Trung tâm dữ liệu đang trở thành mục tiêu mới trong xung đột Trung Đông, vì sao?

Tuy nhiên, phía sau khái niệm này là những cơ sở hạ tầng vật lý khổng lồ - các trung tâm dữ liệu - và chúng ngày càng trở thành mục tiêu chiến lược trong các cuộc xung đột hiện đại.

Trong nhiều năm, các trung tâm dữ liệu chủ yếu được xem là nền tảng kỹ thuật phục vụ hoạt động kinh tế số. Chúng lưu trữ hệ thống tài chính, mạng viễn thông, nền tảng logistics và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp năng lực tính toán cho trí tuệ nhân tạo (AI). Trước đây, những mối đe dọa chính đối với hạ tầng này chủ yếu là tấn công mạng, mã độc tống tiền hoặc các lỗ hổng bảo mật. Nhưng giờ đây, những thách thức đó đã trở thành câu chuyện của quá khứ.

Thực tế cho thấy “đám mây” không hề vô hình. Hệ thống này tồn tại dưới dạng những khu tổ hợp vật lý khổng lồ gồm hàng chục nghìn máy chủ, hệ thống làm mát, trạm biến áp, mạng cáp quang và nguồn điện khổng lồ. Điều đó đồng nghĩa với việc các trung tâm dữ liệu cũng dễ bị tổn thương trước những cuộc tấn công quân sự như bất kỳ cơ sở hạ tầng quan trọng nào khác.

Từ hạ tầng công nghệ thành mục tiêu chiến lược

Khi các chính phủ, tập đoàn và quân đội ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng điện toán tập trung, những cơ sở chứa đựng sức mạnh tính toán này đã nhanh chóng bị biến thành hạ tầng chiến lược. Trung tâm dữ liệu không còn là những bất động sản thương mại vô danh nằm khuất nẻo sau bức màn của nền kinh tế số. Chúng đang trở thành một phần của hậu phương chiến lược: cố định, mang giá trị sống còn, ngốn khổng lồ năng lượng và một khi bị gián đoạn, chúng có thể lập tức gây ra những thiệt hại kinh hoàng về mặt kinh tế lẫn năng lực vận hành.

Máy bay không người lái của Iran đã tấn công ba cơ sở của Amazon Web Services (AWS) tại UAE và Bahrain, khiến các tài sản của Mỹ trong khu vực đối mặt với nguy cơ bị tổn hại - Ảnh: Yahoo News

Những sự kiện gần đây từ cuộc xung đột liên quan đến Iran là minh chứng rõ nét nhất cho sự dịch chuyển này. Các báo cáo chỉ ra rằng các cuộc không kích bằng máy bay không người lái của Iran đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhiều cơ sở điện toán đám mây tại khu vực Vùng Vịnh, trong đó có hai trung tâm dữ liệu của Amazon Web Services (AWS) tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và một cơ sở tại Bahrain. Hậu quả là các dịch vụ bị tê liệt, buộc các nhà điều hành phải vất vả định tuyến lại khối lượng công việc sang các khu vực khác do mất điện, hệ thống nước làm mát hỏng hóc vì hỏa hoạn và tình trạng ngừng hoạt động kéo dài ảnh hưởng đến hàng loạt khách hàng khu vực, bao gồm cả các định chế tài chính lớn. Những hình ảnh khói lửa đó đã chính thức thiêu rụi niềm tin ngây thơ rằng điện toán đám mây luôn nằm an toàn bên ngoài ranh giới của các chiến trường.

Việc nhằm mục tiêu vào các trung tâm dữ liệu chính là bức tranh thu nhỏ của những cuộc chiến tranh trong tương lai. Các đối thủ hiểu rõ rằng hạ tầng kỹ thuật số mang một sức mạnh cưỡng chế vô hình. Chỉ cần vô hiệu hóa chúng, dù chỉ là tạm thời, những tác động dây chuyền sẽ nhanh chóng quét qua hệ thống tài chính, mạng lưới liên lạc, chuỗi cung ứng, bộ máy quản lý nhà nước và đặc biệt là hệ thống chỉ huy - kiểm soát quân sự. Tương lai của chiến tranh vẫn cần đến tên lửa, máy bay không người lái và những dòng mã lệnh, nhưng nó chắc chắn sẽ được định đoạt qua việc giành giật hoặc phá hủy các cơ sở vật lý đang giữ cho xã hội hiện đại duy trì kết nối.

