Trung tâm học tập cộng đồng: Gắn tri thức với đời sống

Trung tâm học tập cộng đồng gắn với Thư viện số cộng đồng tại xã Hoài Đức đã mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho người dân. Ảnh: P.T

Đa dạng hóa nội dung

Để các trung tâm học tập cộng đồng phát huy hiệu quả, nội dung và phương thức hoạt động cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân. Bám sát định hướng này, nhiều địa phương ở Hà Nội tập trung vào các hoạt động thiết thực, gắn với rèn luyện kỹ năng và khả năng vận dụng kiến thức vào đời sống.

Ghi nhận tại xã Hoài Đức, Trung tâm học tập cộng đồng gắn với Thư viện số cộng đồng đã mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho người dân. Với hơn 7.000 đầu sách cùng hệ thống học liệu số, sách nói, sách điện tử và kho tài nguyên trực tuyến, người dân có thể tra cứu, khai thác tài liệu qua mã QR bằng điện thoại thông minh hoặc thiết bị kết nối internet; qua đó, việc học tập trở nên linh hoạt hơn, khuyến khích mỗi người chủ động tìm hiểu kiến thức theo nhu cầu.

Phó Chủ tịch UBND xã Hoài Đức Đồng Thị Nga cho biết: “Mục tiêu cuối cùng không phải là xây dựng một thư viện lớn hơn, mà là xây dựng những con người ham học hỏi hơn”. Quan điểm này cho thấy giá trị của không gian học tập không chỉ nằm ở nguồn tài liệu được đầu tư, mà quan trọng hơn là khả năng khơi dậy tinh thần tự học, hình thành thói quen học tập thường xuyên trong cộng đồng.

Nếu xã Hoài Đức chú trọng phát triển không gian tự học, thì tại hai phường Việt Hưng và xã Bình Minh, hoạt động học tập cộng đồng được gắn với việc trang bị kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH). Cụ thể, Trung tâm học tập cộng đồng về PCCC và CNCH tại phường Việt Hưng tạo điều kiện để người dân thực hành kỹ năng chữa cháy, thoát nạn, cứu người và xử lý tình huống khẩn cấp.

Xã Bình Minh đưa kỹ năng phòng cháy, chữa cháy đến gần hơn với cộng đồng. Ảnh: Đ.L

Theo Chủ tịch UBND phường Việt Hưng Vũ Xuân Trường, những phút đầu khi xảy ra sự cố có ý nghĩa quyết định. Khi người dân được trang bị kiến thức và kỹ năng xử lý tình huống ban đầu, thiệt hại về người và tài sản sẽ được hạn chế đáng kể. Vì vậy, hoạt động của Trung tâm hướng tới rèn luyện kỹ năng, nâng cao khả năng ứng phó trong thực tế.

Tương tự, Trung tâm trải nghiệm, giáo dục cộng đồng về PCCC và CNCH tại xã Bình Minh cũng kết hợp tuyên truyền với thực hành. Ông Phạm Đức Thọ, người dân thôn Khúc Thủy - Cự Đà chia sẻ: “Việc đưa Trung tâm vào hoạt động đã tạo điều kiện để người dân trực tiếp quan sát, thực hành dưới sự hướng dẫn của lực lượng chuyên môn, qua đó nâng cao khả năng nhận diện nguy cơ, thoát nạn và bảo vệ bản thân khi xảy ra sự cố”.

Những mô hình trên cho thấy, cùng với việc thiết lập cơ sở vật chất, để các trung tâm học tập cộng đồng duy trì được sức hút, yêu cầu đặt ra vẫn là lựa chọn nội dung sát nhu cầu, tạo điều kiện để người dân tham gia và vận dụng hiệu quả những điều đã học.

Lấy hiệu quả học tập làm thước đo

Theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn, quá trình xây dựng xã hội học tập tại Thủ đô đòi hỏi mở rộng các không gian học tập linh hoạt, đa dạng, đáp ứng nhu cầu của người dân. Trung tâm học tập cộng đồng là cầu nối giữa tri thức với đời sống, góp phần phổ biến kiến thức, chuyển giao công nghệ, nâng cao hiểu biết pháp luật và trang bị kỹ năng sống. Vì vậy, các trung tâm cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức tổ chức, chú trọng thực hành để người dân có thể vận dụng kiến thức vào đời sống hằng ngày.

Đổi mới hoạt động trung tâm học tập cộng đồng cũng là yêu cầu gắn với định hướng phát triển giáo dục và xây dựng xã hội học tập của Hà Nội. Trong định hướng chung ấy, trung tâm học tập cộng đồng cần được phát huy như một thiết chế học tập gần dân, bổ sung kiến thức, kỹ năng ngoài nhà trường và đáp ứng nhu cầu phát triển của từng địa bàn.

Học sinh được hướng dẫn cách khai thác nguồn học liệu số tại Trung tâm học tập cộng đồng xã Hoài Đức. Ảnh: P.T

Đáng chú ý, Kế hoạch số 343/KH-UBND ngày 3-9-2026 của UBND thành phố Hà Nội xây dựng Thành phố học tập và phát huy vai trò Thủ đô Hà Nội trong Mạng lưới “Thành phố học tập toàn cầu” của UNESCO giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định định hướng xây dựng mô hình trung tâm học tập cộng đồng trở thành “Điểm học tập thông minh”. Đây là cơ sở để các địa phương phát triển học liệu số, mở rộng hình thức học tập và ứng dụng công nghệ, đồng thời, bảo đảm người dân ở các lứa tuổi có thể tiếp cận tri thức phù hợp.

Tuy nhiên, đầu tư cơ sở vật chất hay công nghệ chỉ phát huy giá trị khi đi cùng chương trình hoạt động phù hợp. Để tránh tình trạng đầu tư nhưng hiệu quả khai thác chưa cao, các địa phương cần khảo sát nhu cầu học tập của từng nhóm dân cư; từ đó xây dựng các chuyên đề ngắn gọn, dễ hiểu, tăng thời lượng thực hành và hướng dẫn trực tiếp, đánh giá kết quả dựa trên mức độ tham gia, khả năng vận dụng kiến thức của người học. Với những nội dung chuyên môn như PCCC và CNCH, cần phối hợp với lực lượng chức năng để bảo đảm kiến thức chính xác, kỹ năng được hướng dẫn đúng quy trình.

Ngoài ra, cần phát huy vai trò của trường học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, Hội Khuyến học, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ và đội ngũ chuyên môn tại địa phương; quan tâm điều kiện vận hành lâu dài.

Khi nội dung phù hợp, phương thức linh hoạt và hoạt động được duy trì thường xuyên, các trung tâm sẽ phát huy tốt hơn vai trò thúc đẩy học tập suốt đời, góp phần xây dựng xã hội học tập trên địa bàn Thủ đô.