Trung tâm dữ liệu AI trở thành mặt trận mới trong cuộc chiến Mỹ - Iran

Khói bốc lên sau khi tên lửa Iran đánh trúng trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ tại Manama, Bahrain. Ảnh minh họa: AA/TTXVN

Theo truyền thông Mỹ ngày 3/8, Iran đã tập trung tấn công các nhà máy lọc dầu, hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và các điểm du lịch của các nước láng giềng, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho các quốc gia vùng Vịnh cũng như những nước có quan hệ kinh doanh với khu vực này.

Hiện nay, các trung tâm dữ liệu (nền tảng vận hành công nghệ được xem là quan trọng nhất đối với tương lai của nền kinh tế toàn cầu) cũng đang trở thành mục tiêu tấn công. Iran đã tiến hành nhiều cuộc tập kích nhằm vào các trung tâm dữ liệu của một số nước láng giềng, trong khi Mỹ đáp trả bằng cuộc tấn công vào trung tâm dữ liệu của Iran.

Các trung tâm dữ liệu từ lâu đã là mục tiêu tấn công mạng, nhưng các cuộc tấn công trực tiếp nhằm vào các cơ sở này chỉ mới xuất hiện trong năm 2026. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với các chính phủ coi AI là yếu tố then chốt bảo đảm an ninh quốc gia và tăng trưởng kinh tế, cũng như đối với ngành công nghệ vốn đã đầu tư mạnh vào việc xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn trên toàn thế giới.

Mặt trận mới của xung đột

Iran và Mỹ đã tấn công ít nhất 5 trung tâm dữ liệu tại khu vực vùng Vịnh, trong đó có vụ Iran phóng tên lửa lần thứ hai nhằm vào trung tâm dữ liệu của Amazon ở Bahrain vào cuối tháng trước.

Hệ thống theo dõi dịch vụ Amazon Web Services (AWS) cho thấy hoạt động tại khu vực này vẫn bị gián đoạn kể từ cuộc tấn công đầu tiên vào ngày 30/4. Trong khi đó, ảnh vệ tinh cho thấy cơ sở AWS đã bị hư hại nghiêm trọng.

Ngay từ những ngày đầu xung đột, Iran đã thể hiện rõ quan điểm coi các trung tâm dữ liệu là mục tiêu quân sự hợp pháp. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã công bố danh sách 29 mục tiêu công nghệ trong khu vực mà lực lượng này dự định tấn công, bao gồm các cơ sở thuộc sở hữu của Amazon, Google, Microsoft, Nvidia và Palantir.

Trong bài đăng trên Telegram sau vụ tấn công ngày 21/7 nhằm vào trung tâm dữ liệu của Amazon, chính quyền Iran tuyên bố tiếp tục tập kích cơ sở này vì Amazon là nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây phục vụ hoạt động tình báo quân sự của Mỹ. Amazon đang nắm giữ nhiều hợp đồng với chính phủ Mỹ, trong đó có một phần của dự án năng lực điện toán đám mây tác chiến chung trị giá 9 tỷ USD. Google, Microsoft và Oracle cũng tham gia dự án này.

Các trung tâm dữ liệu tại khu vực vùng Vịnh không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với quân đội Mỹ và ngành AI mà còn đóng vai trò then chốt trong tham vọng đưa khu vực này trở thành trung tâm AI toàn cầu thứ ba, bên cạnh Mỹ và Trung Quốc.

Saudi Arabia đã dành một phần đáng kể trong quỹ đầu tư quốc gia trị giá 1.000 tỷ USD cho AI. Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã ký thỏa thuận mang tính bước ngoặt với chính quyền Tổng thống Donald Trump vào năm 2025 để xây dựng Stargate - trung tâm dữ liệu AI trị giá 500 tỷ USD, dự án lớn nhất thuộc loại này bên ngoài nước Mỹ. OpenAI, Oracle, Nvidia và Cisco đều tham gia dự án.

Tổng cộng, Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và UAE đã cam kết đầu tư hơn 2.000 tỷ USD vào các dự án liên quan đến AI với Mỹ, với điều kiện các nước này cũng phải giảm phụ thuộc vào công nghệ AI tương đương của Trung Quốc.

