Trung tâm Tài chính quốc tế - 'phòng thí nghiệm' chính sách và công nghệ ở TP.HCM

Sự cần thiết của sandbox trong VIFC-HCMC

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát - sandbox, hiểu theo nghĩa là một cơ chế mang tính chính sách để vừa nâng đỡ công nghệ vừa kiểm soát rủi ro, là một bước đi đột phá nhưng không kém phần thận trọng của các quốc gia để phát triển trong kỷ nguyên mới.

Tại Việt Nam, Nghị quyết số 222/2025/QH15 ngày 27/6/2025 của Quốc hội quy định về việc thành lập, hoạt động, quản lý, giám sát và các cơ chế, chính sách đặc thù áp dụng đối với Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam. Cùng với đó, những tác động từ thị trường tài chính, từ phát triển kinh tế số, dẫn đến sự cần thiết phải sớm có sandbox trong Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP.HCM sắp chính thức thành lập.

Một phần khu vực quy hoạch Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP.HCM

GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, Bí thư Đảng ủy Đại học Kinh tế TP.HCM (đơn vị chủ trì nhiệm vụ nghiên cứu nhằm cung cấp luận cứ khoa học để thiết kế khung pháp lý thử nghiệm tại VIFC-HCMC), khẳng định: "Việc thử nghiệm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sẽ là một nét đặc thù, một giải pháp đột phá, tạo lợi thế cạnh tranh nhằm đạt được thành công cho Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM nói riêng và hệ thống tài chính Việt Nam nói chung".

Sự ra đời của các công nghệ tài chính mới tạo ra nhiều cơ hội để các nước thu hút dòng vốn và phát triển kinh tế, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro gây mất an toàn hệ thống và ảnh hưởng đến an ninh chiến lược của quốc gia. Vì vậy, điều quan trọng nhất khi xây dựng và vận hành sandbox là đảm bảo khả năng và giới hạn của cả cơ quan quản lý lẫn các chủ thể tham gia trong thị trường.

Theo TS. Trần Nhật Khoa, Liên minh Kinh tế On-chain Toàn cầu (GOE Alliance), sandbox không chỉ là không gian thử nghiệm mà là “bước đệm” hiện thực hóa tầm nhìn của VIFC-HCMC, với định hướng mở rộng quy mô sau giai đoạn thử nghiệm, thu hút dòng vốn quốc tế và xây dựng hạ tầng để trung tâm này trở thành điểm luân chuyển dòng vốn toàn cầu, kết nối vào hệ thống tài chính thế giới trên chuỗi.

TS. Trần Nhật Khoa, Liên minh Kinh tế On-chain Toàn cầu (GOE Alliance)

TS.Khoa cũng phân tích, sandbox trên thế giới có 2 hình thái: về công cụ pháp lý và về công cụ hình thành thị trường. Nhưng không có thị trường tài chính hay trung tâm tài chính nào chỉ phụ thuộc vào một hình thái mà đều phải phối hợp cả hai hình thái đó và tùy điều kiện sẵn có, tùy vào giai đoạn phát triển mà nghiêng nhiều hơn về một hình thái.

"Về mặt sandbox định hướng chúng tôi khuyến nghị nên đi theo hình thái công cụ hình thành thị trường nhưng trên cơ sở phải đảm bảo an ninh tiền tệ, an ninh quốc gia. Từ đó ưu tiên một số ứng dụng có thể triển khai trong giai đoạn 1 năm 2026 như các sản phẩm về tài chính, tài chính xanh, sàn giao dịch, quỹ đầu tư cung cấp vốn cho các dự án hình thành trong khuôn khổ VIFC-HCMC, một đơn vị đủ khả năng nhận tài sản số của các bên gửi vào và có hệ thống giám sát". TS. Trần Nhật Khoa khuyến nghị.

Đề xuất lộ trình sandbox

Tại Trung tâm Tài chính quốc tế, sandbox sẽ tạo môi trường thử nghiệm an toàn cho các mô hình tài chính- công nghệ mới, trong bối cảnh khuôn khổ pháp lý hiện hành đang tiếp tục được hoàn thiện nhưng phải kiểm soát được rủi ro.

Điều quan trọng nhất khi thiết kế sandbox là xác định rõ “giới hạn cho phép” của cả cơ quan quản lý lẫn các chủ thể tham gia thị trường, cho phép nhận diện và tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, hướng tới mục tiêu phát triển công nghệ đồng bộ, bao trùm và không bỏ ai lại phía sau.

PGS.TS. Ngô Minh Vũ cùng nhóm nghiên cứu của Đại học Kinh tế TP.HCM cho rằng, mô hình sandbox lý tưởng cho VIFC-HCMC cần hội tụ 4 yếu tố. Đó là, khung pháp lý linh hoạt, giám sát chủ động, đặt tiêu chí an toàn cho hệ thống lên trên hết và có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng.

PGS.TS. Ngô Minh Vũ, Đại học Kinh tế TP.HCM

Nhóm đề xuất lộ trình triển khai sandbox tại VIFC-HCMC theo ba giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất (kéo dài từ 1 đến 6 tháng) tập trung vào công tác chuẩn bị, đặc biệt là về hạ tầng kỹ thuật và nhân lực. Đây được xem là giai đoạn nền tảng, có ý nghĩa quyết định đối với khả năng kiểm soát rủi ro và hiệu quả vận hành trong các giai đoạn tiếp theo.

Giai đoạn thứ hai, bắt đầu từ tháng thứ tư và kéo dài đến hết năm đầu tiên triển khai, là giai đoạn kích hoạt và vận hành thử nghiệm. Sandbox sẽ được triển khai với quy mô hạn chế, dự kiến lựa chọn từ 5-8 dự án tham gia, đánh giá đầy đủ tác động và kịp thời điều chỉnh các quy định thử nghiệm khi cần thiết.

Trên cơ sở kết quả đánh giá, giai đoạn thứ ba (từ năm thứ hai đến năm thứ ba) sẽ tập trung mở rộng quy mô và tích hợp sandbox vào hệ thống vận hành chung của Trung tâm Tài chính quốc tế.

"Sandbox cung cấp một cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, có tính linh hoạt, tính quản trị rủi ro nhưng tránh tình trạng mà có sandbox ở nước ngoài đã gặp phải là hoạt động quá độc lập, thì cần phải có sự phối hợp của các bên liên quan. Cho nên nhóm nghiên cứu đề xuất, ngay từ đầu khi thành lập sandbox thì cần có sự kết nối với các cơ quan quản lý tài chính ở Việt Nam, các ban ngành, cơ quan thực thi, hướng đến liên kết với các đối tác quốc tế" - PGS.TS. Ngô Minh Vũ đề xuất thêm.

Một đề xuất của PGS.TS. Ngô Minh Vũ cùng nhóm nghiên cứu của Đại học Kinh tế TP.HCM

Cùng với lộ trình cụ thể, việc minh bạch trong cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và mở rộng ra là các chính sách trong lĩnh vực này cũng được đề cao.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc thị trường Việt Nam, Công ty Công nghệ Tài chính Republic- Hoa Kỳ cho biết, dựa trên kinh nghiệm và quan sát thực tiễn, các nhà đầu tư tại khu vực châu Mỹ, châu Âu và Trung Đông khi nhìn vào thị trường Việt Nam, đặc biệt là VIFC-HCMC thường quan tâm đến hai điểm chính.

Đó là, cơ chế và chính sách của VIFC-HCMC, các nhà đầu tư mong muốn chính sách thị trường Việt Nam phải rõ ràng, minh bạch và tuân thủ đầy đủ các chuẩn mực và yêu cầu của quốc tế. Về tiềm năng tăng trưởng và lợi nhuận, các nhà đầu tư luôn kỳ vọng lợi nhuận và lợi nhuận thường phụ thuộc lớn vào tốc độ, dư địa tăng trưởng của thị trường.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc thị trường Việt Nam, Công ty Công nghệ Tài chính Republic- Hoa Kỳ

"TP.HCM đang được xem như một thành phố mới nổi mà lại có cơ chế được thử nghiệm đặc thù cho các sản phẩm tài chính, đặc biệt trong lĩnh vực tài sản số, nên rất thuận lợi. Ở góc độ các đơn vị lớn trên quốc tế khi nhìn vào Việt Nam, vào VIFC-HCMC, vào thị trường tài sản số thì họ rất kỳ vọng có những công ty triển khai để họ có thể đầu tư vào Việt Nam thông qua các dự án đó một cách tốt nhất" - bà Quỳnh nói.

Sandbox trở thành “Cơ chế chuyển tiếp thể chế", không thay thế luật nhưng giúp thu thập dữ liệu thực tế để chính phủ xây dựng khung pháp lý chính thức. Cho nên, với việc ra đời Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam, việc hình thành sandbox là cấp thiết.

Có được sandbox tối ưu, minh bạch, lộ trình rõ ràng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, thu hút các dự án fintech và blockchain, đồng thời giúp cơ quan quản lý từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với các mô hình tài chính mới.

Minh Hạnh/VOV-TP.HCM