TS. Trần Du Lịch chia sẻ nhiều tâm huyết để TPHCM đột phá, phát triển

Mới đây, tại Hội thảo khoa học "50 năm Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh: Dấu ấn lịch sử, khát vọng phát triển và đột phá thể chế" do UBND TPHCM tổ chức, chuyên gia nghiên cứu chính sách kinh tế – TS. Trần Du Lịch đã chia sẻ nhiều vấn đề với góc nhìn chuyên môn và trải nghiệm thực tế.

Điều quý giá nhất là tư duy đổi mới được hình thành từ thực tiễn

Khi nói về hành trình 50 năm của TPHCM, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến những con số: Đóng góp gần một phần tư GDP cả nước, khoảng 30% tổng thu ngân sách quốc gia hay quy mô dân số đã lên tới khoảng 14 triệu người sau khi mở rộng không gian phát triển…

Nhưng theo TS. Trần Du Lịch, nếu chỉ nhìn vào những chỉ số ấy thì vẫn chưa đủ để hiểu hết vai trò của Thành phố. Điều đáng quý nhất mà TPHCM đóng góp cho đất nước, theo ông, là nhiều tư duy đổi mới đã được hình thành từ chính thực tiễn.

Chuyên gia nghiên cứu chính sách kinh tế – TS. Trần Du Lịch trình bày tham luận. Ảnh: BTC.

Nhìn lại cuối những năm 1970, đầu những năm 1980, khi nền kinh tế còn vận hành theo cơ chế bao cấp, không ít doanh nghiệp của Thành phố đã chủ động tìm cách tháo gỡ khó khăn để duy trì sản xuất, tạo việc làm và bảo đảm đời sống người lao động. Những cách làm khi ấy từng được gọi là "xé rào", nhưng thực chất là những nỗ lực xuất phát từ yêu cầu của cuộc sống.

Chính những "phép thử" từ thực tiễn ấy đã góp phần hình thành nhiều quyết sách quan trọng của Trung ương, trở thành một trong những tiền đề của công cuộc Đổi mới năm 1986. Đó cũng là dấu ấn đặc biệt của TPHCM trong lịch sử phát triển đất nước.

Tinh thần ấy tiếp tục được thể hiện trong nhiều giai đoạn sau, khi Thành phố tiên phong xây dựng khu chế xuất đầu tiên, hình thành thị trường chứng khoán, đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, cải cách hành chính, xã hội hóa đầu tư hạ tầng...

Theo TS. Trần Du Lịch, có những đóng góp không thể cân đo bằng tốc độ tăng trưởng hay quy mô ngân sách. Đó là những đổi mới về tư duy và thể chế, những giá trị tạo nên sức sống bền bỉ của Thành phố suốt nửa thế kỷ qua.

Muốn bứt phá, thể chế phải đi trước

Theo TS. Trần Du Lịch, mô hình phát triển dựa chủ yếu vào mở rộng vốn đầu tư, lao động giá rẻ, gia công và bất động sản đang dần giảm hiệu quả. Trong khi đó, năng suất lao động, đóng góp của khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của Thành phố. Điều đó đặt ra yêu cầu phải chuyển sang một mô hình phát triển mới, trong đó tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực chính.

Không phải ngẫu nhiên mà trong tham luận của mình, TS. Trần Du Lịch nhiều lần nhắc đến trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, logistics thông minh, kinh tế số hay chuyển đổi xanh. Theo ông, đó không chỉ là những lĩnh vực giàu tiềm năng mà còn là điều kiện để TPHCM duy trì năng lực cạnh tranh trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc và cuộc đua thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới ngày càng quyết liệt.

Muốn đi nhanh hơn, thành phố không thể chỉ thu hút nhiều vốn hơn, mà phải tạo ra nhiều giá trị hơn từ khoa học, công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực.

Trong toàn bộ tham luận, điều TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh nhiều nhất lại không phải là công nghệ, mà đó là thể chế. Ông cho rằng, mọi mục tiêu về AI, trung tâm tài chính quốc tế, kinh tế số hay đô thị toàn cầu đều khó trở thành hiện thực nếu không có một khuôn khổ thể chế đủ thông thoáng để khuyến khích sáng tạo.

Ông Lịch nhấn mạnh: Thể chế phải đi trước một bước, nếu không công nghệ sẽ bị trói buộc.

Theo TS. Trần Du Lịch, TPHCM đang đứng trước thời cơ hiếm có khi nhiều điểm nghẽn về cơ chế đang từng bước được tháo gỡ thông qua các nghị quyết của Quốc hội, chủ trương xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, phát triển hệ thống đường sắt đô thị, Trung tâm Tài chính quốc tế và mở rộng phân cấp, phân quyền cho Thành phố. Nếu trước đây, Thành phố từng mở đường bằng những sáng kiến xuất phát từ thực tiễn thì hôm nay, cơ hội mới nằm ở việc chủ động thiết kế những cơ chế đủ linh hoạt để các ý tưởng mới có điều kiện phát triển.

Ông cũng đề xuất mạnh dạn áp dụng cơ chế "sandbox chính sách" (khung pháp lý thử nghiệm) đối với các lĩnh vực mới như AI, fintech hay kinh tế nền tảng; đồng thời cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và xây dựng môi trường pháp lý minh bạch để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

TS. Trần Du Lịch hình dung, nếu duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2035, quy mô kinh tế của TPHCM có thể đạt khoảng 310 tỷ USD.

Nhưng ông cũng lưu ý, một đô thị đáng sống không thể đo bằng quy mô kinh tế đơn thuần. Điều quan trọng hơn là chất lượng cuộc sống của người dân, sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội, môi trường, giáo dục, khoa học, y tế và khả năng chống chịu trước những biến động toàn cầu.