Trung tâm Pháp y Hà Nội và hành trình 'an cư lạc nghiệp'

Từ thuở ban đầu đến cột mốc quan trọng

Trung tâm Pháp y Hà Nội (TTPYHN) là đơn vị duy nhất trong ngành Y tế Thủ đô thực hiện nhiệm vụ giám định tư pháp thuộc lĩnh vực bổ trợ tư pháp, đã trải qua hành trình gần 20 năm hình thành và phát triển với biết bao khó khăn, thử thách để trở thành một địa chỉ chuyên môn tin cậy của các cơ quan điều tra, tố tụng và Nhân dân.

Để có ngày hôm nay, một trung tâm khang trang với hệ thống trang thiết bị hiện đại hàng đầu cả nước, ít ai biết rằng gần hai thập kỷ trước, hành trình ấy bắt đầu từ những điều vô cùng giản dị. Năm 2008, TTPYHN chính thức được thành lập theo Quyết định số 1241/QĐ-UBND ngày 13/10/2008 của UBND TP Hà Nội. Thuở ban đầu, Trung tâm chỉ có hai phòng làm việc nhỏ mượn tạm của Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn với số nhân lực chưa tới 10 người. Sau khi sáp nhập với tổ chức giám định pháp y Hà Tây, tổng số nhân lực 10 người, trong đó có 3 bác sĩ. Không có trang thiết bị chuyên dụng, hoạt động giám định chủ yếu dựa vào đội ngũ giám định viên bán chuyên trách của Bệnh viện Xanh Pôn.

Năm 2010, Trung tâm có trụ sở riêng tại số 35 phố Trần Bình, Hà Nội. Tuy nhiên, đó là cơ sở cũ của Trung tâm Y tế Từ Liêm với ba dãy nhà cấp bốn mái ngói đã xuống cấp, chỉ còn một dãy nhà gồm hai phòng có thể sử dụng được. Điều kiện cơ sở vật chất nghèo nàn, trang thiết bị thiếu thốn trở thành bài toán không nhỏ đối với những người làm nghề. Dẫu vậy, bằng tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy, tập thể lãnh đạo, viên chức và người lao động của Trung tâm vẫn bền bỉ vượt qua khó khăn. Năm 2017 được xem như bước ngoặt lớn khi Trung tâm đã có các trang thiết bị máy móc chuyên ngành và có thể thực hiện được các nhiệm vụ giám định cơ bản.

Trải qua gần 2 thập kỷ, TTPYHN không ngừng mở rộng phạm vi hoạt động và thực hiện tốt các nhiệm vụ, chức năng chuyên môn được giao, từ giám định thương tích, giám định ADN, giám định pháp y tình dục, giám định hóa pháp, độc chất, giám định giới tính, giám định và giám định lại tử thi, giám định hài cốt, khám sức khỏe kết hôn có yếu tố nước ngoài, giám định và giám định lại trên hồ sơ… cho tới tham gia giám định các trường hợp tử vong do thiên tai, thảm họa trong và ngoài nước theo sự chỉ đạo của Bộ Y tế và cơ quan có thẩm quyền…

Tháng 9/2021 đánh dấu cột mốc quan trọng khi HĐND và UBND TP Hà Nội phê duyệt Dự án “Xây dựng trụ sở mới và mua sắm bổ sung trang thiết bị chuyên môn cho TTPYHN”. Sau gần 2 năm triển khai xây dựng, đến nay cơ sở vật chất Trung tâm hoàn thiện để đi vào hoạt động với đầy đủ các trang thiết bị hiện đại tiên tiến bậc nhất cả nước như: hệ thống máy sắc ký khí, sắc ký lỏng, máy quang phổ phát xạ plasma (dùng trong xét nghiệm độc chất); hệ thống máy giải trình tự gene thế hệ mới; máy CT saner 124 dãy thế hệ mới; các phòng khám chuyên khoa; hệ thống máy xét nghiệm giải phẫu bệnh, các phòng mổ tiêu chuẩn và hệ thống khu vực lưu trữ bảo quản mẫu…

Mỗi bước trưởng thành đều được đánh dấu bằng lòng yêu nghề

Với TTPYHN, gần 20 năm hình thành và phát triển là một chặng đường chưa dài nhưng đủ để ghi dấu biết bao nỗ lực. Từ hai căn phòng đi mượn đến một trung tâm pháp y hiện đại; từ những ngày chỉ có vài cán bộ đến đội ngũ nhân lực chất lượng cao; từ những thiếu thốn ban đầu, đến năng lực thực hiện hàng chục nghìn vụ việc mỗi năm…

