TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Cầu thủ Hiểu Minh và nguy cơ 'tam chứng bi thảm'

Một cú xoay người sai nhịp có thể khép lại sự nghiệp của một cầu thủ bóng đá đỉnh cao. Đằng sau chấn thương đứt dây chằng chéo trước (ACL) – vốn được xem như “án tử” với nhiều vận động viên – là cả một hành trình dài, khắc nghiệt và đầy rủi ro, nơi chỉ một sai sót nhỏ trên bàn mổ hay trong giáo án phục hồi cũng có thể khiến đôi chân không bao giờ trở lại như xưa.

Trường hợp chấn thương của trung vệ Hiểu Minh không chỉ đặt ra câu hỏi về một ca đứt ACL đơn thuần, mà còn phơi bày những thách thức lớn của y học thể thao hiện đại: từ việc đánh giá tổn thương vượt ra ngoài phim MRI, cuộc chiến bảo tồn sụn chêm, cho đến những rào cản tâm lý âm thầm bào mòn sự nghiệp cầu thủ sau phẫu thuật.

Trong cuộc trao đổi với Một Thế Giới, TS-BS Tăng Hà Nam Anh – Chủ tịch Hội Nội soi và Thay khớp Việt Nam - nguyên chủ tịch Hội Nội soi và Y học thể thao Đông Nam Á – đã phân tích thẳng thắn những “vùng mù” nguy hiểm trong điều trị chấn thương ACL, lý giải vì sao không phải ca mổ nào cũng đưa cầu thủ trở lại đỉnh cao, và đâu là giới hạn thực sự giữa hy vọng hồi sinh và cái giá phải trả trên sân cỏ.

TS-BS Tăng Hà Nam Anh – Chủ tịch Hội Nội soi và Thay khớp Việt Nam, nguyên chủ tịch Hội nội soi và y học thể thao Đông Nam Á: Khả năng cao cầu Hiểu Minh gặp phải tình trạng mà y học gọi là “tam chứng bi thảm”- Ảnh: NVCC

Theo TS-BS Tăng Hà Nam Anh, chấn thương của Hiểu Minh không đơn giản là một ca đứt dây chằng. “Đó là một bài toán tổng lực của y học thể thao, trong đó phim MRI đôi khi chỉ là phần nổi của tảng băng chìm”, ông nhấn mạnh.

– Thưa bác sĩ, khi tiếp nhận một ca chấn thương nặng như trường hợp của trung vệ Hiểu Minh, bước đầu tiên và quan trọng nhất trong đánh giá tổn thương là gì?

TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Điều quan trọng nhất là khám lâm sàng, chứ không phải chỉ nhìn vào phim MRI. Phim chụp chỉ mang tính chất hỗ trợ, phản ánh hình ảnh tĩnh. Bác sĩ buộc phải thực hiện đầy đủ các test lâm sàng để đánh giá mức độ mất vững của khớp gối, như test mất vững ra trước, test mất vững xoay, hay các test quan trọng như test bẹo trong và vẹo ngoài (valgus – varus).

Nếu qua thăm khám cho thấy dây chằng vẫn còn giữ được độ ổn định nhất định, chúng ta hoàn toàn có thể ưu tiên điều trị bảo tồn. Với các cầu thủ, khi mức độ tổn thương dây chằng chỉ ở độ 1 hoặc độ 2, cơ hội bảo tồn vẫn rất lớn. Tuy nhiên, khi tổn thương đã ở mức độ 3, phẫu thuật gần như là con đường duy nhất để cứu vãn sự nghiệp, kể cả khi đó chỉ là tổn thương ở một dây chằng đơn thuần.

– Qua phân tích hình ảnh va chạm của Hiểu Minh, bác sĩ đánh giá mức độ nghiêm trọng của ca này ra sao? Liệu có điều gì đáng lo ngại hơn một ca đứt ACL thông thường?

-TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Dựa trên cơ chế chấn thương thể hiện trong video, tôi cho rằng khả năng cao cầu thủ này gặp phải tình trạng mà y học gọi là “tam chứng bi thảm”. Đây là tổ hợp chấn thương cực kỳ nặng, bao gồm: đứt dây chằng chéo trước, đứt dây chằng bên trong và rách sụn chêm bên trong.

