Truy xuất nguồn gốc cần xuất phát từ nhu cầu quản trị doanh nghiệp

Truy xuất nguồn gốc để quản lý chất lượng

Chiều 9/9, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) phối hợp với Tạp chí Tiếp thị & Gia đình tổ chức tọa đàm “Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng”.

Tọa đàm có sự tham gia của lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cùng cộng đồng doanh nghiệp trong các lĩnh vực đồ uống, thực phẩm, phân bón và xăng dầu.

Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) - áo trắng và các đại biểu tham dự sự kiện.

Theo Ban tổ chức, truy xuất nguồn gốc đang trở thành phương thức quản lý hiện đại, cần thiết đối với cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Với doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc có thể trở thành một “tài sản” nếu được quản lý, vận hành khoa học, hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nội bộ và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho rằng doanh nghiệp cần hiểu đúng bản chất của truy xuất nguồn gốc để triển khai phù hợp, tránh chạy theo trào lưu hoặc đầu tư mang tính hình thức.

Theo ông Trần Hữu Linh, sau khi Bộ Công Thương ban hành Thông tư 31 ngày 11/6/2026 về truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, nhiều doanh nghiệp quan tâm và đặt câu hỏi về cách thức triển khai.

Vì vậy, việc phổ biến chính sách và trao đổi trực tiếp với cộng đồng doanh nghiệp là cần thiết, giúp doanh nghiệp hiểu rõ yêu cầu, đồng thời xác định cụ thể những nội dung cần thực hiện.

Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương).

Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho rằng, truy xuất nguồn gốc đã được đề cập nhiều trong thời gian qua, nhưng cách hiểu giữa các doanh nghiệp còn khác nhau. Do đó, điều quan trọng là phải xác định truy xuất nguồn gốc nhằm phục vụ mục tiêu gì, thực hiện đến đâu và lựa chọn công nghệ nào.

Theo ông Trần Hữu Linh, truy xuất nguồn gốc trước hết phải phục vụ doanh nghiệp quản lý chất lượng sản phẩm. Đây không đơn thuần là việc gắn mã QR hoặc một loại mã lên sản phẩm để người tiêu dùng quét và xem thông tin.

Truy xuất nguồn gốc là khả năng theo dõi, nhận diện sản phẩm qua các công đoạn trong chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển đến phân phối ra thị trường. Khi thực hiện tốt, doanh nghiệp có thể theo dõi quá trình hình thành sản phẩm, phát hiện vấn đề và khoanh vùng sản phẩm cần xử lý.

Ông Trần Hữu Linh lấy ví dụ với một sản phẩm đồ uống. Để tạo ra một chai nước, chuỗi cung ứng có thể bắt đầu từ nguyên liệu, nguồn nước, vật liệu làm bao bì, sau đó đến quá trình sản xuất trong nhà máy, vận chuyển qua kho, đại lý và phân phối ra thị trường.

Mỗi công đoạn được ghi nhận thông tin sẽ giúp doanh nghiệp theo dõi tốt hơn đường đi của sản phẩm. Khi phát hiện sản phẩm có vấn đề, việc truy xuất tốt giúp xác định sản phẩm lỗi thuộc lô nào, thời điểm nào hoặc công đoạn nào, từ đó có biện pháp xử lý phù hợp.

Theo ông Trần Hữu Linh, đây là một trong những giá trị quan trọng của truy xuất nguồn gốc đối với doanh nghiệp. Thay vì xử lý trên diện rộng, doanh nghiệp có thể khoanh vùng sản phẩm liên quan nếu hệ thống dữ liệu và chuỗi cung ứng được quản lý đầy đủ.

Truy xuất nguồn gốc cũng tạo thêm cơ sở để người tiêu dùng tìm hiểu sản phẩm. Khi thông tin về nguồn gốc, nguyên liệu và quá trình sản xuất được công khai ở mức phù hợp, người tiêu dùng có thêm căn cứ đánh giá hàng hóa.

Toàn cảnh tọa đàm.

Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước lưu ý, doanh nghiệp cần tránh quan niệm truy xuất nguồn gốc chỉ là việc dán tem hoặc gắn mã lên sản phẩm. Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, còn hiệu quả truy xuất phụ thuộc vào dữ liệu và toàn bộ quá trình quản lý phía sau.

Sự phát triển của các công nghệ như blockchain, AI và các giải pháp mã hóa đang tạo thêm công cụ để doanh nghiệp quản lý chuỗi cung ứng, hỗ trợ nhận diện những dấu hiệu bất thường và hàng hóa không chính hãng.

