TS.Nguyễn Quốc Thập: Đại hội XIV mở không gian phát triển mới cho ngành dầu khí

Nửa thế kỷ kể từ ngày đất nước thống nhất, ngành dầu khí Việt Nam đã vươn lên để trở thành một trong những trụ cột vững chắc của nền kinh tế. Trong bối cảnh biến động về địa chính trị và thị trường năng lượng thời gian qua, vai trò của ngành dầu khí tiếp tục được khẳng định.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS.Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam chia sẻ về bức tranh năng lượng nhiệm kỳ Đại hội XIII, định vị vai trò ngành Dầu khí trong giai đoạn mới cùng những kỳ vọng từ Đại hội XIV của Đảng.

TS.Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam.

Gỡ điểm nghẽn thể chế

- Nhìn lại nhiệm kỳ Đại hội XIII, ông đánh giá tổng thể bức tranh năng lượng quốc gia như thế nào, đặc biệt là những cơ chế chính sách đã giúp tháo gỡ khó khăn bảo đảm cung ứng năng lượng ổn định cho phát triển kinh tế xã hội?

TS.Nguyễn Quốc Thập: Nhiệm kỳ Đại hội XIII, bức tranh năng lượng Việt Nam được đặt trong bối cảnh đặc biệt khó khăn khi giá năng lượng thế giới biến động mạnh do địa chính trị, trong khi nhu cầu trong nước tăng nhanh để phục hồi và phát triển kinh tế, xã hội. Trong điều kiện đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng cùng sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị, có thể khẳng định rằng chúng ta đã cơ bản giữ được sự ổn định hệ thống năng lượng, không xảy ra thiếu hụt kéo dài mang tính hệ thống.

Chính phủ đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như: ban hành Quy hoạch điện VIII, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh để định hình khung phát triển trung và dài hạn; điều hành quyết liệt trong các thời điểm căng thẳng, đặc biệt là mùa khô; kết hợp quản lý nhu cầu, thúc đẩy tiết kiệm điện và sử dụng năng lượng hiệu quả. Việc từng bước điều chỉnh giá điện theo tín hiệu thị trường cũng giúp giảm áp lực tài chính cho ngành điện.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy các điểm nghẽn mang tính cấu trúc vẫn còn, nhất là chậm đầu tư lưới điện, thiếu nguồn điện linh hoạt và các vướng mắc về cơ chế đầu tư, hợp đồng, giá điện khiến nhiều dự án khó đạt quyết định đầu tư cuối cùng. Đây là nguyên nhân khiến rủi ro thiếu điện cục bộ vẫn xuất hiện trong một số thời điểm.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 253/2025/QH15 về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 của Quốc hội được ban hành vào cuối nhiệm kỳ XIII có ý nghĩa rất quan trọng, thể hiện bước chuyển từ tư duy ứng phó sang tư duy kiến tạo thể chế. Đây là tiền đề để từng bước bảo đảm an ninh năng lượng bền vững, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

- Đại hội XIV của Đảng được kỳ vọng mở ra bước chuyển lớn về mô hình phát triển và tư duy tăng trưởng. Theo ông, ngành dầu khí cần được định vị ra sao để bảo đảm an ninh năng lượng và nền tảng cho phát triển kinh tế độc lập, tự chủ?

TS.Nguyễn Quốc Thập: Trong bức tranh đó, tôi cho rằng ngành dầu khí cần được định vị lại một cách đầy đủ và hiện đại, phù hợp với vai trò chiến lược của mình trong nền kinh tế quốc dân.

Ngành dầu khí cần được nhìn nhận trước hết là trụ cột bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, giữ vai trò điểm tựa cho sự ổn định và an toàn của hệ thống năng lượng. Đây là điều kiện nền tảng để duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh và bảo đảm các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội trong dài hạn. Đồng thời, dầu khí phải tiếp tục được xác định là đầu tàu của công nghiệp năng lượng, có khả năng dẫn dắt các ngành công nghiệp liên quan, tạo động lực lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.

Với vị trí đó ngành dầu khí trở thành một cấu phần quan trọng của nền kinh tế độc lập, tự chủ, củng cố nội lực quốc gia và nâng cao khả năng ứng phó trước các biến động bên ngoài. Việc định vị đúng vai trò của ngành dầu khí sẽ giúp phát huy hiệu quả nguồn lực hiện có, đóng góp thiết thực cho mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước theo tinh thần Đại hội Đảng XIV của Đảng.

