Từ 1/3/2027, bổ sung đối tượng được tham gia BHXH tự nguyện, người lao động cần biết điều kiện mới

Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, trong đó điều chỉnh, bổ sung quy định về nhóm đối tượng được tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện. Đáng chú ý, người lao động đang tạm hoãn hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc cũng được xem xét tham gia nếu đáp ứng điều kiện theo quy định.

Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện từ ngày 1/3/2027

Theo nội dung Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, từ ngày 1/3/2027, nhóm được tham gia BHXH tự nguyện dự kiến bao gồm các đối tượng sau:

Thứ nhất, công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng hoặc trợ cấp hưu trí xã hội.

Người dân tham gia BHXH tự nguyện có thể chủ động lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập, điều kiện kinh tế. Ảnh minh họa

Thứ hai, người thuộc điểm a và điểm b khoản 1 Điều 2 Luật BHXH năm 2024 đang trong thời gian tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc. Quy định này không áp dụng nếu người lao động và người sử dụng lao động đã có thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH bắt buộc trong thời gian tạm hoãn.

Hai nhóm đối tượng được đề cập tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 2 Luật BHXH năm 2024 gồm:

Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên. Kể cả trường hợp các bên sử dụng tên gọi khác cho thỏa thuận nhưng nội dung vẫn thể hiện công việc có trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.

Cán bộ, công chức, viên chức.

BHXH tự nguyện là chính sách an sinh do Nhà nước tổ chức, tạo điều kiện để công dân chủ động lựa chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng cũng như phương thức đóng phù hợp với khả năng tài chính. Khi tham gia và đáp ứng các điều kiện theo quy định, người đóng được hưởng chế độ hưu trí và tử tuất.

Bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện có gì khác nhau?

BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện đều là những chính sách quan trọng nhằm bảo đảm quyền lợi lâu dài cho người lao động. Tuy nhiên, hai hình thức này có sự khác biệt về đối tượng tham gia, các chế độ được hưởng, trách nhiệm đóng và phương thức đóng.

1. Về đối tượng tham gia

BHXH bắt buộc áp dụng đối với người lao động thuộc các nhóm được quy định trong Luật BHXH, chẳng hạn người làm việc theo hợp đồng lao động, cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng và một số nhóm đối tượng khác.

Trong khi đó, BHXH tự nguyện dành cho công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và đáp ứng điều kiện theo quy định.

2. Về các chế độ được hưởng

Người tham gia BHXH bắt buộc được hưởng các chế độ gồm ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất theo điều kiện của từng chế độ.

Đối với BHXH tự nguyện, các quyền lợi cơ bản gồm chế độ hưu trí và tử tuất. Ngoài ra, người tham gia còn có thể được hưởng trợ cấp thai sản theo quy định của Luật BHXH năm 2024 nếu đáp ứng đủ điều kiện.

Dự thảo Luật BHXH sửa đổi đề xuất bổ sung nhóm người lao động đang tạm hoãn hợp đồng vào diện được tham gia BHXH tự nguyện từ ngày 1/3/2027. Ảnh minh họa

3. Về trách nhiệm đóng bảo hiểm

Với BHXH bắt buộc, trách nhiệm đóng được phân chia giữa người lao động và người sử dụng lao động theo tỷ lệ luật định.

Ngược lại, người tham gia BHXH tự nguyện chủ động đăng ký và tự đóng tiền theo mức thu nhập đã lựa chọn. Người tham gia có thể thực hiện thủ tục tại cơ quan BHXH hoặc các tổ chức dịch vụ thu được ủy quyền.

4. Về mức đóng hằng tháng

Đối với BHXH bắt buộc, tiền đóng được tính trên tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của người lao động. Tỷ lệ đóng được phân chia giữa người lao động và người sử dụng lao động theo quy định hiện hành.

Với BHXH tự nguyện, người tham gia đóng bằng 22% mức thu nhập tháng do mình lựa chọn làm căn cứ đóng. Mức thu nhập lựa chọn phải nằm trong giới hạn do pháp luật quy định.

5. Về phương thức đóng

Người tham gia BHXH bắt buộc có thể thực hiện đóng theo tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng tùy nhóm đối tượng và quy định áp dụng. Một số trường hợp đặc thù có phương thức đóng riêng theo quy định pháp luật.

Trong khi đó, BHXH tự nguyện có nhiều lựa chọn linh hoạt hơn, gồm:

Đóng hằng tháng.
Đóng 3 tháng một lần.
Đóng 6 tháng một lần.
Đóng 12 tháng một lần.

Đóng một lần cho nhiều năm về sau, với mức thấp hơn mức đóng hằng tháng. Đóng một lần cho thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu, với mức đóng cao hơn mức đóng theo phương thức thông thường và theo giới hạn luật định.

Như vậy, BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện có sự khác biệt đáng kể về phạm vi áp dụng và cách thức tham gia. Việc bổ sung nhóm người đang tạm hoãn hợp đồng lao động vào diện có thể tham gia BHXH tự nguyện được kỳ vọng tạo thêm lựa chọn duy trì quá trình đóng bảo hiểm, giúp người lao động chủ động hơn trong việc tích lũy thời gian tham gia để hưởng lương hưu khi về già.