Tình trạng này khiến khớp gối mất vững ở mức độ rất nghiêm trọng và đòi hỏi một cuộc đại phẫu phức tạp, không chỉ tái tạo dây chằng chéo trước mà còn phải phục hồi dây chằng bên trong và thực hiện thêm các thủ thuật bổ trợ nhằm bảo vệ khớp gối.

– Nếu rơi vào “tam chứng bi thảm”, ca mổ sẽ khác gì so với một ca đứt ACL đơn thuần?

-TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Khác rất nhiều. Không thể chỉ tái tạo dây chằng chéo trước rồi coi như xong. Bác sĩ phải phục hồi dây chằng bên trong, phải khâu và bảo tồn sụn chêm bằng mọi giá. Với cầu thủ bóng đá hiện đại, rất nhiều trường hợp còn cần tái tạo thêm dây chằng trước – ngoài để kiểm soát tình trạng mất vững xoay. Chỉ cần bỏ sót một cấu trúc, khả năng trở lại thi đấu ở cường độ cao của cầu thủ sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Cầu thủ Hiểu Minh bị chấn thương trong trận đấu giữa U23 Việt Nam - U23 Trung Quốc tại bán kết U23 châu Á hôm 20.1.2026 - Ảnh: Internet

– Bác sĩ nhiều lần nhấn mạnh “bằng mọi giá phải bảo tồn sụn chêm”. Vì sao sụn chêm lại quan trọng đến vậy?

-TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Với một cầu thủ thường xuyên chạy, nhảy và xoay gối ở cường độ cao, sụn chêm đóng vai trò sống còn trong việc giảm chấn và bảo vệ khớp gối. Nếu phải cắt bỏ sụn chêm, nguy cơ thoái hóa khớp gối sớm là rất lớn. Trường hợp của cầu thủ Đoàn Văn Hậu trước đây, phải sang Hàn Quốc để ghép lại sụn, là một ví dụ điển hình.

Khâu sụn chêm là kỹ thuật phức tạp, tốn thời gian và đòi hỏi kinh nghiệm cao nên không phải bác sĩ nào cũng sẵn sàng thực hiện. Tuy nhiên, nếu không phục hồi sụn chêm và sụn khớp, cầu thủ sẽ phải đối mặt với những cơn đau dai dẳng khi tập luyện nặng. Khi dây chằng đứt, sụn khớp gần như chắc chắn cũng bị ảnh hưởng theo hiệu ứng “cháy nhà hàng xóm”, vì vậy phục hồi sụn là phần không thể tách rời trong điều trị.

– Theo bác sĩ, khó khăn lớn nhất trong điều trị đứt ACL cho vận động viên là gì?

TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Khó khăn lớn nhất là việc không đánh giá đầy đủ các tổn thương đi kèm và coi vận động viên như một bệnh nhân bình thường. Tôi thường ví von: một chiếc xe chạy trong phố không cần động cơ quá mạnh, nhưng một chiếc xe đua trên đường cao tốc thì mọi chi tiết đều phải đạt độ hoàn hảo tối đa.

Bên cạnh đó, sự đứt gãy thông tin giữa bác sĩ phẫu thuật và huấn luyện viên thể lực cũng là rào cản lớn. Nếu bác sĩ mổ xong mà không phối hợp được giáo án tập luyện với huấn luyện viên, cầu thủ sẽ rất khó hồi phục hoàn toàn. Quá trình này giống như xây nhà: bác sĩ xây xong phần thô, nhưng nếu khâu “nội thất” – tức vật lý trị liệu – làm kém hoặc không ăn khớp, ngôi nhà đó sẽ nhanh chóng xuống cấp.

– Thời gian hồi phục sau mổ ACL thường được nhắc đến là 12–18 tháng. Có cách nào rút ngắn thời gian này không, thưa bác sĩ?

TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Về mặt sinh học, không có con đường tắt. Dây chằng nhân tạo không có khả năng tự tái tạo hay “dây chằng hóa” như mô sống. Sau một thời gian chịu vận động cường độ cao, nó sẽ lỏng dần và hư hỏng.