Chẳng hạn, nếu một mã định danh của sản phẩm xuất hiện tại những địa điểm khác nhau theo cách bất thường, doanh nghiệp có thể có cơ sở để nhận biết nguy cơ trên thị trường xuất hiện sản phẩm không chính hãng.

Khi thông tin của các khâu trong chuỗi cung ứng được ghi nhận, công nghệ có thể hỗ trợ doanh nghiệp theo dõi đường đi của sản phẩm, phát hiện bất thường và truy ngược các công đoạn liên quan. Trong trường hợp sản phẩm xảy ra vấn đề về chất lượng, việc truy xuất cũng hỗ trợ xác định lô hàng liên quan để có phương án thu hồi.

Điều này có ý nghĩa đối với quản trị rủi ro. Khi xảy ra sự cố, nếu doanh nghiệp xác định được chính xác lô hàng và nhanh chóng xử lý, phạm vi ảnh hưởng có thể được kiểm soát tốt hơn.

Doanh nghiệp chủ động xác định phạm vi

Từ thực tế triển khai, ông Trần Hữu Linh cho rằng doanh nghiệp cần xác định rõ nhu cầu trước khi xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc. Mỗi ngành hàng có chuỗi cung ứng khác nhau nên phạm vi truy xuất cũng có thể khác nhau.

Lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cùng các chuyên gia công nghệ đã giải đáp những băn khoăn của doanh nghiệp về khó khăn, trở ngại trong quá trình chuẩn bị thực hiện truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại tạo đàm.

Đối với thủy sản, chuỗi cung ứng có thể liên quan đến con giống, thức ăn, hóa chất, thuốc, quá trình nuôi hoặc khai thác, thu hoạch, vận chuyển, chế biến, đóng gói, phân phối và xuất khẩu. Với nông sản, yêu cầu có thể gắn với vùng trồng và quá trình sản xuất.

Việc xác định đúng vị trí của sản phẩm trong chuỗi cung ứng giúp doanh nghiệp lựa chọn mức độ truy xuất phù hợp. Theo ông Trần Hữu Linh, doanh nghiệp cần xác định nội dung nào bắt buộc, nội dung nào chủ động thực hiện và hệ thống cần truy xuất đến mức độ nào.

Cùng với đó, công nghệ sử dụng cũng cần được lựa chọn phù hợp. Ngoài mã QR, doanh nghiệp có thể sử dụng các công nghệ khác tùy theo đặc điểm sản phẩm và yêu cầu quản lý.

Ông Trần Hữu Linh cho rằng, không nên mặc định một công nghệ cụ thể là lựa chọn duy nhất cho mọi doanh nghiệp. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải xác định nhu cầu quản trị, phạm vi cần truy xuất và lựa chọn giải pháp phù hợp với mục tiêu đó.

Truy xuất nguồn gốc cũng ngày càng gắn với yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Theo ông Trần Hữu Linh, một số thị trường yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin sâu hơn về nguồn nguyên liệu, quá trình sản xuất và chuỗi cung ứng.

Diễn giả chia sẻ kinh nghiệm, những câu chuyện thực tiễn của doanh nghiệp trong triển khai truy xuất nguồn gốc tại tọa đàm.

Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp chủ động chuẩn bị dữ liệu, đáp ứng các yêu cầu về minh bạch và chứng minh nguồn gốc sản phẩm. Với những hàng hóa tham gia thị trường quốc tế, truy xuất nguồn gốc vì vậy có thể trở thành một yêu cầu gắn với khả năng tiếp cận thị trường.

Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cũng đề cập yêu cầu truy xuất đối với một số sản phẩm, ngành hàng trong các thị trường nhập khẩu. Theo đó, yêu cầu có thể đi sâu đến nguồn nguyên liệu, quá trình sản xuất và những thông tin liên quan trong chuỗi cung ứng.

Từ góc độ thị trường trong nước, ông Trần Hữu Linh cho rằng người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến tính công khai, minh bạch của hàng hóa. Khi đứng trước những sản phẩm có thông tin rõ ràng và sản phẩm thiếu thông tin, người tiêu dùng có xu hướng quan tâm đến sản phẩm được công khai, minh bạch hơn.

Theo ông Trần Hữu Linh, hệ thống truy xuất vì vậy còn có ý nghĩa trong việc nâng cao uy tín hàng hóa. Khi doanh nghiệp minh bạch chuỗi cung ứng từ nguyên liệu đến sản phẩm đầu ra, người tiêu dùng có thêm thông tin để đánh giá sản phẩm.

Ông Trần Hữu Linh cho biết, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn đã đặt ra yêu cầu về truy xuất nguồn gốc đối với những nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro nhất định. Bộ Công Thương cũng đã ban hành Thông tư 31 quy định về truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ.