Trường đại học không nên bắt đầu bằng câu hỏi 'làm thế nào để tăng hạng'

Ngày 15/7, Trường Đại học VinUni và Times Higher Education phối hợp tổ chức Hội thảo THE - VinUni Masterclass với chủ đề “Từ dữ liệu đến vị thế”. Chủ đề Hội thảo đặt ra vấn đề lớn của giáo dục đại học Việt Nam: làm thế nào để chất lượng thực chất của các trường đại học được quản trị tốt hơn, được minh chứng rõ hơn và từng bước được cộng đồng học thuật quốc tế ghi nhận.

Toàn cảnh Hội thảo THE - VinUni Masterclass, tổ chức ngày 15/7. Ảnh: VinUni

Xếp hạng đại học cần được nhìn nhận một cách khoa học và thực chất

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ GD-ĐT nhấn mạnh, giáo dục đại học Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Mục tiêu không chỉ là mở rộng quy mô đào tạo, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng, năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, năng lực hội nhập và đóng góp thực chất cho sự phát triển đất nước.

Theo PGS.TS Nguyễn Thu Thủy, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã đặt ra những mục tiêu có tính định hướng rõ ràng: đến năm 2030, phấn đấu có ít nhất 1 cơ sở giáo dục đại học thuộc nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới trong một số lĩnh vực; ít nhất 8 cơ sở thuộc nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á; tuyển dụng ít nhất 2.000 giảng viên giỏi từ nước ngoài; đồng thời tăng mạnh năng lực nghiên cứu, công bố khoa học quốc tế và đổi mới sáng tạo.

PGS.TS Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ GD-ĐT. Ảnh: VinUni

Những mục tiêu này không chỉ là những con số về thứ hạng. Điều quan trọng hơn, đó là yêu cầu nâng cao năng lực nội tại của các trường đại học Việt Nam: đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; tạo ra tri thức mới; thu hút và sử dụng nhân tài; kết nối hiệu quả với doanh nghiệp, địa phương, xã hội và cộng đồng học thuật quốc tế.

“Vì vậy, chúng ta cần nhìn nhận xếp hạng đại học một cách khoa học và thực chất. Xếp hạng không phải là mục tiêu tự thân. Chúng ta không phát triển giáo dục chỉ để chạy theo vị trí trên bảng xếp hạng. Nhưng các bảng xếp hạng uy tín, khi được tiếp cận đúng, là công cụ tham chiếu quan trọng, giúp các trường nhận diện rõ hơn điểm mạnh, khoảng trống và khoảng cách của mình so với các chuẩn mực khu vực và quốc tế”, PGS.TS Nguyễn Thu Thủy cho hay.

Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ GD-ĐT khẳng định điều quan trọng không phải là cải thiện thứ hạng trong ngắn hạn, mà là sử dụng dữ liệu để trả lời những câu hỏi căn bản: chất lượng đào tạo có được nâng lên hay không; nghiên cứu có tạo ra tri thức và giá trị mới hay không; nguồn lực đầu tư có được sử dụng hiệu quả hay không; người học tốt nghiệp có đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và sự phát triển của đất nước hay không. Nếu các câu hỏi đó được trả lời bằng dữ liệu chính xác, minh bạch và có khả năng kiểm chứng, thì vị thế quốc tế sẽ là kết quả tự nhiên của chất lượng thực chất.

Theo PGS.TS Nguyễn Thu Thủy, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nhân lực, tri thức và công nghệ ngày càng mạnh mẽ, quốc tế hóa giáo dục đại học không còn là một lựa chọn bổ sung, mà là một yêu cầu phát triển. Quốc tế hóa không chỉ là số lượng chương trình liên kết, số lượt trao đổi hay số biên bản ghi nhớ được ký kết. Quốc tế hóa phải đi vào cốt lõi của nhà trường: chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, năng lực ngoại ngữ, hoạt động nghiên cứu, chuẩn bảo đảm chất lượng, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và văn hóa học thuật.

Theo Đề án của Thủ tướng Chính phủ ban hành về Hội nhập quốc tế trong giáo dục và đào tạo đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu mở rộng hợp tác với các cơ sở giáo dục có uy tín; nâng cao chất lượng chương trình liên kết; tăng cường nghiên cứu chung; thúc đẩy kiểm định theo chuẩn quốc tế; phát triển môi trường học tập quốc tế và nâng cao sức hấp dẫn đối với người học, nhà khoa học, chuyên gia quốc tế.

Điều chúng ta hướng tới không chỉ là có thêm nhiều thỏa thuận hợp tác, mà phải có thêm các chương trình đào tạo tốt hơn; các nhóm nghiên cứu mạnh hơn; các phòng thí nghiệm chung có sản phẩm; các công bố có chất lượng; các giải pháp công nghệ được ứng dụng; và những thế hệ sinh viên có khả năng làm việc, nghiên cứu và cạnh tranh trong môi trường quốc tế.

Trong thời gian tới, Bộ GD-ĐT sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cơ sở giáo dục đại học chủ động hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế có uy tín.

Bộ sẽ thúc đẩy các cơ chế thu hút, tuyển dụng và sử dụng hiệu quả giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia quốc tế; phát huy nguồn lực của trí thức người Việt Nam ở nước ngoài; hỗ trợ các trường tăng cường liên kết đào tạo, nghiên cứu chung, chuyển giao tri thức và tham gia sâu hơn vào các mạng lưới học thuật quốc tế.

Bộ GD-ĐT cũng mong các cơ sở giáo dục đại học coi dữ liệu là một bộ phận của quản trị chiến lược; không chỉ để phục vụ báo cáo hoặc tham gia xếp hạng, mà để nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển đội ngũ, đầu tư cho nghiên cứu và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn.

“Dữ liệu cần đúng, đủ, minh bạch và có thể kiểm chứng. Nhưng quan trọng hơn, dữ liệu phải được sử dụng để đưa ra những quyết định tốt hơn. Đối với các bảng xếp hạng phát triển bền vững và các Mục tiêu Phát triển bền vững, đây cũng là cơ hội để các trường nhìn lại trách nhiệm của mình đối với cộng đồng, xã hội và địa phương. Một trường đại học có vị thế không chỉ là trường có công bố tốt, mà còn là trường tạo ra tác động tích cực và có đóng góp rõ ràng cho sự phát triển bền vững”, PGS.TS Nguyễn Thu Thủy nhấn mạnh.

Các đại biểu tham dự Hội thảo. Ảnh: VinUni

Đừng bắt đầu bằng câu hỏi "làm thế nào để tăng hạng"

Nhấn mạnh hơn về vấn đề “xếp hạng không phải là mục tiêu tự thân”, theo PGS.TS Nguyễn Thu Thủy, một trường đại học chỉ thực sự thành công khi đào tạo được nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển được nhân tài, tạo ra tri thức mới, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời đóng góp thiết thực cho sự phát triển của đất nước.

Các bảng xếp hạng quốc tế là công cụ tham chiếu hữu ích, giúp nhà trường nhận diện rõ hơn điểm mạnh, khoảng trống và vị trí của mình trong tương quan khu vực, quốc tế. Tuy nhiên, thứ hạng chỉ có ý nghĩa khi phản ánh chất lượng thực chất. Vì vậy, một trường đại học không nên bắt đầu bằng câu hỏi “làm thế nào để tăng hạng”, mà cần bắt đầu bằng câu hỏi “nhà trường đã tạo ra giá trị gì cho người học, cho khoa học và cho đất nước”. Khi chất lượng và tác động được xây dựng bền vững, uy tín và vị thế quốc tế sẽ đến như một kết quả tự nhiên.

Để nâng cao vị thế quốc tế của các trường đại học Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Thu Thủy cho rằng, vấn đề không đơn thuần là các trường đại học Việt Nam chưa được thế giới biết đến nhiều hơn, mà là chúng ta cần tạo ra nhiều hơn những giá trị học thuật có sức lan tỏa và được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

Trong những năm gần đây, giáo dục đại học Việt Nam đã có nhiều bước tiến đáng ghi nhận. Tuy nhiên, để xây dựng vị thế bền vững, các trường cần đầu tư mạnh hơn cho nghiên cứu chất lượng cao, phát triển các nhóm nghiên cứu có khả năng dẫn dắt, tham gia sâu hơn vào các mạng lưới học thuật toàn cầu và mở rộng hợp tác quốc tế theo hướng cùng tạo ra sản phẩm.

“Bên cạnh đó, chất lượng không chỉ cần được tạo ra mà còn phải được minh chứng bằng dữ liệu đúng, đủ, minh bạch và có khả năng kiểm chứng. Vị thế quốc tế chỉ có thể được xây dựng vững chắc khi hội tụ đồng thời năng lực học thuật thực chất, quản trị hiện đại và khả năng chứng minh rõ ràng những đóng góp của nhà trường đối với người học, khoa học và xã hội”, PGS.TS Nguyễn Thu Thủy khẳng định.

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Thu Thủy, bản chất của quốc tế hóa là sử dụng hợp tác và hội nhập quốc tế để nâng cao chất lượng bên trong của mỗi trường đại học. Quốc tế hóa không chỉ được đo bằng số lượng biên bản ghi nhớ, chương trình liên kết hay sinh viên trao đổi. Điều quan trọng hơn là các chuẩn mực và giá trị quốc tế phải đi vào hoạt động cốt lõi của nhà trường: từ chương trình đào tạo, nghiên cứu, phát triển đội ngũ, bảo đảm chất lượng đến quản trị và văn hóa học thuật.

Trong thời gian tới, các trường cần chuyển từ hợp tác theo chiều rộng sang hợp tác theo chiều sâu; từ ký kết sang triển khai; từ những hoạt động riêng lẻ sang các sản phẩm cụ thể và có thể đo lường được. Một chương trình hợp tác chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra chương trình đào tạo tốt hơn, nhóm nghiên cứu mạnh hơn, công trình khoa học có ảnh hưởng, công nghệ được chuyển giao hoặc những thế hệ sinh viên có khả năng học tập, nghiên cứu và làm việc trong môi trường toàn cầu.

“Nói cách khác, quốc tế hóa không phải là làm cho một trường đại học trông “quốc tế” hơn về hình thức, mà là giúp trường đó trở nên tốt hơn về chất lượng, mở hơn về tư duy và mạnh hơn về năng lực hợp tác, cạnh tranh trong không gian giáo dục đại học toàn cầu”, PGS.TS Nguyễn Thu Thủy cho hay.