di sản đến tạo tăng trưởng kinh tế bền vững. Với lợi thế dân số trẻ, di sản phong phú và chính sách hỗ trợ như Nghị quyết 57-NQ/TW, Thủ đô có thể dẫn dắt xu hướng châu Á, biến "chất riêng" thành sức cạnh tranh toàn cầu.

Thanh Hà