Hoạt động khai thác dầu khí tại mỏ Bạch Hổ. Ảnh Petrovietnam

Hài hòa an ninh năng lượng và mục tiêu Net Zero

- Ông nhìn nhận hợp tác quốc tế trong lĩnh vực dầu khí cần được triển khai theo hướng nào để tiếp thu công nghệ quản trị tiên tiến mà vẫn bảo đảm lợi ích quốc gia lâu dài?

TS.Nguyễn Quốc Thập: Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực dầu khí cần được triển khai theo một tư duy mới, vừa mở cửa để tiếp thu công nghệ và mô hình quản trị tiên tiến vừa gắn chặt với yêu cầu bảo đảm lợi ích quốc gia lâu dài. Đây là yêu cầu mang tính chiến lược nhằm thích ứng với chuyển dịch năng lượng toàn cầu và những biến động phức tạp của thị trường năng lượng quốc tế.

Theo đó, hợp tác quốc tế trước hết phải phục vụ mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và chủ quyền tài nguyên. Việt Nam cần giữ vững quyền quyết định đối với tài nguyên dầu khí, hệ thống hạ tầng then chốt và dữ liệu năng lượng chiến lược, coi đây là nền tảng cho phát triển kinh tế độc lập, tự chủ. Trên cơ sở đó, hợp tác quốc tế không chỉ dừng ở khai thác hay đầu tư vốn, mà phải hướng mạnh vào chuyển giao công nghệ, tri thức.

Trọng tâm của hợp tác cần tập trung vào các lĩnh vực then chốt như khí, LNG, tối ưu hóa khai thác dầu và khí, giảm phát thải, phát triển các công nghệ carbon thấp. Thông qua hợp tác, doanh nghiệp Việt Nam từng bước tiếp cận, tiếp thu, làm chủ các năng lực cốt lõi, nâng cao trình độ quản trị, khả năng cạnh tranh trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng.

Bên cạnh đó, hợp tác quốc tế trong dầu khí cần được định hướng theo mô hình đồng phát triển chuỗi giá trị, gắn kết dầu khí với hóa dầu, dịch vụ kỹ thuật và các lĩnh vực năng lượng mới. Cách tiếp cận này giúp gia tăng giá trị trong nước, giảm phụ thuộc bên ngoài, củng cố năng lực tự chủ của nền kinh tế.

- Ông kỳ vọng Đại hội XIV của Đảng sẽ tạo ra những đột phá thể chế nào để tháo gỡ các điểm nghẽn, mở ra không gian phát triển ổn định bền vững cho ngành dầu khí trong giai đoạn tới?

TS.Nguyễn Quốc Thập: Kỳ vọng lớn nhất đối với Đại hội XIV là tạo ra những đột phá thể chế mang tính nền tảng, tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài, mở ra không gian phát triển mới cho các ngành kinh tế then chốt. Đối với ngành dầu khí, những đột phá thể chế này trước hết thể hiện ở việc tái định vị đầy đủ và nhất quán vai trò chiến lược của ngành trong nền kinh tế quốc dân và hệ thống năng lượng quốc gia.

Hoàn thiện cơ chế đầu tư cho các hoạt động thượng nguồn cũng như chuỗi khí - LNG, tạo hành lang pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo cho các dự án dài hạn. Song song với đó, việc chính danh hóa vai trò của ngành Dầu khí trong lộ trình Net Zero cần được đặt ra một cách rõ ràng, giúp hài hòa giữa yêu cầu chuyển dịch năng lượng và nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Bên cạnh hoàn thiện cơ chế, chính sách, đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực dầu khí cũng là một đột phá quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động, trách nhiệm giải trình và năng lực cạnh tranh.

Khi các đột phá thể chế này được triển khai đồng bộ, ngành Dầu khí sẽ có điều kiện phát triển ổn định, bền vững hơn, góp phần củng cố an ninh năng lượng, tăng cường năng lực tự chủ của nền kinh tế trong giai đoạn tới.

Xin cảm ơn ông!

Nguyên Thảo (thực hiện)