Theo bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược toàn cầu của RBC Capital Markets, điều này khiến khu vực vùng Vịnh ngày càng gắn kết với Mỹ, đồng thời khiến các tài sản AI của họ trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công từ Iran.

Bà Croft nhận định: "Xét trên bề mặt, các cuộc tấn công và những lời cảnh báo rộng hơn đang làm suy giảm niềm tin vào một khu vực vốn được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm quan trọng về đổi mới và đầu tư AI. Đồng thời, tình hình hiện nay cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của các công ty công nghệ trong chiến tranh và ngoại giao, cũng như mức độ sẵn sàng của Mỹ trong việc bảo vệ các doanh nghiệp này".

Vấn đề cũ, diễn biến mới

Các trung tâm dữ liệu có thể được xem là khái niệm mới do làn sóng đầu tư bùng nổ trong cuộc cách mạng AI gần đây. Tuy nhiên, trên thực tế, loại hình cơ sở hạ tầng này đã tồn tại hàng chục năm và từ lâu đã là mục tiêu trong chiến tranh.

Quân đội các nước thường vận hành hệ thống chỉ huy và kiểm soát ở phía sau tiền tuyến. Vì vậy, đối phương luôn tìm cách làm gián đoạn các hệ thống liên lạc này thông qua gây nhiễu điện tử và trong vài thập kỷ gần đây là các cuộc tấn công mạng.

Tuy nhiên, tình trạng các trung tâm dữ liệu bị phá hủy bằng vũ khí là điều chưa từng phổ biến trước đây.

Có hai nguyên nhân chính. Thứ nhất, AI đã trở thành lĩnh vực có ý nghĩa kinh tế đặc biệt quan trọng đối với Mỹ và các nước vùng Vịnh, nên Iran có thể gây thiệt hại đáng kể với chi phí tương đối thấp, chủ yếu bằng UAV, thông qua tấn công các trung tâm dữ liệu. Thứ hai, Iran có thể lập luận rằng các trung tâm dữ liệu là mục tiêu quân sự hợp pháp.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Những diễn biến này sẽ tạo ra tác động lớn đối với các doanh nghiệp xây dựng trung tâm dữ liệu cũng như các chính phủ muốn phát triển loại hạ tầng này.

Theo chuyên gia, về bản chất, các trung tâm dữ liệu chỉ là những nhà kho khổng lồ chứa các thiết bị cực kỳ đắt tiền. Không có nhiều biện pháp có thể giúp các trung tâm này chống chịu hiệu quả trước bom đạn hoặc UAV.

Chính vì vậy, các hệ thống này được thiết kế theo nguyên tắc dự phòng. Trước đây, mục tiêu chủ yếu là ứng phó thiên tai, sự cố đứt cáp và các rủi ro tương tự. Nay, khả năng dự phòng cũng được tính đến để đối phó các cuộc tấn công. Khi trung tâm dữ liệu này bị vô hiệu hóa, dữ liệu và năng lực tính toán thường vẫn có thể được chuyển sang trung tâm dữ liệu khác.

Dù xung đột vẫn tiếp diễn, các quốc gia vùng Vịnh vẫn có nguồn lực tài chính dồi dào và tiếp tục theo đuổi chiến lược phát triển AI. Tuy nhiên, dù tiềm năng lợi nhuận rất lớn, nhưng các công ty nước ngoài có thể sẽ cân nhắc kỹ hơn trước khi đầu tư vào khu vực nếu lo ngại tài sản của mình không được bảo vệ đầy đủ.

Trong khi đó, chi phí bảo hiểm cho các trung tâm dữ liệu đang tăng mạnh, thậm chí nhiều trường hợp không thể mua được bảo hiểm. Ngay cả khi mua được bảo hiểm, các công ty công nghệ cũng không thể chuyển toàn bộ rủi ro sang phía doanh nghiệp bảo hiểm.

Trong bối cảnh giá chip, vật liệu xây dựng, nhân công và nhiều chi phí liên quan khác tăng vọt do nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu bùng nổ, đây là mức độ rủi ro rất lớn đối với bất kỳ doanh nghiệp nào.