Yết hầu năng lượng và viễn thông

Mặc dù thường được quảng bá là hệ thống phân tán và có khả năng phục hồi cao, thực tế hạ tầng điện toán đám mây vẫn phụ thuộc vào các cụm trung tâm dữ liệu tập trung quy mô lớn. Các tổ hợp này có thể rộng hàng trăm hecta và tiêu thụ lượng điện khổng lồ. Ví dụ, khu vực Bắc Virginia (Mỹ) - trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới - có tổng công suất vượt 3.000MW. Các tập đoàn công nghệ lớn như Amazon, Microsoft và Google đều xây dựng các cụm trung tâm dữ liệu siêu quy mô tại đây. Sự tập trung này giúp tối ưu chi phí trong thời bình, nhưng trong xung đột lại có thể trở thành điểm yếu chiến lược.

Việc tấn công cơ sở hạ tầng chiến lược không phải là điều mới. Trong lịch sử, các nhà máy lọc dầu, cảng biển hay tuyến đường sắt đều là mục tiêu quan trọng trong chiến tranh. Ngày nay, hạ tầng dữ liệu cũng dần được xem là mục tiêu lưỡng dụng. Một ví dụ là giai đoạn đầu của xung đột Ukraine năm 2022. Ban đầu, các cuộc tấn công mạng nhằm vào hệ thống viễn thông của Ukraine. Sau đó, các cuộc tấn công đã chuyển sang phá hủy trực tiếp những cơ sở vật lý liên quan đến hạ tầng dữ liệu và thông tin. Ngoài việc tấn công trực tiếp, đối phương cũng có thể làm tê liệt trung tâm dữ liệu bằng cách phá hủy hệ thống hỗ trợ như lưới điện, trạm biến áp hoặc cáp quang. Khi mất điện hoặc kết nối mạng, các trung tâm dữ liệu gần như không thể hoạt động.

Thay đổi tư duy bảo vệ hạ tầng dữ liệu

Trước thực tế này, các quốc gia bắt đầu xem trung tâm dữ liệu như một phần của hạ tầng an ninh quốc gia. Điều đó đòi hỏi chiến lược bảo vệ không chỉ dừng ở an ninh mạng mà còn bao gồm cả phòng thủ vật lý. Giải pháp đầu tiên và cấp bách nhất là đặt sự phân tán địa lý lên ưu tiên hàng đầu. Việc tập trung năng lực tính toán khổng lồ vào một số ít các siêu trung tâm có thể tiết kiệm chi phí, nhưng lại tạo ra rủi ro hệ thống khổng lồ trong thời chiến. Một kiến trúc phân tán linh hoạt, nơi khối lượng công việc có thể được luân chuyển nhanh chóng qua nhiều vùng lãnh thổ và khu vực pháp lý khác nhau, sẽ giúp giảm thiểu hậu quả tàn khốc nếu một cụm máy chủ bị tấn công.

Bên ngoài một trung tâm dữ liệu của Mỹ - Ảnh: AFP

Tiếp theo đó, các trung tâm dữ liệu quy mô lớn cần được chính thức công nhận và đối xử như những cơ sở hạ tầng trọng yếu của quốc gia. Giống như mạng lưới điện hay cảng biển, sự gián đoạn của các siêu trung tâm điện toán mang theo những hệ lụy an ninh quốc gia sâu sắc. Các chính phủ cần đưa các trung tâm tính toán này vào kế hoạch phòng thủ dân sự, các kịch bản duy trì hoạt động liên tục và thậm chí là đưa chúng vào ô dù bảo vệ của các mạng lưới phòng không và phòng thủ tên lửa.

Cuối cùng, các tiêu chuẩn về khả năng phục hồi phải thoát khỏi tư duy "chỉ ưu tiên không gian mạng" của quá khứ. Các cơ sở nằm trong khu vực rủi ro cần phải sở hữu nguồn điện dự phòng mạnh mẽ hơn, hệ thống dự trữ nước làm mát độc lập và các phương án dự phòng cho kịch bản hạ tầng dân sự xung quanh bị san phẳng. Vấn đề không phải là biến mọi trung tâm dữ liệu thành một boong-ke bất khả xâm phạm, mà là các chính phủ và doanh nghiệp phải ngừng việc huyễn hoặc bản thân rằng "đám mây" có thể bay lơ lửng bên ngoài địa lý và chiến tranh.

Hoàng Vũ