Trao đổi với phóng viên, bà Nguyễn Thị Ngọc Yến, Giám đốc TTPYHN cho biết, năm 2025 là minh chứng rõ nét cho sự trưởng thành của Trung tâm vì đã thực hiện tổng số 35.049 vụ việc, đạt 108,96 %, trong đó có hơn 1.000 vụ giám định tử thi, hài cốt; gần 3.000 vụ giám định thương tích, giám định pháp y tình dục, giám định tình trạng sức khỏe; hơn 6.500 trường hợp giám định sức khỏe kết hôn có yếu tố nước ngoài; gần 2.000 mẫu giám định độc chất, cồn, ma túy; cùng hơn 22.000 dịch vụ kỹ thuật, xét nghiệm cận lâm sàng khác… Bên cạnh đó, Trung tâm còn tham gia Hội đồng thi hành án tử hình; xác định chết não phục vụ cho việc hiến, lấy, ghép mô và bộ phận cơ thể người theo quy định của pháp luật; thực hiện nghiên cứu và tham gia nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật về chuyên ngành pháp y; tham gia công tác đào tạo, đào tạo bồi dưỡng về chuyên môn, kỹ thuật thuộc lĩnh vực pháp y…

“Bước sang năm 2026, ngoài những nhiệm vụ đang thực hiện, chúng tôi được giao trách nhiệm cùng Bộ Tư lệnh Thủ đô và các cơ quan hữu quan tham gia nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn TP Hà Nội trong “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” theo Quyết định số 27/QĐ-BCĐQG của Ban Chỉ đạo quốc gia, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).

Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là hành trình tri ân đầy trách nhiệm đối với những người con ưu tú đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Với chuyên môn sâu về giám định pháp y, đặc biệt trong công tác giám định ADN và xác định danh tính, đội ngũ cán bộ, giám định viên của Trung tâm tiếp tục góp phần làm sáng tỏ những thông tin còn dang dở, giúp nhiều gia đình có cơ hội tìm lại người thân sau nhiều thập kỷ mong ngóng”, bà Yến cho biết.

Cũng theo bà Yến, sẽ là thiếu sót nếu nhắc đến kết quả công tác của TTPYHN mà không nhắc đến đội ngũ cán bộ, giám định viên. Từ tổng số nhân lực 10 người, trong đó có 3 bác sĩ ở những ngày đầu, đến nay Trung tâm đã có đội ngũ giám định viên có đủ trình độ chuyên môn cao ở các lĩnh vực giám định pháp y, giải phẫu bệnh, độc chất, ADN và các xét nghiệm cận lâm sàng khác …

“Với hoạt động giám định pháp y của chúng tôi, đằng sau những con số ấy là hàng chục nghìn giờ lao động thầm lặng, những ca trực kéo dài xuyên đêm, những lần lên đường bất kể thời tiết… Những công việc đặc thù ấy không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn mà còn cần một bản lĩnh nghề nghiệp đặc biệt. Những áp lực nghề nghiệp mà ít người có thể hình dung hết, nhưng với những người làm công tác pháp y, đó đơn giản là trách nhiệm với xã hội, là sứ mệnh và là lời cam kết của chúng tôi với công lý, với cộng đồng”, bà Yến nhấn mạnh.

Bên cạnh công tác đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, những nội dung cải cách hành chính và chuyển đổi số cũng được TTPYHN chú trọng đẩy mạnh triển khai thực hiện. Những đổi mới ấy không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc cho các cơ quan tiến hành tố tụng.

“Theo quy định hiện hành sau 12 giờ sẽ có Bản kết luận giám định sơ bộ, nhưng nhờ cải cách hành chính tại TTPYHN, thời gian đã rút xuống chỉ còn 4 giờ. Một thay đổi tư tưởng nhỏ nhưng lại mang ý nghĩa rất lớn vì với các vụ án từng giờ trôi qua đều vô cùng quý giá. Sự nhanh chóng và chính xác của cơ quan giám định có thể giúp cơ quan điều tra sớm định hướng vụ việc và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân”, bà Yến nhấn mạnh.

“Trong thời gian tới, TTPYHN định hướng phát triển các mũi nhọn chuyên sâu về xét nghiệm độc chất để giúp các cơ sở khám, chữa bệnh sớm tìm ra độc tố và biện pháp giải độc; giải trình tự gene phát hiện các gene đột biến gây ung thư, gene kháng thuốc; giám định ADN ti thể trong các mẫu xương... Song song với việc tiếp tục nâng cao năng lực trong giám định tư pháp, Trung tâm mở rộng thêm các dịch vụ kỹ thuật y tế như khám sức khỏe, giám định ngoài tố tụng theo quy định của Luật Giám định tư pháp sửa đổi vừa có hiệu lực ngày 1/5/2025”, Giám đốc TTPYHN Nguyễn Thị Ngọc Yến cho biết.