Để đạt được sự bền vững lâu dài, cầu thủ buộc phải sử dụng mảnh ghép từ gân tự thân hoặc gân đồng loại, nhằm đạt được sự “lành sinh học” thực sự. Khoảng 12–18 tháng là mốc tối thiểu để một cầu thủ có thể trở lại thi đấu chuyên nghiệp. Nếu nóng vội trở lại sân cỏ khi mảnh ghép chưa hòa nhập hoàn toàn với cơ thể, hậu quả tất yếu là dây chằng bị đứt lại.

TS-BS Tăng Hà Nam Anh (giữa )cùng êkíp thực hiện một ca nội soi tái tạo dây chằng chéo trước và trước ngoài kèm khâu sụn chêm cho một vận động viên bóng chuyền quốc gia

– Trong quá trình hồi phục, đâu là những thời điểm then chốt nhất?

-TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Có hai giai đoạn then chốt. Giai đoạn đầu, từ 0 đến 3 tháng, được ví như “thời kỳ sơ sinh”. Đây là lúc diễn ra quá trình viêm, hủy mảnh ghép cũ và tái tạo mảnh ghép mới. Cầu thủ cần được theo dõi cực kỳ chặt chẽ, vì mảnh ghép rất dễ bị lỏng nếu vận động quá mức.

Giai đoạn thứ hai là sau 3 tháng, khi bắt đầu tập luyện hướng đến việc trở lại sân cỏ. Lúc này, ngoài tăng cường sức mạnh cơ bắp, yếu tố quan trọng nhất là tập cảm giác bản thể. Phải “đánh thức” các thụ cảm thể của dây chằng để cơ thể có phản xạ bảo vệ. Phần lớn các ca đứt lại là do cảm giác bản thể không được phục hồi tốt, khiến cầu thủ không cảm nhận được độ căng của dây chằng khi vào bóng.

– Vì sao cảm giác bản thể lại đóng vai trò quan trọng đến vậy?

-TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Rất nhiều trường hợp đứt lại dây chằng không phải vì mảnh ghép yếu, mà vì hệ cảm giác bản thể không được phục hồi đầy đủ. Khi cầu thủ không nhận biết chính xác vị trí khớp gối, họ dễ xoay người hoặc tiếp đất sai tư thế mà không kịp phản xạ bảo vệ. Chỉ tập sức cơ là chưa đủ, phải tập cho hệ thần kinh học cách bảo vệ khớp gối.

– Thực tế cho thấy không phải cầu thủ nào mổ ACL cũng trở lại đỉnh cao. Con số này hiện nay ra sao?

-TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Ngay cả trên thế giới, tỷ lệ cầu thủ quay lại thể thao đỉnh cao với phong độ như trước chỉ khoảng 65%. Ở Việt Nam, con số này cũng tương tự. Sau 5–7 năm, nguy cơ thoái hóa khớp gối là rất cao nếu việc bảo vệ sụn không được thực hiện một cách bài bản.

– Ngoài yếu tố chuyên môn, điều gì thường bị bỏ quên nhất trong quá trình hồi phục?

-TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Đó là yếu tố tâm lý. Sau chấn thương nặng, cầu thủ rất dễ rơi vào hai trạng thái cực đoan: hoặc quá sợ hãi, không dám vào bóng; hoặc liều lĩnh vì nghĩ rằng “đã đứt rồi thì còn gì để mất”. Cả hai đều nguy hiểm. Do đó, việc hỗ trợ tâm lý, giúp cầu thủ hiểu rõ tình trạng cơ thể và giới hạn an toàn của mình, là vô cùng cần thiết.

– Cuối cùng, bác sĩ có lời khuyên nào để các vận động viên phòng ngừa hoặc hạn chế nguy cơ chấn thương dây chằng?

TS-BS Tăng Hà Nam Anh: Phòng ngừa tuyệt đối là điều không thể, nhưng hoàn toàn có thể giảm rủi ro bằng cách tập luyện thường xuyên các bài tập cảm giác bản thể. Giống như người học võ được rèn phản xạ té ngã để giảm chấn thương, cầu thủ cũng cần huấn luyện hệ thần kinh trong gân và khớp để có phản xạ bảo vệ khi va chạm. Những bài tập này thường rất “chán” nên hay bị bỏ qua, nhưng chúng chính là nền tảng sống còn của đôi chân cầu thủ.

-Xin cảm ơn bác sĩ về cuộc trao đổi hết sức bổ ích này.

Hồ Quang (thực hiện)