Trung thực trong biểu diễn nghệ thuật

Ứng dụng công nghệ cần song hành với trách nhiệm và tính chân thực trong nghệ thuật.

Không đơn giản là câu chuyện hát nhép

Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, tính chân thực trong nghệ thuật đang đứng trước nhiều thách thức. Ở lĩnh vực biểu diễn, câu chuyện hát nhép, đàn nhép vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt.

Khán giả đến với sân khấu không chỉ để nghe một ca khúc quen thuộc mà còn để chứng kiến tài năng, bản lĩnh và cảm xúc của người nghệ sĩ trong từng khoảnh khắc biểu diễn. Một nốt nhạc chưa tròn trịa hay một câu hát mang theo sự xúc động chân thành đôi khi lại là điều khiến khán giả nhớ lâu hơn cả sự hoàn hảo được sắp đặt trước.

Nhìn nhận về thực trạng này, NSND Trần Quốc Chiêm - Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội cho rằng, việc giữ gìn tính trung thực trong nghệ thuật không đơn giản chỉ là câu chuyện hát nhép mà còn thể hiện trong cách sử dụng phục trang, đạo cụ và khả năng truyền tải cảm xúc đến công chúng. Hát nhép vẫn xuất hiện ở không ít sự kiện, trong khi một số loại hình sân khấu truyền thống như chèo đã hạn chế hiện tượng này.

Không chỉ trên sân khấu, những tranh luận về tính chân thực cũng đang xuất hiện ngày càng nhiều trong lĩnh vực sáng tác âm nhạc khi trí tuệ nhân tạo phát triển với tốc độ chóng mặt. Chỉ với vài thao tác đơn giản, các công cụ AI hiện nay có thể tạo ra một ca khúc hoàn chỉnh, từ phần lời đến giai điệu và hòa âm. Công nghệ giúp rút ngắn thời gian sản xuất, giảm chi phí và mở rộng cơ hội tiếp cận sáng tạo cho nhiều người. Đây là bước tiến đáng ghi nhận trong thời đại số.

Tuy nhiên, sự tiện lợi ấy cũng kéo theo không ít hệ lụy. Thực tế cho thấy số lượng các sản phẩm âm nhạc được tạo ra bằng AI đang gia tăng nhanh chóng trên môi trường mạng. Không ít tác phẩm được sản xuất hàng loạt với nội dung đơn giản, thiếu chiều sâu, thậm chí sử dụng ngôn từ phản cảm hoặc khai thác những chủ đề gây tranh cãi nhằm thu hút lượt xem.

Khi công nghệ bị sử dụng sai mục đích, giá trị cốt lõi của nghệ thuật rất dễ bị lu mờ bởi sự tiện lợi và những lợi ích ngắn hạn. Theo TS Nguyễn Đăng Chương - Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, hiện nay đang xuất hiện tình trạng sử dụng công nghệ AI để sáng tác nhạc dựa trên lời có sẵn, đặt ra nhiều vấn đề về trách nhiệm nghề nghiệp cũng như chất lượng nghệ thuật của tác phẩm.

Còn theo nhạc sĩ Giáng Son, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhạc Hà Nội, AI có thể gợi ý ý tưởng, hỗ trợ xử lý kỹ thuật nhưng không thể thay thế cảm xúc nghệ thuật. Người nghệ sĩ cần có lòng tự trọng nghề nghiệp và chịu trách nhiệm với sản phẩm do mình công bố trước công chúng.

Giữ đạo đức nghề nghiệp

Công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người. Một ca khúc chạm đến trái tim công chúng không chỉ được tạo nên bởi những câu chữ hay giai điệu hợp lý. Đằng sau đó còn là trải nghiệm sống, ký ức, cảm xúc và trách nhiệm xã hội của người nghệ sĩ. Đó là những giá trị mà thuật toán khó có thể tái tạo một cách trọn vẹn.

Tương tự, một buổi biểu diễn gây xúc động không đơn thuần đến từ chất lượng âm thanh hay ánh sáng sân khấu. Điều giữ chân khán giả chính là sự kết nối giữa người nghệ sĩ và công chúng, là những cảm xúc được tạo ra ngay trong khoảnh khắc hiện diện của nghệ thuật.

Bởi vậy, khi công nghệ ngày càng phát triển, yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp càng cần được đề cao. Người nghệ sĩ cần ý thức rõ rằng công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ chứ không phải phương tiện thay thế năng lực chuyên môn hay trách nhiệm sáng tạo.

Nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh - Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho rằng, cần sớm nghiên cứu ban hành các quy định cụ thể về hát nhép, đồng thời xây dựng cơ chế thẩm định và chế tài xử lý đối với những trường hợp vi phạm. Cùng với các quy định pháp lý, điều quan trọng là nâng cao ý thức nghề nghiệp và tinh thần trách nhiệm của nghệ sĩ trước công chúng.

Còn theo Đại tá Vũ Hồ Tùng - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, việc đào tạo nghệ sĩ cần chú trọng hơn đến giáo dục nhân cách, đạo đức nghề nghiệp, ý thức về bản quyền và trách nhiệm xã hội. Bên cạnh đó, cần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh để người làm nghệ thuật có điều kiện phát triển tài năng và bản lĩnh nghề nghiệp...

Trung thực trong biểu diễn, trung thực trong sáng tạo và trung thực với công chúng không chỉ là chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp mà còn là điều kiện để nghệ thuật phát triển bền vững. Chỉ khi giữ được “chất người” trong từng tác phẩm và từng hoạt động nghệ thuật, văn hóa mới thực sự phát huy vai trò bồi đắp tâm hồn, nâng cao nhân cách và góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời đại mới.

Theo ông Trần Hướng Dương - Phó Cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn (Bộ VHTTDL), việc lạm dụng kỹ thuật âm thanh thay thế biểu diễn trực tiếp làm suy giảm chất lượng nghệ thuật. Điều này cần được chấn chỉnh để bảo vệ giá trị nghệ thuật và sự chân thật trong biểu diễn. Các nghệ sĩ cần nhận thức rõ về trách nhiệm của mình trong nghệ thuật biểu diễn.

Việc chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực đã được triển khai trên cơ sở chỉ đạo từ Trung ương tới các tỉnh, thành phố. Trước đó, Bộ VHTTDL đã ban hành Công văn số 745 gửi Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố nhằm chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực.